گزارش لحظه به لحظه واقعه عاشورا

گزارش لحظه به لحظهاز واقعه عاشورا (با تكيه بر منابع كهن)

عبدالرحمان انصارى شيرازی و مصطفى آخوندى

فهرست مطالب

مقدمه··· 15

ويژگى‏هاى كتاب··· 18

بخش اول··· 21

فصل اوّل··· 23

از مدينه تا مكّه··· 23

عصر معاويه، عصر چالش با اسلام ناب··· 23

اعلان آمادگى كوفيان پس از شهادت امام حسن(ع)··· 24

پاسخ امام حسين(ع) به مردم كوفه··· 25

گزارش موقعيت امام حسين(ع) به معاويه و واكنش معاويه··· 26

پاسخ كوبنده امام حسين(ع) به معاويه··· 27

سياست‏هاى راهبردى معاويه··· 30

چالش معاويه در تعامل با امام حسين(ع)··· 32

معاويه و ارعاب مخالفان··· 33

سخنرانى امام حسين(ع) در سرزمين منا··· 34

هشدار معاويه به يزيد قبل از مرگ··· 35

مرگ معاويه و به خلافت رسيدن يزيد··· 36

مشاوره وليد با مروان··· 37

سرنوشت وليد··· 39

امام حسين(ع) و تدارك سفر··· 40

امام حسين(ع) و خواصّ مصلحت‏انديش··· 41

1 . عمر اطرف··· 41

2 . عبداللّه‏ بن عمر··· 41

3 . محمد حنفيه··· 42

ملاقات با ام‏سلمه··· 43

وصيّت‏نامه امام حسين(ع)··· 44

حركت كاروان حسينى از مدينه··· 45

ملاقات عبداللّه‏ مطيع با امام(ع) در راه مكه··· 46

فصل دوّم:··· 47

امام حسين7 در مكّه··· 47

ورود كاروان حسينى به مكه··· 47

نامه امام به مردم بصره··· 48

آگاهى مردم كوفه از قيام امام حسين(ع) و ارسال نامه··· 52

محتواى نامه‏ها··· 53

پاسخ امام حسين(ع) به كوفيان··· 54

پيشنهاد سرشناسان و خواص مكه··· 56

پيشنهاد عبداللّه‏ بن عباس··· 57

پيشنهاد محمد بن حنفيه··· 57

موضع عبداللّه‏ بن عمر··· 58

نصايح دو پهلوى عبداللّه‏ بن زبير··· 59

پيشنهاد عمر بن عبدالرحمن مخزومى··· 61

طرح ترور امام(ع) در مكّه··· 61

مسلم بن عقيل در كوفه··· 62

نامه مسلم به امام حسين(ع)··· 63

واكنش حاكم كوفه··· 63

عزل حاكم كوفه··· 64

حركت عبيداللّه‏ بن زياد به سوى كوفه··· 65

نيرنگ ابن زياد هنگام ورود به كوفه··· 66

ارعاب و تهديد··· 67

انتقال مسلم از خانه مختار به خانه هانى··· 68

عدم اقدام مسلم به ترور ابن زياد··· 68

در جستجوى مسلم بن عقيل··· 70

دستگيرى هانى··· 71

قيام مسلم بن عقيل··· 74

بازرسى خانه به خانه براى دستگيرى مسلم··· 75

وصاياى مسلم··· 77

شهادت برخى از ياران مسلم در روز قيام··· 78

موقعيت مختار··· 78

حركت امام حسين از مكه··· 80

فصل چهارم··· 81

از مكه تا كربلا··· 81

منازل بين راه مكه تا كربلا··· 81

تعقيب كاروان حسينى در منزل ابطح··· 82

ملاقات فرزدق با امام در منزل صفاح··· 85

ملاقات بشر بن غالب با امام ا… در ذاتِ عِرْق··· 86

سفيران امام حسين(ع)··· 87

ملاقات با عبداللّه‏ بن مُطيع··· 91

خُزيْميّه··· 91

ملاقات با زهير بن قين در منزل زَرْوَد··· 92

آگاهى از شهادت مسلم بن عقيل و هانى در ثَعْلَبيه··· 93

پيك محمد بن اشعث به امام حسين (ع) در منزل زُباله··· 96

تصفيه همراهان و پراكنده شدن اعراب از طراف امام··· 97

امام حسين در منزل بطن عَقَبه··· 98

لشكر حرّ در سر راه كاروان حسينى··· 100

خطبه معروف امام حسين در منزل بيضه··· 106

پيوستن مردان كوفى به امام در منزل عُذَيْب الهجانات··· 107

پيشنهاد طرماح به امام حسين(ع)··· 109

يارى خواستن از عبيداللّه‏ بن حرّ جعفى در قصر بنى مقاتل··· 110

ملاقات با عمرو بن قيس··· 113

پيك ابن زياد در نينوا··· 114

سرزمين كربلا··· 116

بخش دوم··· 119

فصل اوّل··· 121

امام حسين7 در كربلا··· 121

حوادث قبل از عاشورا··· 121

نامه ابن زياد به امام حسين(ع)··· 121

اعزام لشكر عمر سعد به كربلا··· 122

ابن زياد در اردوگاه نخيله··· 128

تصميم بر ترور ابن زياد··· 128

تعداد نيروهاى عمر بن سعد··· 128

كربلا در محاصره كوفيان··· 130

حبيب بن مظاهر و دعوت بنى‏اسد براى يارى امام(ع)··· 130

بستن آب به روى اردوگاه امام(ع)··· 132

آوردن آب توسط عباس(ع) و ياران امام(ع)··· 132

ملاقات امام حسين(ع) و عمر سعد··· 133

طغيان شمر بن ذى الجوشن··· 135

روزن نهم محرّم(تاسوعا)··· 137

كوبيدن بر طبل جنگ··· 138

مهلت خواستن شب عاشورا··· 140

تحكيم مواضع و استحكامات··· 142

خطبه شب عاشورا··· 142

پاسخ ياران امام(ع)··· 143

اذن به فرزندان عقيل··· 144

سخن حضرت قاسم(ع)··· 144

عدم احساس درد شمشير··· 145

اجازه رفتن به محمد بن بشر حضرمى··· 145

اشعار امام حسين(ع) در شب عاشورا··· 146

راز و نياز امام و ياران او··· 147

بررسى وضعيت دشمن توسط امام(ع) در نيمه‏هاى شب··· 149

اعلان وفادارى مجدّد اصحاب··· 149

خواب امام در سحرگاه عاشورا··· 150

فصل دوم:··· 153

حوادث روز عاشورا··· 153

روز عاشورا··· 153

نماز عشق در سحرگاه عاشورا··· 153

سازماندهى و آرايش نيروها··· 154

لشكريان عمر سعد··· 154

حركت سپاه عمر سعد به سوى اردوگاه امام (ع)··· 155

سخنان برير با لشكر عمر سعد··· 156

خطبه نخست امام حسين(ع)··· 157

خطبه دوم امام حسين(ع)··· 161

هلاكت محمد بن اشعث در اثر نفرين امام (ع)··· 164

هلاكت ابن حوزه··· 165

هلاكت ابن حصين··· 166

قبل از آغاز جنگ··· 166

آغاز نبرد··· 167

پيوستن حرّ رياحى به امام(ع) و شهادت او··· 168

نبرد تن به تن و شهادت ياران امام(ع)··· 170

شهادت عبداللّه‏ بن عمير··· 171

بُرير بن خُضير··· 172

غلام تركى··· 173

شهادت فرزند شهيد··· 174

شهادت عمرو بن قرظه··· 175

شهادت عمرو بن خالد صيداوى··· 175

مسلم بن عوسجه··· 176

حمله به خيمه‏ها و دفاع اصحاب··· 177

نماز ظهر عاشورا··· 178

سعيد بن عبداللّه‏ حنفى، شهيد نماز··· 179

شهادت برادران غفارى··· 180

شهادت نافع بن هلال··· 181

زهير بن قين بجلى··· 182

شهادت شوذب بن عبداللّه‏··· 182

شهادت عابس بن ابى شبيب··· 183

شهادت يزيد بن زياد··· 184

شهادت جون، غلام ابوذر غفارى··· 185

شهادت حنظلة بن اسعد شبامى··· 185

شهادت سويد بن عمر بن ابى مطاع··· 186

شهادت وهب بن جناح كلبى··· 187

نجات ضحاك بن عبداللّه‏ مشرقى از معركه··· 187

مقاومت ياران امام (ع)··· 188

1ـ على‏اكبر نخستين شهيد از بنى‏هاشم··· 189

خاندان عقيل بن ابيطالب(ع)··· 193

شهادت فرزندان عبداللّه‏ بن جعفر··· 194

شهادت فرزندان امام حسن مجتبى(ع)··· 194

1ـ قاسم بن حسن(ع)··· 195

2ـ عبداللّه‏ بن حسن(ع)··· 197

3ـ ابوبكر بن حسن(ع)··· 198

4ـ مجروح شدن حسن بن حسن معروف به حسن مثنى··· 198

فرزندان اميرمؤمنان على(ع)··· 198

ابوالفضل العباس، آخرين شهيد··· 198

كيفر قاتل عباس در دنيا··· 202

شهادت فرزند شيرخوار (على اصغر)··· 203

حركت امام سجاد(ع) براى يارى امام(ع)··· 204

طلب يارى امام حسين(ع)··· 204

وداع امام و درخواست لباس كهنه··· 205

امام(ع) در گودال قتلگاه··· 209

شهيدان بنى‏هاشم··· 211

تعداد شهداء ياران امام حسين(ع)··· 211

فصل سوّم··· 213

حوادث پس از شهادت امام(ع) در كربلا··· 213

شيون فرشتگان··· 213

بازگشت ذوالجناح به خيمه‏ها··· 213

تيره شدن زمين و آسمان··· 214

تاريخ شهادت··· 214

غارت لباس و… امام(ع)··· 216

غارت خيمه‏ها··· 216

يورش شمر به خيمه امام سجاد(ع)··· 217

اوج جنايت عمر سعد··· 218

فرستادن سرمقدس امام(ع) به كوفه··· 219

سرهاى شهداء كربلا··· 220

دفن كشته‏هاى دشمن··· 220

امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) در كربلا··· 221

حركت اسيران از كربلا··· 222

اسير ان در قتلگاه··· 222

امام سجاد(ع) در قتلگاه··· 224

دفن اجساد شهيدان··· 225

بخش سوم··· 227

از كربلا تا مدينه··· 227

فصل اوّل··· 229

در كوفه··· 229

ورود اسيران به كوفه··· 229

محل دفن سرمقدس امام حسين(ع)··· 229

خطبه آتشين حضرت زينب(س)··· 230

خطبه فاطمه صغرى··· 233

خطبه امام سجاد(ع) در كوفه··· 237

مجلس عبيداللّه‏ بن زياد··· 239

سخنرانى ابن زياد در مسجد كوفه و اعتراض ابن عفيف··· 243

گرداندن سر امام حسين در كوفه··· 244

زندانى اسيران و انتشار خبر واقعه كربلا··· 245

فصل دوم··· 249

در شام··· 249

اعزام اهل‏بيت به شام··· 249

نامه يزيد به ابن زياد··· 249

اعزام اهل‏بيت به شام··· 249

منازل بين كوفه تا شام··· 250

اسلام آوردن راهب به هنگام ملاقات با سرامام(ع)··· 251

شهادت محسن بن حسين(ع)··· 252

درخواست زينب كبرى از شمر··· 252

گفتگوى امام سجاد(ع) با پير مرد شامى··· 253

روايت سهل بن سعد، صحابى پيامبر(ص)··· 255

ورود سرمقدس امام حسين(ع) به كاخ يزيد··· 256

سخن يحيى بن حكم··· 257

پنهان شدن يكى از بزرگان به هنگام ديدن سر امام(ع)··· 258

ورود اهل بيت به مجلس يزيد··· 258

يزيد و توجيه جنايت سنگين··· 259

خواسته‏مرد شامى از يزيد··· 261

زدن چوب به لبان مقدس حسين و اعتراض ابو برزه··· 263

خطبه زينب كبرى(س) در مجلس يزيد··· 265

اعتراض سفير روم به يزيد··· 270

اعتراض همسر يزيد و عزادارى بر حسين(ع)··· 271

اسكان دادن اهل‏بيت(ع)··· 271

خطبه امام سجاد(ع) در مسجد شام··· 272

اعتراض عالم يهودى به يزيد··· 276

گفتگوى امام سجاد(ع) با منهال··· 277

اظهار پشيمانى يزيد!··· 278

خواسته‏هاى امام سجاد(ع)··· 278

فصل سوم :··· 281

اعزام اهل بيت (ع) به مدينه··· 281

حركت از شام··· 281

زيارت شهيدان كربلا··· 282

رسيدن كاروان به مدينه··· 283

عذرخواهى صوحان بن صعصعه··· 287

ورود كاروان حسينى به مدينه··· 287

نامه شديد اللحن عبداللّه‏ عباس به يزيد··· 291

عبداللّه‏ بن جعفر··· 292

ربيع بن خيثم··· 293

گريه چهل ساله امام سجاد(ع)··· 293

كتاب نامه··· 295

مقدمه

حادثه كربلا نقطه عطفى بر نهضت پيامبران بزرگ الهى از آدم تا خاتم است؛ كه در پى
رسالتى سترگ به وقوع پيوست. و امام حسين عليه‏السلام به عنوان وارث پيامبران الهى، مصباح
هدايت و كشتى نجات خوانده شد. اين واقعه كه پنجاه سال بعد از در گذشت پيامبر
اعظم صلى‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم رخ داد، در حقيقت داراى دو روى بود: يك سوى آن در اوج قداست و كرامت و
آزاد مردى، و روى ديگر آن اوج جنايت و پستى و بدانديشى. هر چند آغاز وقوع حادثه به
جهت اختناق و حكومت پليسى، كسى جرات ثبت مكتوب آن نهضت بزرگ را نداشت يا
در انديشه آن نبود، ليكن حاكمان بنى اميه نيز قادر نبودند جلوى موج آن حادثه بزرگ را
بگيرند. چون واقعه كربلا زبان به زبان و سينه به سينه تكرار شد. درمجالس و خانه‏ها نفوذ
كرده، دل‏هاى خفته را بيدار مى‏كرد. به گونه‏اى كه شعاع آن از عراق و شام و… فراتر رفته و
سراسر سرزمين‏هاى اسلامى را در برگرفت و افراد مختلفى اقدام به تدوين حوادث اين
واقعه كردند.

اگرچه هدف ما شناسائى و بررسى منابع حادثه عاشورا نيست. اما به دليل اهميت
شناخت نخستين كسانى كه به ثبت و نگارش واقعه كربلا پرداختند و آن را براى ديگران
گزارش كردند و نوشته‏هاشان منبع مورخان بعدى از جمله اين كتاب شده به صورت
بسيار كوتاه به تعدادى از آنان اشاره مى‏شود.

1. اصبغ بن نباته؛ از برخى اسناد به دست مى‏آيد كه وى نخستين كسى است كه اقدام
به ثبت مقتل الحسين عليه‏السلام كرده[1] كه ابى الجارود آن را از اصبغ، نقل مى‏كند.[2]

2. جابربن يزيد جعفى؛ از شاگردان امام باقر عليه‏السلام[3]، دومين فردى است كه كتابى به نام
«مقتل الحسين» نوشته است.[4]

3. ابومخنف؛ لوط بن يحيى ازدى كوفى، وى اخبار كربلا را بصورت مفصل به عنوان
«مقتل الحسين» تدوين كرد. اين كتاب كه ماخذ بسيارى از مورخان است[5] از ميان رفته و
آنچه امروزه به عنوان «مقتل ابى مخنف» به دست ما رسيده همان مطالبى است كه
طبرى درتاريخ خود از طريق هشام بن محمد كلبى آورده است، البته محتمل است كه
مطالب را تلخيص يا ناقص نقل كرده يا برخى را نياورده باشد[6]. آقاى يوسفى غروى
مطالب ابى مخنف در رابطه با واقعه كربلا را در كتابى به نام «وقعة الطف» گردآورده است.

4. هشام بن محمد بن صائب كلبى، از مورخان بزرگ قرن دوم،[7] هشام كتابى درباره
واقعه كربلا نوشته و آنچه از استادش ابى مخنف شنيده، همچنين مطالبى كه از استاد
ديگرش «عوانة بن حكم» فرا گرفته، در آن گردآورى كرده است.[8]شيخ مفيد، در ارشاد
بيشتر مطالب مربوط به كربلا را از هشام نقل كرده است.[9]

5. احمد بن جابر بن داود بلاذرى، او يكى از برجسته‏ترين مورخان قرن سوم است، و
از عالمانى چون محمد سعد واقدى، عباس بن هشام كلبى، على بن محمد مدائنى و…
دانش آموخت[10]. وى در كتاب «جمل من انساب الاشراف» خود، مطالب فراوانى درباره واقعه كربلا آورده كه در مواردى اخبار وى با ديگر مورخان تفاوت دارد و اين نشانگر آن
است كه از منابع متنوعى بهره برده است.[11]

6. ابو جعفر محمد بن جرير طبرى، وى از عالمان قرن چهارم است. كتاب «تاريخ
الرسل و الملوك» (مشهور به تاريخ طبرى)، شهرت بسزائى براى وى به وجود آورده و
مورد توجه اهل سنت قرار گرفته است، و مرجع كتابهاى تاريخى ديگر چون «كامل ابن
اثير» مى‏باشد. خاورشناس امريكائى «فرانتس روز نتال» درباره وى مى‏نويسد: «وفادارى
وى نسبت به متن روايت شده، براى او (طبرى) اصلى تخلف‏ناپذير به شمار مى‏آمد.»[12]
طبرى، واقعه كربلا را بصورت نسبتاً مفصلى بحث كرده و بيشتر وقايع را با ذكر سند از
ابومخنف نقل مى‏كند. و اين نشان دهنده آن است كه مقتل ابو مخنف در اختيارش بوده
است.[13]

7. خوارزمى، ضياءالدين المؤد الموفق بن احمد بن محمد مكى خطيب خوارزمى، او
دركتاب «مقتل الحسين» خود درباره واقعه كربلا، مطالب مفصلى آورده است، او نيزروايات مربوط به كربلا را از «ابن اعثم» نقل مى‏كند، احتمالاً نسخه كامل‏ترى از فتوح ابن
اعثم، در اختيار داشته، كه امروزه آن نسخه در دسترس نمى‏باشد.[14]

در اين نوشته افزون بر منابعى كه ذكر شد، از منابع ديگرى نيز استفاده شده كه در
متن كتاب آمده است. مى‏توان منابع مورد استفاده را به دو دسته تقسيم كرد. الف:
منابعى كه با اعتماد مى‏توان به بررسى رويداد واقعه كربلا پرداخت و آنها را جزء منابع دست اول به حساب آورد. و اين منابع مربوط به قرنهاى دوم تا چهارم است. مانند: مقتل
ابو مخنف، مقتل ابن سعد، الاخبار الطوال دينورى، جمل من انساب الاشراف بلاذرى،
الفتوح ابن اعثم كوفى. آنچه طبرى، شيخ مفيد و.. آورده‏اند نوعاً بر گرفته از ابو مخنف
است البته منابع كهن ديگرى وجود داشته كه از ميان رفته و خبرى از آنها در دست
نيست. ب: ساير منابع، كه مطالب آنها نوعاً بر گرفته از منابع اصلى است.

     امام حسين(ع) مصباح هدايت و سفينه نجات است. و كربلايش به اقيانوس
بيكرانى مى‏ماند كه هر چه بيشتر در آن غور مى‏كنى، به عظمتش بيشتر پى مى‏برى و از
توصيفش وامى‏مانى. از اين رو على رغم هزاران نوشته در اين موضوع، هنوز هزاران نكته
ناشناخته و كشف نشده باقى مانده است.

     با استقرايى كه برخى پژوهشكده‏هاى تحقيقاتى پيرامون نوشته‏ها در مورد كربلا
داشته‏اند، (كتاب و مقاله و به زبان‏هاى گوناگون) بالغ بر پنج هزار مى‏شود. كه در اين ميان
كتابى كه به صورت تاريخى و گزارشى وقايع كربلا را از آغاز تا پايان بدون تحليل محتوا و از
منابع دست اوّل به تصوير كشيد. باشد، كمتر به چشم مى‏خورد. كتابى كه به مانند يك
گزارشگر، واقعه كربلا را گزارش كند و خواننده را با اصل واقعه آشناگرداند. كتاب‏ها نوعا به صورت موضوعى يا تحليلى نگارش يافته‏اند، و از يك يا چند زاويه به توصيف و تحليل
واقعه كربلا پرداخته‏اند. و يا پيرامون شخصيت امام حسين(ع) و ياران او سخن گفته‏اند.

     از اين رو جاى خالى كتابى كه نگاه همه جانبه و گزارش گونه به واقعه كربلا
داشته‏باشد، احساس مى‏شد. و كتاب حاضر بااين نگاه و احساس اين خلأ، تدوين يافت.

ويژگى‏هاى كتاب

كتابى كه در پيش رو داريد، داراى ويژگى‏هايى است كه اهم آنها عبارت است از:

1. مطالب كتاب به صورت گزارشى (گزارش لحظه به لحظه) تنظيم شده است. گزارش
از آغاز نهضت در مدينه تا بازگشت كاروان حسينى به مدينه.

2. در اين كتاب تجزيه و تحليل وقايع به چشم نمى‏خورد. تا اصل واقعه گم نشود، و
كتاب حجيم نگردد.

3. منابعى كه مورد استفاده قرار گرفته، منابعى كهن و معتبر و بيشتر آنها تا قبل از
قرن نهم است. و سعى شده از استفاده منابع دست چندم پرهيز شود.

4. كوشيده شده تمام وقايع و حوادث كربلا از مدينه تا مدينه ذكر شود و خواننده با كل
حادثه آشنا گردد. لذا جهت حفظ اين حلقه كه شايد در منابع كهن نيامده، از منابع بعدى
بهره گرفته شده است، گرچه كتابهاى زيادى درباره حادثه كربلا نوشته شده اما به سبك
گزارشى و با استفاده از منابع كهن، ظاهراً نگارش نيافته است.

در پايان لازم مى‏دانيم از راهنمايى‏هاى استاد بزرگوار جناب حجة الاسلام و
المسلمين يوسفى غروى دامت بركاته كه با سعه صدر و تواضع زايد الوصف ما را در
نگارش اين كتاب راهنما بودند، تشكر و سپاسگذارى نمائيم.

مصطفی آخوندی

عبدالرحمن انصاری

بخش اول

          فصل اوّل:از مدينه تا مكّه

عصر معاويه، عصر چالش با اسلام ناب

     معاويه فرزند ابوسفيان كه از زمان خليفه دوّم برشام حكومت مى‏كرد، در زمان
خلافت امام على(ع)، حركتى مغاير با حكومت مركزى در پيش گرفت. او سوداى سلطنت
در سر داشت. لذا نه تنها با امير مؤمنان (ع) بيعت نكرد، بلکه عليه آن حضرت به عنوان حاکم وخلیفه به حق رسول خداص دست به اقدامات شرورانه وجنگ ولشكركشى كرد.
او تنها كسى را كه مانع اهداف خويش مى‏پنداشت، اميرمؤمنان(ع) و فرزندان او بود. از
اين رو تمام توان خود را براى از ميان برداشتن آنان معطوف كرده از هيچ نيرنگ وشرارت
جنايتى دريغ نمى‏ورزيد. معاويه از شهادت اميرمؤمنان(ع) به دست خوارج، بسیار
خوشحال شد؛ و زمينه را براى اهداف و مقاصد خود آماده‏تر يافت. ولى با روى كار آمدن
امام حسن(ع) به جاى پدر، با چالشى ديگر روبه‏رو گرديد. چون امام حسن(ع)
سياست‏هاى پدر بزرگوارش را در پيش گرفت كه مهم‏ترين آن عدم پذيرش معاويه بود. امّا
خيانت فرماندهان و ياران امام حسن(ع) در جنگ با معاويه، سبب شد آن حضرت
صلحنامه‏اى با معاويه امضاء كند تا خون شيعيان آل‏على(ع) محفوظ بماند. با اين كه
معاويه مى‏دانست امام حسن(ع) به صلحنامه‏اى كه امضاء كرده پايبند است، ولى خودبارها مفاد صلحنامه را نقض كرد و در انديشه ترور و شهادت امام حسن(ع) برآمد، و
سرانجام توسط جعده همسر امام‏حسن(ع)، آن امام همام را به شهادت رساند. ليكن
مشكل سياسى معاويه همچنان باقى بود. چون پس از شهادت امام حسن(ع)، رهبرى
جامعه اسلامى به امام‏حسين(ع) منتقل شد و دشمنى و سازش ناپذيرى امام‏حسين(ع)
با معاويه براى همگان آشكار بود، آن بزرگوار سيره سياسى پدربزرگوار وبرادرش امام حسن(ع) را
پيش گرفت وبه مقتضای دین اسلام صلحنامه برادرش با معاويه را محترم شمرد. حتى اعلام آمادگى كوفيان
پس از شهادت امام حسن(ع)، نتوانست تغييرى در سيره سياسى امام حسين(ع) در
زمان حيات معاويه، به وجود آورد.

اعلان آمادگى كوفيان پس از شهادت امام حسن(ع)

     پس از شهادت امام حسن(ع)، بزرگان و رؤساء شيعه در كوفه، در خانه سليمان بن
صرد خزاعى گرد آمده نامه‏اى به اباعبداللّه‏ نوشتند. فكر مى‏كردند با شهادت آن بزرگوار
پيمان صلح بين آن حضرت و معاويه لغو شده و زمان جهاد و مبارزه با كانون فساد و فتنه،
به رهبرى امام حسين(ع) فرا رسيده‏است. در نامه ضمن تسليت ارتحال امام مجتبى(ع)
نوشتند:

«خداوند متعال تو را بزرگ‏ترين جانشين گذشتگان قرار داده‏است. ما در
مصيبت شما، مصيب زده و در غم و اندوه شما شريكيم. سرور و شادى ما
در شادى شماست. منتظر فرمان شماييم.[15]  ما بيعت با معاويه را رها كرده
دست بيعت به شما مى‏دهيم.»[16]

    فرزندان جعدة[17] بن هبيرة بن ابى وهب (خواهر زاده‏هاى اميرمؤمنان(ع)) نيز كه علاقه و محبّت وافرى به امام حسين(ع) (پسردائى خود) داشتند، جداگانه نامه‏اى براى
آن حضرت نوشتند، و دوستى و محبّت و اشتياق مردم كوفه به آمدن امام به كوفه و
آمادگى آنان براى جان فشانى در ركابش را ياد آور شدند. در بخشى از نامه آمده است:

ما از نزديك ياران و دوستاران شما را ملاقات كرديم، آنان در مسير هدايت قرار
دارند و مى‏توان به گفته‏هايشان اعتماد كرد، و در دشمنى با پسر ابوسفيان و
بيزارى از او استوارند. مردم شما را با اين وصف مى‏شناسند: «با دوستان مهربان و
با دشمنانتان سرسخت و تسليم ناپذيريد. و در راه خداوند و اجراى دستورات وى
ثابت قدميد». پس اگر خواهان قيام مى‏باشى، به سوى مابيا، كه خود را براى
فداكردن در راهت آماده كرده‏ايم.[18]

در پى اين نامه‏ها گروهى نيز از بزرگان عراق و حجاز، به محضر امام حسين(ع) در مدينه
رسيدند و از آن حضرت دعوت كردند به سوى آنان برود. گفتند: «ما همانند دست و بازوى
شما هستيم.»[19]

پاسخ امام حسين(ع) به مردم كوفه

     حسين بن على(ع) در پاسخ نامه كوفيان پس از حمد و ثناى الهى چنين نوشت:

اما بعد. اميدوارم ديدگاه برادرم (حسن«ع») درباره صلح (با معاويه)، و ديدگاه من
در پيكار با دشمنان، هر دو در جهت رشد، تعالى و رستگارى جامعه باشد. اين امر
را از دشمنان پنهان داريد. و تا وقتى پسر هند، (معاويه) زنده است، خود نگهدار
باشيد. از حركات حسّاس برانگيز بپرهيزيد؛ و ديگران را نسبت به خود بدبين نسازيد. هنگامى كه معاويه مرد، اگر زنده بودم، نظر و موضع خود را به شما اعلان
مى‏كنم. انشاء الله.[20]

    و نيز در پاسخ نامه پسران جعده نوشت:

«اميدوارم، آنچه برادرم انجام داده، خداوند آن را جهت تقويت و بستر مناسب
جريانات و حوادث آينده قرار دهد. اما من، امروز چنين انديشه‏اى (قيام) در سر
ندارم. خداوند شما را مورد لطف و محبت قرار دهد، در خانه‏هاى خود بنشينيد. و
تا هنگامى كه معاويه زنده‏است از رفتارهايى كه مورد سوءظن و بد گمانى قرار
مى‏گيريد، بپرهيزيد. پس اگر خداوند براى او حادثه‏اى (مرگ) پيش آورد و من زنده
بودم، رأى و نظر خويش را برايتان خواهم نوشت. والسلام[21]»

گزارش موقعيت امام حسين(ع) به معاويه و واكنش معاويه

     رفت و آمد مردم به خامه امام حسين(ع)، عمّال بنى‏اميه را نگران كرده و به تكاپو
واداشته بود. عمرو، فرزند عثمان بن عفان، نزد مروان بن حكم، (حاكم وقت مدينه)
شتافت و گفت: «به خدا سوگند! روزهاى سختى را از او [امام حسين(ع)] و يارانش در
پيش خواهى داشت.» مروان نيز موضوع را طى نامه‏اى به معاويه گزارش كرد. معاويه در
پاسخ نوشت: «تا وقتى حسين دشمنى خويش را آشكار نساخته و با ما كارى ندارد،
متعرض او نشو. ولى مراقب رفتار وى باش».[22]

    ولى موضوع به اي