خانواده ازمنظرقرآن وروایات

(فلسفه،ملاکها وآسان گرفتن ازدواج،مهریه،ساعات عروسی،وظایف ،ساعات انعقاد،و…)

 فهرست    

فصل اول.اهتمام به ازدواج  

         1.ازدواج سنّت پیامبر(ص)

        2. تأکید برازدواج

                دختران مثل میوه اند

        3. وجوب ازدواج

        4.ترک ازدواج به جهت فقرمالی

        5. واسطه ازدواج

فصل دوم.فلسفه ازدواج         

       1.حفظ نسل آدمی

       2.حفظ عفاف وپاکی

     3. لباس یکدیگر

       4.آرامش وآسایش

        5.کمال یافتن

        6.سلامت جامعه

         7.رونق یافتن فعالیت های اقتصادی

  فصل سوم. ملاک های انتخاب همسر

          یک.ملاک های همسرخوب:

                         1.خانواده اصیل وبا شرافت

                        2.اخلاق خوب

                       3.غمخوار وبا محبّت

                      4.هم کفو

                     5.دین داروخوش سیما

                    6 .سلامت عقل

                   7. پرهیزاز ازدواج بازن بدکاره

دو.ملاک های  مردخوب:

                 1.دین مدار

                2.اخلاق پسندیده

فصل چهاوم.ازدواج به طمع ثروت یازیبایی زن

فصل پنجم.اقسام ازدواج( 1.ازدواج شهوی، 2.ازدواج تجاری، 3.ازدواج مقامی، 4.ازدواج سیاسی، 5.ازدواج قومی وتعصّب آمیز، 6. ازدواج انسانی،7.ازدواج الهی وکمال جویی)

فصل ششم. ازدواج موقت

فصل هفتم.آسان گیری درانتخاب همسر

فصل  هشتم.ازدواج فامیلی

فصل نهم.تحقیق ومشاوره قبل از ازدواج

فصل دهم.خواستگاری

فصل یاز دهم.نحوه خواستگاری اززنان بیوه

فصل دوازدهم.مراسم عروسی

 فصل سیزدهم.ازدواج های حرام

 فصل چهاردهم.ضابطۀمحرمیّت

                  یک.محارم نسبی (ازپدرومادر)

                    دو.محارم رضاعی

                   سه.محارم سببی(ازطریق همسر)

              چهار.ربیبه (دخترهمسراز شوهرقبل)

                  پنج. عروس

                شش. همسر فرزند خوانده

              هفت.حرمت دائمی ازدواج بانامادری

               هشت.حکم فرزندخوانده

راههای محرمیت فرزندخوانده

فصل پانزدهم.حقوق متقابل زن وشوهر

              یکسان بودن ارزش معنوی زن ومرد

یک.وظایف مردان

             1.مدیریت وسرپرستی خانواده

             2.وجوب نفقه وهزینۀ زندگی

              –   باقیماندۀ نفقه و خرجی منزل

            3. حقّ مسکن

            4. خوش اخلاق  ومهربان

           5.پرهیز ازبدرفتاری وبداخلاقی باخانواده

           6.روان شناختی روحیه زنان

           7. تربیت وهدایت صحیح خانواده به دین داری

           8. تحمّل اخلاق بدهمسر

            9.خدمت به خانواده      

دو.وظیفه زن درزندگی

         1.اطاعت پذیرونافرمانی نکردن (پاداش خانه داری،خدمت به شوهر،زن ناشزه وناسازگار ،آزار ونیش زبانی)                

         2. اجازه گرفتن برای رفتن بیرون ازمنزل. و اذن دردوران عقد

        3.تربیت فرزند، ازمهم ترین وظایف زن( 1. دوران بارداری2.وضع حمل  3.دوران شیردهی)

فصل شانزدهم.مهریه

               مهریه سنگین

             تصرفات مالی زن

فصل هفدهم.تاثیرساعات انعقادنطفه، درفرزندان  

مقدمه

تشکیل خانواده  موردتاکیداسلام است.خانواده خوب وارزشی،جامعه خوب می سازد.درقرآن وروایات معصومین علیهم السلام برای تشکیل یک خانواده خوب،ملاکها ووظایفی برای زن ومردبرشمرده شده است.اگرازابتدای تشکیل خانواده به این ملاکهاودستورات ووظایف توجه شود،زندگی شیرین وراه سعادت رادرپیش خواهدداشت.دراین کتاب به اختصاربه این موضوع ازمنظرآیات وروایات پرداخته شده است.

 فصل اول.اهتمام به ازدواج  

دردین اسلام ازدواج،سنت پیامبر(ص)وبرآن تاکیدشده وگاه واجب می شود.وترک آن به جهت فقرمالی روانیست.                                                                                                  

1.ازدواج سنّت پیامبر(ص)

پیامبر(ص) : ازدواج سنّت من است کسی که ازسنّت من روی گردان شود ازمن نیست. [1]

‏ امیرمؤمنان (ع)  :ازدواج کنید.رسول خدا (ص)فرمود:هرکس دوست داردپیرو سنّت من باشد(بداندکه) سنّت من ازدواج است.[2]

2. تأکید برازدواج

قرآن می فرماید: بی همسران وغلامان وکنیزان(فرزندان) شایسته خودراهمسردهید.(وَ أَنْكِحُوا الْأَيامى‏ مِنْكُمْ وَ الصَّالِحِينَ مِنْ عِبادِكُمْ وَ إِمائِكُم(نور:۳۲)

 ((ایامی))جمع ((ایّم))کسی که همسرندارد،چه پسروچه دختروچه ازدواج نکرده یا متارکه کرده باشد.

فعل أَنْكِحُوا (ازدواج دهید)امراست. وبه اتفاق علما براستحباب ازدواج دلالت می کند.

طبق آیه شریفه تلاش برای فراهم ساختن مقدمات ازدواج کسانی که همسر ندارند مستحب وگاه واجب می شود.به این جهت که گاه امربه معروف منحصربه ازدواج می شودوامربه معروف هم واجب است.[3]

امام باقر(ع) ازپیامبر(ص):دراسلام بنایی محبوب تر نزدخدا ازازدواج نیست.[4]

تعبیربه بناءواساس،یعنی ازدواج،اساس وپایه خانواده وسنگ زیربنای جامعه بشری است.

امام صادق (ع):دورکعت نمازازدواج کننده، برترازهفتادرکعت انسان مجرداست.[5]

چراکه ممکن است انسان عزب ومجرد به انواع گناهان جنسی آلوده شودوارزش نمازش کم گردد.ولی انسان متأهّل ازاین لحاظ فکرش آسوده است.

دختران مثل میوه اند. چون رسیده شدندبایدچیده شوند.

2.ازامام صادق(ع):خداوندهر آن چه نیازانسان است به پیامبرش آموخته است.روزی پیامبر(ص)بالای منبر فرمود:ای مردم!دوشیزه گان بمانندمیوه روی درخت می باشند،چگونه میوه که رسیدباید چیده شود،والاخورشید وباد آن راتباه می کنند،دختران دم بخت نیزچنین هستند،آنان نیازمندشوهرند،والادرمعرض فسادقرارمی گیرند،چون انسان هستند.[6]

3. استحباب ووجوب ازدواج

ازدواج،استحباب مؤکَددارد.ولی گاهی واجب می شود.برخی عالمان دینی ازدواج رابه احکام پنجگانه(مستحب ،واجب،مکروه،حرام ومباح)تقسیم کرده اند. [7]

عنوان اولیّه ازدواج،استحباب است لیکن گاه تحت عنوان ثانویه واجب می شود.آنجا که کسی می داندویاخوف خطرمی کندکه اگرازدواج نکندبه حرام می افتدویا به بیماری جسمی مبتلا می شود وجانش به خطرمی افتد،واجب است برای حفظ جانش ازدواج کند.[8]

4.ترک ازدواج به جهت فقرمالی

قرآن می فرماید:اگرفقیروتنگدست هستند،(ومی ترسند تن به ازدواج بدهندبدانند که)خداوند ازفضل خودآنان را بی نیاز می کند. ﴿إِن یَکُونُوافُقَرَآءَ یُغْنِهِمُ ٱللهُ مِن فَضْلِهِ﴾(نور:32)

پیامبر(ص):کسی که به جهت ترس ازفقرازدواج نکند،به خداوند عزّوجلّ بدگمان است. [9]

رزق وروزی همراه همسران است.

اسحاق بن عمارگوید:به امام صادق (ع)عرض کردم:آیااین روایتی راکه مردم ازپیامبر(ص) نقل می کنندحق است؟مردی به خدمت پیامبررسیدوازفقرونیازمندی خودشکایت کرد،پیامبر(ص)به اودستوردادازدواج کند، سپس باردوّم آمدوازتنگدستی خودشکایت کرد،پس پیامبراورا امربه ازدواج کرد،بارسوم آمدو همچنان پیامبر (ص) به اوفرمود:ازدواج کن. امام صادق (ع)فرمود:این روایت درست است.آنگاه فرمود:«رزق وروزی همراه زنان است.»( الرِّزْقُ مَعَ النِّسَاءِ وَ الْعِيَالِ )[10]

دلیل آن روشن است.انسان مجردهیچ مسئولیتی احساس نمی کند،ولی وقتی ازدواج کرد،تکلیفی رابرعهده خودمی بیند،وبرای آن که جلوی همسرش شرمنده نشود،درپی کاروتلاش می رود.افرادفراوانی بودندکه در ابتد ای زندگی هیچ چیزنداشتند،ولی باتلاش واحساس مسئولیت به همه چیزدست یافتند.به خانه،ماشین،زندگی خوب ومرفّه و…..

البته مسئولین باید بارونق اقتصادی موانع ازدواج جوانان رابرطرف کنند.

5. واسطه ازدواج

واسطه شدن برای ازدواج ازسفارشات اسلام است.

قرآن درسوره نورآیه32می فرماید:برای بی همسراناقدام کنیدوواسطه ازدواج آنان شوید. (وَ أَنْكِحُوا الْأَيامى‏ مِنْكُمْ)

 1.سکونی ازامام صادق (ع): درقیامت سایه ای است که زیرچترآن قرارنمی گیرند جز پیامبر(ص) ووصیّ پیامبر(ص) وآزادکننده برده،وهمچنین کسی که بدهی مؤمنی راپرداخت کند.ونیزکسی که مقدمات ازدواج مؤمنی رافراهم سازد.[11]

2. علی بن جعفر(ع) ازبرادرش موسی بن جعفر(ع):سه کس درروز قیامت درزیرسایه عرش الهی می آرمند،روزی که سایه ای جزآن سایه نیست:مردی که واسطه ازدواج برادرمسلمانش شود،یا به اوخدمت کندویااسرار اورا کتمان نماید.[12]

فصل دوم.فلسفه ازدواج

چراباید ازدواج کرد؟برای آن مواردی بیان شده است:

1.حفظ نسل آدمی

درقرآن، زن به عنوان کشتزارذکرشده نه صرف اطفاءغریزه.زن برای تولید نسل است نه بازیچه هوس رانان.رابطه مرد وهمسرش چون کشاورز وزمین کشتزار است .

می فرماید:زنان شماکشتزارشمایند،هرزمان وهرکجاکه خواستید به کشتزار خود درآیید،وبرای خویش نسلی شایسته وصالح بفرستید ﴿نِسَآؤُکُمْ حَرْثٌ لَّکُمْ فَأًتُوا حَرْثَکُمْ أَنَّی شِئْتُمْ وَقَدِّمُواْ لِأَنفُسِکُمْ﴾(بقره:۲۳۳)

 سه نکته درآیه شریفه:

1.زنان کشتزارند(نِسَآؤُکُمْ حَرْثٌلَّکُمْ).

2.به کشتزار فکرکنیدکه چه کارمی کنید وچه بذری درآن می پاشید.(أَنَّی شِئْتُمْ )

۳. فرزند صالح بفرستید که به درتان بخورد(وَقَدِّمُواْ لِأَنفُسِکُمْ)

پیامبر(ص):ازدواج کنیدوتکثیرنسل داشته باشید،به درستی من درقیامت به شما مباهات می کنم درمیان امّت ها،ولوفرزند سقط شده باشد.[13]

اگرروزی ترس وانقراض نسل مسلمانان برود ویا موازنه جمعیت به سودکفّاروبه ضررمسلمانان وشیعیان شود،ازدواج وفرزندآوری ضرورت می یابد.

2.حفظ عفاف وپاکی

ازدواج پاکی می آفریندوراه بی عفتی وگناهان جنسی را می بندد.

پیامبر(ص):کسی که ازدواج کندنصف دینش راحفظ کرده بکوشدنصف دیگرش راحفظ نماید.[14]

صیانت نصف دین به ازدواج مربوط می شود.چراکه غریزه جنسی باتمامی غرایزدیگرانسانی برابری می کند.

3. لباس یکدیگر

زن وشوهربمثابه لباس هستندکه یکدیگررامی پوشانند.

قرآن می فرماید: زنان، لباس و پوشش شمامردان، وشمامردان،لباس وپوشش برای زنان هستید.

﴿هُنَّ لِبَاسٌ لَّکُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ﴾(بقره:187)

آیه شریفه استعاره ای است که  به فلسفه ازدواج اشاره دارد.ظاهر ازلباس درآیه شریفه همان معنای معروف آن است.یعنی آنچه راکه انسان به واسطه آن بدن خودرامی پوشاند.هریک اززن وشوهرپوشش وساتری است که معایب یکدیگررامی پوشاندومانع خطاوگناه وموجب کمال یکدیگرمی شوند.

خصوصیات این تشبیه:

1.لباس، پوششی برای پستی و بلندی وناموزنی های بدن است.زن وشوهرنیز معایب همدیگرراپوشانده وآبروی یکدیگرراحفظ می کنند.

2.رابطه انسان با لباس خویش تنگاتنگ ومماس است وبیگانه درآن راه نمی یابد.زن وشوهرنیزبایدبه گونه ای به یکدیگرنزدیک باشندکه بیگانگان هرگزقصد نزدیک شدن به آنان رانکنند.

3. لباس، درفصل های مختلف گرماوسرما متفاوت است.زن وشوهرنیزمی بایددرحالات گوناگون فقر، غنا،شادی،گرفتاری،انعطاف پذیربوده پشتیبان یکدیگر باشند.

4.لباس، محل کاربا لباس داخل منزل متفاوت است.رفتارمردوزن نیزبایکدیگروبادیگرافراد درخارج ازمنزل نیز باید متفاوت باشد.

برخی از ژست هاوقیافه ها برای بیرون ازمنزل خوب است؛امّابرای داخل منزل مناسب نیست.درداخل منزل بی آلایش بودن وتواضع لازم است.

5 .لباس،انسان راازآفات وآلودگی هاوسرماوگرماحفظ می کند.زن وشوهرنسبت به یکدیگرچنین اند.یکدیگررا ازگناه و آلودگی وضدارزش ها وناهنجاری ها حفظ می کنند.

6.لباس و بدن وظایف متقابل دارند،زن نیز نسبت به شوهرخویش ومرد نسبت به همسرخویش وظایفی دارند.

7.لباس، انتخابی است. ازدواج وهمسرگزینی نیزانتخابی است.ازدواج های اجباری وقبیله ای که به صورت معامله انجام می گیرد،دراسلام ارزشی نداردوهدف ازدواج راتأمین نمی کند.

۸.افراددرانتخاب لباس چیزی را می پسندندکه ازجهت اندازه،رنگ وغیره باحال وسلیقه آنها باشد. اسلام ازشرایط ازدواج را((هم کفوبودن))دانسته است. [15]پیرامون این موضوع بعدا بحث می کنیم.

9.همچنان که لباس دربهبود بیماری نقش دارد،زن وشوهرنیزدرحفظ سلامتی ودرمان بیماری یکدیگر نقش ایفا می کنند. نگاه به چهره شاداب همسر،غم وغصّه را ازمیان می برد.

 امیرمومنان ع فرمود:هرگاه به سیمای فاطمه س نگاه می کردم نگرانی هاوغمهایم زدوده می شد.[16] چون نگاه به چهره همسر خوش اخلاق، موجب گرمی قلب می شود. وقلب با فرستادن خون به اعضای بدن آنها راگرم وبلغم را دفع می کند.درمقابل نگاه به چهره عبوس وگرفته موجب هیجان سودا می شود.یکی ازاصحاب امام صادق ع ازغلبه بلغم شکایت کرد.امام ع فرمود:آیا کنیزی نداری که تو را بخنداند؟گفت:نه.امام فرمود:کنیزی بخر.این بلغم را آب می کند.[17]

4.آرامش وآسایش

از دستاوردها وفلسفه مهم ازدواج،آسایش وآرامش روحی-روانی وجسمی زن وشوهر است.ترک کنندگان ازدواج به جهت تنها زیستن، ممکن است به انواع بیماری های روحی وجسمی دچارشوند.

دوآیه به این مسئله اشاره دارد:

1. ازنشانه های او(خدا)این است که همسرانی ازجنس خودشما برای شما آفرید،تادرکنارآنهاآرامش یابید.(وَمِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَکُمْ لَکُم مِّن أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجَاًلِتَسْکُنُواْإِلَیْهَا)(روم:21) 
2. اوخدایی است که شماراازنفس واحدی آفریدوهمسرش رانیزازجنس اوقرار دادتادرکنارهم بیاساید(وبه آرامش وآسایش برسد).(هُوَ  ٱلَّذِی خَلَقَکُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَجَعَلَ زَوْجَهَا لِیَسْکُنَ إِلَیًهَا)(اعراف:189)

دراین آیات، آرامش وآسایش را  زیستن درکنارهمسران بیان داشته است. انسان ها درکنارهمسرخود می توانندآرامش وآسایش فردی واجتماعی را تجربه کنندودرشکوفایی ورشد یکدیگر کمک نمایند.زندگی درمحیطی آرام،لذت بخش ودوام پذیراست.

 انسان های مجردوتنها، کمتربه آرامش می رسند.خودکشی ها،بی مسئولیتی ها،عدم تعادل روحی،بیماری هاوناآرامی های روانی،ناامیدی و….بیشتردرمجرّدها دیده می شود.

چگونه خانواده به آرامش می رسد؟

قرآن پایداری زندگی آرامش بخش را دردوچیزمی داند:

یک:”مودّت ” ( دوستی وعلاقه ومحبّت ).

دوم:”رحمت عاطفانه”(احترام متقابل وگذشت از اشتباهات یکدیگر).

 می فرماید:  درمیان شمامودّت ورحمت قرارداد.این نشانه هایی برای کسانی که می اندیشند.(وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً  إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ)(روم/21)

تفاوت مودّت ورحمت

یک.مودّت،انگیزه ارتباط وآرامش درآغاززندگی است؛ورحمت درپایان زندگی.که ممکن است یکی اززوجین ضعیف وناتوان وبیمارشود ونیازمندبه مهرومحبّت ورسیدگی داشته باشد.

دو.مودّت،درموردبزرگ ترهاست که نسبت به هم خدمات متقابل دارند،به کسی خدمت کردی اوهم درصدد جبران برمی آید.ولی رحمت نسبت به کودکان است،که درسایه رحمت وکمکِ ایثارگرانه رشدوپرورش می یابد.

سه.مودّت،اغلب جنبه متقابل دارد.امّارحمت جنبه ی ایثارگرانه ویک طرفه است.آنجایی که همسریک جانباز پروانه وارگرد او می چرخدوبه اوخدمت می کندوحتّی جوانیش راایثارگرانه پای او می ریزد،داردکاری رحمت گرانه انجام می دهد.[18]

5.کمال یافتن

انسان هاکامل نیستند،ونوعاًدریک بعدعاطفی ویاعقلانی رشدمی کنند.مردهادربعدعقلانی وخانم هادربعد عاطفی .وقتی پیوندازدواج برقرارشداین دو بعدمی توانند بعدهای یکدیگرراکامل کنند.

کسی که ازدواج کرده، دروجودخویش شخصیت تازه ونوی احساس می کند.اوباتکیه برهمسرش،پشتوانه ای یافته که می تواند نواقص خودرا برطرف وراه کمال را بپیماید. او بااین پشتوانه می تواند دست به کارهای بزرگی بزند.گفته اند:”پشت یک مردموفّق،یک زن فداکارنشسته است”.

امام علی ع فرمود:فاطمه بهترین یاوروپشتیبان من درراه فرمانبری ازخداوند است.[19]

برخی گفته اند:توفیق علّامه طباطبایی(ره)، درنگارش تفسیر نفیس المیزان –درزمانی که امکاناتی نبود- مرهون فدا کاری خانمش بودکه مقدمات کاررافراهم ساخته ودغدغه های زندگی را ازدوش علّامه برداشته وبه اوآرامش می بخشید.

 غیرت،شجاعت،مردانگی،باادبیات شایسته سخن گفتن،نظافت وآرایش،پاکیزگی لباس وکفش،مسواک زدن و….، نظم گرفتن درزندگی،مستقل زیستن،عمرراتلف نکردن،دوری ازوب گردی ها وولگردی هادرفضای مجازی و…. همه وهمه می تواندثمره شیرین ازدواج باشد.

6.سلامت جامعه

ازدواج، به عنوان یک وسیله پیشگیری ازتخلفات وناهنجاری های اجتماعی وجنایات وسرقت هاوشرارت هاوناامنی ها شناخته شده است.

انسان مجرد،چون احساس مسئولیت اجتماعی نمی کند ممکن است به بسیاری ازناهنجاری های اجتماعی آلوده شودوپیوسته ازصحنه بگریزد.

اماکسی که ازدواج کرده خودرا پایبند همسروفرزندمی داند،نوعی علقه ورابطه ای برایش ایجادشده ومی کوشد آن راحفظ کندومراقب کارهای خودباشد.شایدبه همین دلیل، بسیاری ازمؤسّسات برای استخدام نیروی انسانی،شرط ازدواج را مطرح می کنند.

ازپیامبر(ص)فرمود:بیشتر اهل جهنّم مجردهاوعزب هاهستند.[20]

وهمچنین فرمود:انسان های شرور،مجردها هستند.عزب ها برداران شیاطین اند.خوبان امت من متأهل ها وبدان امت من، مجرّدهامی باشند.[21]

چرابیشترجهنمیان مجردهاهستند؟چون احساس مسئولیت نمی کنندومرتکب گناه وجنایت می شوند.

7.رونق یافتن فعالیت های اقتصادی

ازدواج موجب توسعۀ رزق وروزی ورونق اقتصادی می شود.انسان های متأهّل به عشق همسروفرزندبه کاروتلاش وتجارت وفعالیت های اقتصادی می پردازند وبه اقتصادرونق می بخشند.

پیامبر(ص) به زیدبن ثابت فرمود:ازدواج کن.به درستی که درازدواج برکت وعفت است.[22]

همچنین فرمود:همسربرگزینید،اوبرایتان رزق وروزی می آورد.[23]

امام صادق(ع):رزق وروزی همراه زنان وخانواده است.[24]

 فصل سوم. ملاکهای انتخاب همسر

امام صادق(ع):همسر،چون گردن بندی برگردن توست.خوب بنگرچه چیزی رابرگردن می آویزی!زنان قابل قیمت  گذاری