شیطان شناسی ازمنظرقرآن

فهرست ……………………………………………………………….۹  

فصل اوّل:معنی کاوی شیطان وابلیس …………………………………۱۱

       ۱/۱. معنی شيطان وابلیس ……………………………………..۱۱

       ۲/۱/تفاوت ” شيطان”با” ابليس” ……………………………….۱۱

      ۳/۱.صفات شیطان ……………………………………………..۱۲

  فصل۲. قیافه ابلیس،درملاقات بایحیی پیامبرع ………………………۱۶

       ۱/۲.قیافه ابلیس ………………………………………………..۱۶

      ۲/۲.ابزارها ودامهای شیطان ……………………………………۱۸

       ۳/۲.چرایی مسخ شدن ابلیس …………………………………..۱۹

      ۴/۲.زنها،مهمترین دام وسلاح شیطان ………………………….۲۰

       ۵/۲.شهوات،وحرام ها …………………………………………۲۱

       ۶/۲.دو خصلت یحیی،موجب شادی ابلیس ……………………..۲۲

       ۷/۲.اسباب شادی وناراحتی شیطان …………………………….۲۳

فصل ۳.گفتارعلامه طباطبایی ره پیرامون شناختابليس   ……………..۲۴

۱.موضوع ابليس،۲.پرسشها،۳.اشکال به مفسرین،۴.بیان چند مطلب(فلسفه وجودشیطان) ،۵.بهشت برزخی آدمی،۶.وعده وامید فریبکارانه،۷. قلمرو اغواواضلال شيطان۸.القائات نامحسوس،۹.تبرئه خود وگناه به گردن انسانها،۱۰.قدرت شیطان،صرف وعده های توخالی(جنگ نرم)، ۱۱.نوع تصرفات ابليس در ادراك انسان،۱۲.ولايت شيطان برآدميان  

فصل۴.اعتقادات ابلیس،ازمنظرشهیدمطهری ………………………………۳۸

۱.شناخت خدا،۲.اعتقاد به قیامت،۳.شناخت انبياء،۴.غلبه احساسات برادراك عقلی.

فصل ۵.علت سقوط شیطان ازجایگاه رفیع خود ……………………………۴۰

                        ۱/۵.استکباروخودبرتربینی

فصل۶.معامله ابلیس باخداوند برسرعبادت شش هزارساله  ……………….۴۳

۱/۶.زنده ماندن تا وقت معلوم، ۲.تسلط بر فرزندان آدم،‌۳.چون جریان خون دررگ‌ها،۴.دو برابرفرزندان آدم،۵.آنان را ببینم و آنان مرا نبینند، ۶.حضوردر سینه‌ها.

فصل ۷.قلمروسلطه وقدرت شیطان …………………………………………۴۵

                ۱ /۷. سلطه برکافران … …………… ……………….     …..   .  . ۴۵                     

                    ۲/۷.عدم سلطه برمومنان،…………………….. ………………….۴۶

                   ۳/۷.دعای فرشتگان برای مومنان ………………………………….۴۶

فصل۸.اخطاروهشدارها وعبرت ازسرنوشت شيطان‏ ……………………….۴۸

            ۱/۸.هشدارامام علی ع  ………………………………………………….۴۸ 

             ۲/۸.دشمنی دیرینه شیطان باانسان ……………………………………….۴۹

            ۳/۸.کمین وتهاجم ازچهارطرف ……………………………………………۵۰

             ۴/۸.دشمنی شیاطین در برابر هر پيامبرى ………………………………..۵۱

             ۵/۸.دو گوش درقلب آدمی ………………………………………………..۵۱

             ۶/۸.اتاق فکر شیاطین ……………………………………………………۵۱

             ۷/۸.اقدام جدی وپرتلاش به گمراهی مردم ……………………………….۵۲

             ۸/۸.شیطان،رفیق بد ……………………………………………………..۵۲

            ۹/۸.سرانجام پیروی ازشیطان …………………………………………….۵۲

           ۱۰/۸.سرگردان کردن انسان ………………………………………………۵۳

           ۱۱/۸.رهاکردن پیروان خود ……………………………………………….۵۴

           ۱۲/۸.بیزاری شیطان ازپیروان خود درقیامت ……………………………..۵۴

           ۱۳/۸.روزپشیمانی ……………………………………………….۵۴

          ۱۴/۸.وعده های توخالی شیطان …………………………………۵۶

           ۱۵/۸.دستورپناه بردن به خدا،ازشرشیطان ……………………………….۵۶

فصل ۹.شیوه های شیطان درگمراهی انسان ……………………………….۵۸

         ۱/۹.سیاست گام به گام ……………………………………………………..۵۸

         ۲/۹.وسوسه والقاءات ………………………………………………………۵۹

         ۳/۹. ترساندن (اخافه) ……………………………………………………….۶۰

         ۴/۹.زيبا جلوه دادن بدی ها ………………………………………………….۶۰

        ۵/۹.تهدیدبه فقروتهی دستی ………………………………………………….۶۲

         ۶/۹.اختلاف افکنی …………………………………………………………..۶۳

         ۷/۹.خرافه گرایی وتغییرحلال به حرام ……………………………………….۶۵

         ۸/۹ . تبلیغات،وعده ها،مشارکت دراموال واولاد …………………………….۶۵

         ۹/۹. وعده های دروغ وفریب ………………………………………………۶۶

        ۱۰/۹. فراموشی …………………………………………………………….۶۶

        ۱۱/۹.نجوا ودرگوشی سخن گفتن ……………………………………………۶۷

فصل۱۰.ابزارها ………………………………………… ………………..۶۹

         ۱/۱۰.نفس اماره …………………………………………………………….۶۹

         ۲ /۱۰.جهل ونادانی ………………………………………………………….۷۰

        ۳ /۱۰.زن وبی عفتی وآلودگی جنسی …………………………………………۷۱

‌        ۴/۱۰. فرهنگی ،نظامی،اقتصادی ونفوس،روانی ……………………………..۷۴

        ۵/۱۰.شراب وقماروبت وتیرهای قرعه ……………………………………….۷۶

        ۶/۱۰.روى گردانی از نمازوياد خدا …………………………………………..۷۸

        ۷/۱۰.حرام خواری……………………………………………………………۷۹

               سرنوشت شريك بن عبداللَّه نخعى

        ۸/۱۰. شبهه افکنی …………………………………………………………..۸۱

        ۹/۱۰.شایعات ………………………………………………………………..۸۲

       ۱۰/۱۰.دمیدن یاس وناامیدی …………………………………………………۸۳

        ۱۱/۱۰.سحروجادو ………………………………………………………….۸۴

         ۱۲/۱۰.بدزبانی وفحش ……………………………………………………..۸۵

 فصل۱۱ .بسترها وزمینه های نفوذ ……………………………………….۸۶

فصل ۱۲.لشکریان ابلیس …………………………………………………۸۹

          ۱/۱۲.شیاطین انس وجن …………………………………………………۸۹

           ۲/۱۲.حزب الشیطان ………………………………………………………۸۹

           ۳/۱۲.منافقین وکفار(مستکبرین وطاغوت ها وفرعون ها) ………………..۹۰

           ۴/۱۲قارون و فرعون و هامان ……………………………………………۹۱

           ۵/۱۲.مرتدین(ازدین برگشتگان) ………………………………………….۹۱

           ۶/۱۲.رباخواران ………………………………………………………….۹۲

           ۷/۱۲.مبذرین واسراف کاران ……………………………………………..۹۲

           ۸/۱۲.دروغگویان(کذابین) ………………………………………………..۹۳

            ۹/۱۲.مترفین واشراف(قارون هاو…) ……………………………………۹۳

           ۱۰/۱۲.زنازاده ها ………………………………………………………….۹۶

            ۱۱/۱۲.مبذرین ومسرفین ………………………………………………….۹۷

فصل۱۳. فریب خوردگان وقربانیان ………………………………………..۹۸

        ۱/۱۳آدم وحوا ……………………………………………………………….۹۸

          ۲/۱۳. حضرت ایوب ………………………………………………………۱۰۰   

          ۳/۱۳ بلعم باعورا ………………………………………………………….۱۰۱

          ۴/۱۳.برصيصای عابد ……………………………………………………..۱۰۲

          ۵/۱۳.قوم لوط (همجنس گرایان) ……………………………………………۱۰۳ 

          ۶/۱۳.اقوام گرفتارعذاب استیصال (قوم نوح،شعیب،عادوثمود،فرعون و…) ..۱۰۶

           ۷/۱۳. قوم موسی ع(درکمندسامری شیطان) ………………………………۱۰۷

فصل ۱۴.راهکارهای مقابله با نفوذ شیطان ………………………………۱۰۹

           ۱/۱۴. شناخت شیطان …………………………………………………….۱۰۹

           ۲/۱۴. بردن نام خدا درهرکاری …………………………………………..۱۰۹

           ۳/۱۴. پناه بردن به خداوند ………………………………………………..۱۱۰

           ۴/۱۴. دعا ونماز …………………………………………………………۱۱۱

           ۵/۱۴. پرهیزاز گناه ………………………………………………………۱۱۱

           ۶/۱۴. پرهیزازحرام خواری ……………………………………………..۱۱۲

           ۷/۱۴. رعایت مسایل بهداشتی وپاکی وناپاکی …………………………….۱۱۳

            ۸/۱۴.صدقه وانفاق ………………………………………………………۱۱۴

            ۹/۱۴.صلوات ……………………………………………………………۱۱۴

مقدمه

۱.ابليس کیست؟چراباانسان دشمنی دارد؟چه بلایی می خواهدبرسرانسانها آوارکند؟سربازان وهمیاران ابلیس کیانند؟باچه ابزاروشیوه هایی به اغواوگمراهی انسانها اقدام می کند؟ ازچه قدرتی برخوداراست؟ راه مقابله با اوچیست؟

۲.درقرآن ۸۸بارواژه شیطان در۷۸آیه، وواژه ابلیس۱۱باردر۱۱آیه آمده است.

آیات ابلیس به سرپیچی او ازفرمان خداوند درموضوع سجده نکردنش برآدم وحوا وسقوط ابلیس اشاره کرده است.ولی آیات درباره شیطان به موضوعات گوناگون پیرامون شیطان پرداخته است.

۴.علامه طباطبایی(ره):چرا در شناختن اين دشمن خانگى و درونى خود بى‏اعتناييم؟ دشمنى كه از روز پيدايش بشر تا روزى كه بساط زندگيش برچيده مى‏شود بلكه حتى پس از مردنش هم دست از گريبان او بر نمى‏دارد و تا در عذاب جاودانه دوزخش نيندازد آرام نمى‏گيرد.[1]

 ۵.قرآن با صراحت می فرماید: إِنَّ الشَّيْطانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا ( فاطر:۶)؛ البتّه شيطان دشمن شماست، پس او را دشمن بدانيد. درآیۀ دیگر فرمود: إِنَّ الشَّیْطَانَ كَانَ لِلإِنْسَانِ عَدُوًّا مُّبِينًا( اسراء:۵۳)؛ شيطان همواره براى انسان دشمنى آشكار است.» و چه بسا جنگ‌های فیزیکی که بین افراد یا ملت‌ها و کشورها در می گیرد از وسوسه های شیطان و همراهی نفس اماره با او باشد.

 ۶.اینکه شیطان دشمن آدمی است، یک مطلب است و اینکه انسان باید متوجه باشد و با هوشیاری او را دشمن خویش بگیرد و در مقابل او ایستادگی و واکنش ا زخود نشان دهد، یک چیز دیگر. خصوصیات شیطان یا مهارت های او در به اسارت کشیدن انسان عبارتند از: زینت بخشی اعمال در نظر انسان^[2] و القای وسوسه.^[3]

۷.دنیا میدان مصاف شیطان وخداست.دوجبهه حق وباطل.رودررویی حزب الله باحزشیطان.تاابلیس وشیاطین هستنداین نبردهمچنان ادامه دارد.

۸.شیطان دشمن خانگی وهمیشه همراه انسان است.درخواب وبیداری.اوکینه ای ازانسان به سینه داردکه جزباگمراهی وجهنمی کردنش آرام نمی گیرد.

۹.این نوشته در۱۴ فصل ازمنظرقرآن کریم تنظیم شده است.

فصل اوّل:معنی وهوّیت کاوی ابلیس وشیطان 

 ۱/۱ . معنی شيطان وابلیس 

۱.درمجمع البحرین

ابلیس درلغت،ازطایفه جن،به عبری عزازيل‏وبه عربی حارث باکنیه أبو مره نامیده شده است.ابلیس ازابلس بمعنی یاس ازرحمت الهی وتحیر.آنگاه که ابلیس عصیان کردوکافرشد.ابلیس ازلحاظ علمی برفرشتگان برتری داشت. بین زمین وآسمان ترددمی کرد.برای خودشرافت وبزرگی وبرتری قایل بود.وهمین موجب تکبروخودبزرگ بینی شده واورابه موجودی مسخ شده وشیطانی رانده شده ولعنت شده تبدیل کرد.[4]

۲.درتفسیرنمونه

ابلیس، نامش حارث و کنیه اش ابومره و خداوند او را ابلیس نامید. زیرا ازهمه خیر ناامید شد.نام دیگرش شيطان است.

كلمه” شيطان” از ماده” شطن” ، و” شاطن” به معنى” خبيث و پست” آمده و شيطان به موجود سركش و متمرد اطلاق مى‏شود، اعم از انسان و يا جن و يا جنبندگان ديگر. بعضى از مردم از شدت انحراف، خود شيطانى شده و در زمره شيطانها قرار گرفته‏اند.(شَياطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ)(انعام:۱۱۲) 

۲/۱.تفاوت “ شيطان“با” ابليس“

   ” شيطان” اسم عام (اسم جنس) است،و” ابليس” اسم خاص (علم)،به عبارت ديگر” شيطان” به هر موجود موذى و منحرف كننده و طاغى و سركش، خواه انسانى يا غير انسانى مى‏گويند، وابليس نام آن شيطان است كه آدم را فريب داد و اكنون هم با لشكر و جنود انسی وجنی خود در كمين آدميان است. و اينكه به ابليس،شيطان گفته شده بخاطر فساد و شرارتى است كه در او وجود دارد.[5]

ابلیس ازطایفه جن است. كانَ مِنَ الْجِنِّ (كهف:۵۰) جن ها ازدیدمردم پنهان هستند. 

ابلیس ازآتش آفریده شده لذاخودرا برترازآدم می پنداشت. گفت: من از او (آدم) بهترم، چرا كه مرا از آتش آفريده‏اى و او را از گل! (قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ)(ص:۷۶)

۳/۱ .صفات شیطان

  ۱. رجیم.شَيْطانٍ رَجِيمٍ (تكوير:۲۵) واژه” رجيم” در اصل از ماده” رجم” و” رجام” (بر وزن لجام) به معنى سنگ گرفته شده، و سپس به پرتاب سنگ براى راندن شخص يا حيوانى اطلاق گرديده، و بعد از آن به معنى هر گونه دور كردن آمده، و منظور از” شيطان رجيم” يعنى شيطانى كه از درگاه خداوند مطرود است.[6]

۲.ملعون .دورشده ازرحمت الهی. لَعَنَهُ اللَّهُ(نساء:۱۱۹)

۳.مرید. شَيْطانٍ مَرِيد(حج:۳)ٍ مريد» به معناى بى‏خير است، به بيابان بى‏گياه مريد و به نوجوان بى‏مو «امرَد» گفته مى‏شود.

۴.وسواس(وسوه گر)واژه” وسواس” در” مفردات راغب ” در اصل صداى آهسته‏اى است كه از به هم خوردن زينت آلات برمى‏خيزد! وبه خطورات و افكار بد و نامطلوبى كه در دل و جان انسان پيدا مى‏شود، اطلاق می گردد. ” وسواس” معنى مصدرى دارد، وبه معنى” فاعل” (وسوسه‏گر) نيز مى‏آيد.[7]  

۵. خناس. (مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ)(ناس:۴).كلمه” خناس” صيغه مبالغه از مصدر” خنوس”  ،به معناى اختفاى بعد از ظهور.بعضى گفته‏اند: شيطان را از اين جهت خناس خوانده كه به طور مداوم آدمى را وسوسه مى‏كند، وبه محضى كه انسان به ياد خدا مى‏افتد پنهان مى‏شود و عقب مى‏رود، باز همين كه انسان از ياد خدا غافل مى‏شود، جلو مى‏آيد و به وسوسه مى‏پردازد.[8] درآیه دیگرمی فرماید: إنَّهُ يَراكُمْ هُوَ وَ قَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لا تَرَوْنَهُمْ (اعراف:۲۷) همانا شيطان و گروهش شما را از آنجا كه شما آنها را نمى‏بينيد مى‏بينند.

البته جمله” مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ”(ناس:۶) هشدار مى‏دهد كه” وسواسان خناس” تنها در ميان يك گروه و يك جماعت، و در يك قشر و يك لباس نيستند، در ميان جن و انس پراكنده‏اند و در هر لباس و هر جماعتى يافت مى‏شوند.

دوستان ناباب، همنشين هاى منحرف، پيشوايان گمراه و ظالم، كارگزاران جباران و طاغوتيان، نويسندگان و گويندگان فاسد، مكتبهاى الحادى و التقاطى ظاهر فريب، وسائل ارتباط جمعى وسوسه‏گر، همه اينها و غير اينها در مفهوم گسترده” وسواس خناس” واردند.[9]

۶.تکبرواستکباروخودبزرگ بینی. إِلاَّ إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ (ص:۷۲)به فرمان خدا همه فرشتگان برآدم سجده کردندجزابلیس که تکبرورزید.

۷. تلاش برای دسترسی به عالم بالا وَ حِفْظاً مِنْ كُلِّ شَيْطانٍ مارِدٍ(صافات:۷) 

 و (آن را) از هر شيطان متمرّد و سركشى محفوظ داشتيم.

  در عالم بالا اسرارى است كه شياطين به فكر دستبرد زدن به آنها هستند، ولى قادر به انجام آن نيستند.جن و شياطين جنّى قدرت دستيابى به غيب را دارند امّا از آن منع شده‏اند.[10] انَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ (شعراء:۲۱۲)بى‏شك آنها از شنيدن (اخبار آسمانى) بركنارند.

  ما آسمان پائين را با چراغهاى پرفروغى زينت بخشيديم، و آنها (شهب) را تيرهايى براى شياطين قرار داديم و براى آنان عذاب دوزخ فراهم ساختيم.

(وَ جَعَلْناها رُجُوماً لِلشَّياطِينِ وَ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذابَ السَّعِيرِ)(ملك:۵)

ما در آسمان برجهايى قرار داديم، و آن را براى بينندگان تزيين كرديم.

و آن را از هر شيطان مطرودى حفظ نموديم مگر آنها كه استراق سمع كنند كه” شهاب مبين” آنان را تعقيب مى‏كند (و مى‏راند)(وَ حَفِظْناها مِنْ كُلِّ شَيْطانٍ رَجِيمٍ إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَهُ شِهابٌ مُبِينٌ)(حجر:۱۶-۱۸)

  با قرائن و شواهد به نظر مى‏رسد كه منظور از آسمان، آسمان حق و حقيقت است، و شياطين همان وسوسه‏گران هستند كه مى‏كوشند به اين آسمان راه يابند و استراق سمع كنند و به اغواى مردم بپردازند، اما ستارگان و شهب يعنى رهبران الهى و دانشمندان با امواج نيرومند قلمشان آنها را به عقب مى‏رانند و طرد مى‏كنند.[11]

 فصل۲. قیافه ابلیس،درملاقات بایحیی پیامبرع

علامه مجلسی درروایتی به نقل ازكِتَابِ غَوْرِ فِي الْأُمُورِ ترمذی اهل سنت می نویسد: درملاقاتی که ابلیس باحضرت یحیی داشت.اسراری به آن پیامبرگفت که به کسی نگفته بود. 

۱/۲.قیافه ابلیس

«شيطان» در فرهنگ مسلمانان به موجودى زشت و بد ذات و خبيث گفته مى‏شود.درقرآن به یک مثال بسنده شده وقیافه اصلیش راروایت بیان کرده است.

طَلْعُها كَأَنَّهُ رُؤُسُ الشَّياطِينِ (صافات:۶۵) خوشه‏ها و شكوفه‏ى آن(میوه تلخ زقوم که خوراک جهنمی هاست) مانند سرهاى شياطين است.

یحیی گفت: ای ابامره!(کنیه ابلیس) از تو چیزی می خواهم و دوست دارم مرا   محروم نکنی.

-ابلیس گفت: ای پیامبر خدا! هرچه می خواهی بپرس.
-یحیی بن زکریا: می خواهم با صورت و خلقت واقعی نزد من بیایی و دام هایی را که مردم را با آنها هلاک می کنی به من نشان دهی.
-ابلیس : امر بزرگی از من خواستی که از عهده آن برنمی آ یم و کارش بر من گران است، اما تو نزد من عزیزتر و منّت دارتری از آنکه درخواستت را رد کنم یا حاجتت را برنیاورم. ولی دوست دارم هنگام دیدارم با تو کسی جز تو نباشد.»
پس با هم قرارو وعده گذاشتند.وقتی ساعت قراررسید، ابلیس در برابر یحیی با شکل وشمایل اصلی اش ظاهر شد.

– یحیی بادیدن قیافه شیطان،امر عظیمی از امور خدا را مشاهده کرد: موجودی مسخ شده، وارونه، زشت، هولناک و کراهت انگیز. پیکرش همچون پیکر خوکها و صورتش همچون صورت میمون. چشمانی قیچ و دهانی شکافته به طول در راستای سرش. دندان هایش یک استخوان واحد بود. چانه و ریشی نداشت. موی سرش کم پشت و رویش به سمت آسمان. چهار دست داشت: دو دست در شانه ها و دو دست در پهلوهایش.انگشتان پایش درپشت پا و پاشنه هایش جلوقرارداشت. دستهایش شش انگشت داشت. گونه هایش بیضی شکل و سوراخ بینی اش رو به آسمان.خرطومی مانند خرطوم پرندگان.صورتش به پشت سر.چشمانش کج و معوج. بالی داشت و پیراهنی کوتاه بر تن. که بر روی آن کمربند مجوسیان بسته بود.دراطراف لباسش اشیای کوچکی، نوشیدنی مانند نوشیدنیها (یا شرابها) به رنگهای مختلف سفید، سیاه، سرخ، زرد و سبز آویزان. در دستش زنگی بزرگ و بر سرش کلاهخودی (بِیضه) که در نوک آن میخ آهنی بلند و قلاب شکلی قرار داشت .

–یحیی: ای ابامره! از آنچه می پرسم از تو می خواهم درباره این چیزهایی که میبینم خبر دهی؟.
-ابلیس گفت: ای پیامبر خدا! من در این حالت بر تو وارد نشدم مگر اینکه دوست دارم هرچه از من می پرسی خبرت دهم و چیزی را بر تو پنهان نکنم.

– یحیی پرسید: چه شده که قیافه  و صورتت را به این  زشتی و وارونگی می بینم؟
– گفت: ای پیامبر خدا! این به سبب پدرت آدم است. من از فرشتگان مقرب بودم که سر از یک سجده در چهارصد هزار سال برنداشتم ولی در امر سجده بر پدرت آدم نافرمانی کردم. پس خدا بر من خشم گرفت و مرا لعنت کرد و از صورت فرشتگان به صورت شیاطین تبدیل شدم و حال آنکه در میان فرشتگان کسی خوش صورت تر از من نبود. پس مسخ شده، وارونه، زشت، منقلب، هولناک و کراهت انگیز شدم، همان گونه که می بینی.
– یحیی: آیا تا به حال صورتت را به این شکل و دام هایت را در این حالت به کسی نشان داده ای؟
– گفت: نه، به عزت پروردگارم! هیچ انسانی تا به حال به این چیز نگاه نکرده است و من تو را با این [دیدار] بر همه مردم کرامت کردم.

–یحیی: ای ابامره! مرا از آنچه درباره این چیزهایی که می بینم خبر دهی؟.
-ابلیس: ای پیامبر خدا! من در این حالت بر تو وارد نشدم مگر اینکه دوست دارم هرچه از من می پرسی خبرت دهم و چیزی را بر تو پنهان نکنم.

۲/۲.ابزارها ودامهای شیطان
– یحیی: ای ابامره! بگو: این کمربندی که بر روی پیراهنت است چیست؟
– گفت: ای پیامبر خدا! تقلیدی است از مجوس. من مجوسیت را وضع کردم و بدان دین ورزیدم.

-یحیی: این اشیای کوچک که از لباست  آویزان است چیست؟
– گفت: ای پیامبر خدا! در آنها شهوات من است و این رشته های رنگارنگ (یا جواهرات) دامهای من هستند. اول چیزی که مؤمن را با آن می گیرم از طریق زنان است. اگر او با اطاعت خدا پناه گیرد، از طریق جمع مال حرام و طمع و حرص به آن به سویش می آیم. اگر اوبه اطاعت خدا پناه گیرد و با زهد از من دوری گزیند، از طریق شراب های مسکر به سویش می آیم تا همه این شهوات را بر او تکرار کنم و ناچار شود برخی از آنها را مرتکب شود، حتی اگر از پارساترین مردم باشد.
– یحیی: این رشته های رنگارنگ (خَیاعیل) در اطراف پیراهنت چیست؟
– گفت: ای پیامبر خدا! اینها رنگها و زینت های زنان است. هر یک از زنان پیوسته لباسهایشان را به رنگ گوناگون می پوشند تا به آنچه شایسته شان است برسند؛ آنگاه مردان به زینت های آنها مجذوب وفریفته می شوند.
-یحیی: این زنگی که در دستت است چیست؟
-گفت: ای پیامبر خدا! این معدن شادی و گردآورنده آوازهای آلات موسیقی (معازف) از بربط و تنبور و نی و طبل و دف و آواز و غنا است. کسانی که بر مجلس رقص وپایکوبی جمع می شوند و نزدشان بعضی از این معازف است و چون در مجلسشان به ناز و نعمت می پردازند و لذت می برند و شادمانی می کنند، من این زنگ را به حرکت درمی آ ورم و آن صدا با آلات موسیقی درمی آمیزد. برخی با این صدا انگشتان خود به هم می فشارند(تقریع می کنند)، برخی سرشان را تکان می دهند و برخی کف می زنند ومی رقصند. پیوسته این حالتشان ادامه می یابد تا آنها را تباه و نابود می کنم.
– یحیی: این کلاهخود (بیضه) که بر سرت است چیست؟
– گفت: ای پیامبر خدا! از من و از دام هایم که پیامبران و صالحان و زاهدان و اهل ورع برایت توصیف کردند، حذر کن؛ همانطور که این کلاهخود سرم را از هر «نکبه»ای حفظ می کند.
– یحیی: نکبه چیست؟
– گفت: لعنت.
– یحیی: این میخ آهنی بلند که در نوک آن است چیست؟
– گفت: ای پیامبر خدا! این همان است که دلهای صالحان را با آن برمی گردانم ومی فریبم.

۳/۲.چرایی مسخ شدن ابلیس
– یحیی: یک خواسته باقی مانده است.
– ابلیس: بگو.
– یحیی: چه شده که خلقت و صورتت را به این قبح و وارونگی و زشتی می بینم؟
– گفت: ای پیامبر خدا! این به سبب پدرت آدم است. من از فرشتگان مقرب بودم که سر از یک سجده در چهارصد هزار سال برنداشتم و در امر سجده بر پدرت آدم نافرمانی کردم. پس خدا بر من خشم گرفت و مرا لعنت کرد و از صورت فرشتگان به صورت شیاطین تبدیل شدم و حال آنکه در میان فرشتگان کسی خوش صورت تر از من نبود. پس مسخ شده، وارونه، زشت، منقلب، هولناک و کراهت انگیز شدم، همان گونه که می بینی.
– یحیی: آیا تا به حال صورتت را به این شکل و دام هایت را در این حالت به کسی نشان داده ای؟
– گفت: نه، به عزت پروردگارم! هیچ انسانی تا به حال به این چیز نگاه نکرده است و من تو را با این [دیدار] بر همه مردم کرامت کردم.
– یحیی: پس کرامتت را نسبت به من با پاسخ به دو سؤالم کامل کن: یکی عمومی و دیگری خصوصی.
– ابلیس گفت: ای پیامبر خدا! این اجازه را به تو می دهم؛ پس بپرس.

 ۴/۲.زنها،مهمترین دام وسلاح شیطان
– یحیی: برایم بگو: کدام چیزها نزد تو امیدوارکننده تر، پشتت را محکم تر، اندوهت را آرام تر، چشمت را روشن تر، پناهت را استوارتر و قلبت را شادتر می کند؟
– ابلیس: ای پیامبر خدا! می ترسم که آن را به کسی خبر دهی و آن را حفظ کنند و بدان پناه برند و نیرنگم تباه گردد.
– یحیی: همانا خدا در کتاب (آسمانی) شأن و نیرنگت را نازل کرده و برای پیامبران و اولیایش بیان نموده است؛ پس هرچه می توانند حذر می کنند. اما گمراهان، تو بر آنها اولی تری و با آنان همچون چوگانباز با گوی بازی می کنی؛ بنابراین سخنت نزد آنها دعوت کننده تر و عزیزتر از سخن خدا نیست.
– ابلیس: ای پیامبر خدا! همانا امیدوارکننده ترین چیزها نزد من و محکم کننده ترین چیز برای پشتم و روشن کننده ترین چیز برای چشمم، زنان هستند. زیرا آنها دامها و تیرهای من هستند که با آن خطا نمی کنم. به پدرشان سوگند! اگر آنها نبودند، قدرت گمراه کردن کوچکترین انسان را هم نداشتم. روشنی چشمم به آنهاست و با آنها به مقصودهایم می رسم و در هلاکت ها می اندازم. چه خوشا آنها! هنگامی که غمگین می شوم و زاهدان و عابدان و علما بر من چیره می  شوند، بعد از آنکه لشکریانم را بر آنها فرستادم و شکست خوردند و بعد از آنکه سوار شده و قهر کردم، زنان را به یاد می آورم؛ پس دلم آرام می شود، خشمم فرو می نشیند، غیظم کاسته می شود، اندوهم زدوده می گردد، چشمم روشن می شود و پشتم قوی می گردد. و اگر زنان از نسل آدم نبودند، آنها را سجده می کردم. آنها سروران من هستند و بر گردنم جای دارند و بر عهده من است که… هیچ زنی از دام هایم حاجتی را آرزو نکرد مگر اینکه من در برآوردن حاجتش سر از پا نمی شناختم؛ زیرا آنها امید من، پشتم، پناهم، تکیه گاهم، اعتمادم و فریادرسم هستند.

۵/۲.شهوات،وحرام ها

– یحیی: سود و شادی تودر گمراهی انسان ها چیست وبا چه چیزی برآنها چیره می شوی؟
– ابلیس: خدا شادیها و اندوهها و حلال و حرام را آفرید و مرا روز آدم در میان آنها مخیر کرد. پس من شهوات و شادی ها و حرام و زشتی و منکرها را برگزیدم. آنها هدف و هوای من شدند. و آدم مخیر شد و اندوه و عبادت و حلال را برگزید. پس آن، هدف و آرزوی او شد. آن، آرزوی او بود و این، هوای من. آن، متاع و مال او بود و این، متاع و مال و سرمایه من. و چیز آدمی چون جان اوست زیرا هدف و شهوتش در آن است و هدف و شهوت آدمی، زندگی اوست. پس چون زندگی از او ستانده شود، هلاک می گردد. پس چه بسیار از آفریدگان خدا را می بینیم که چون هدف و همتشان از آنها ستانده شود، می میرند و هلاک می شوند. همچنین این نیز چنین است؛ آنچه من برگزیدم، شهوت و هوای من شد و زندگی ام. پس هرگاه آن را از من بگیرند، هلاک می شوم و هرگاه به آن دست یابم، شاد می شوم و زندگی می کنم. پس وقتی می بینم شهوت و هوای من و زندگی ام نزد دیگری است و او آن را از من گرفته، به هر گونه تلاشی می کوشم تا به آن دست یابم تا قوام دستانم بدان باشد. ستاندن زندگی ام از انسان، که همان شهوت و هوس است، کار من است. پس او آن را در خزینه و حرز خود قرار داده و آماده و مهیا با من می جنگد و محاربه می کند. آیا ناچار از جنگ نیستم تا حق به حقدار برسد و ستمکار مغلوب گردد؟ این حال و شأن من است و سبب شادی ام وقتی است که بر او غلبه کنم.
– یحیی: ستمش کجاست آنجا که می گویی ستمکار مغلوب شود؟
– گفت: بر من ستم می کند چون هوای مرا می ستاند و در خزینه خود قرار می دهد. اگر او نبود، چگونه طمع جنگ با او و حلالش را نداشته باشم؛ همانطور که او به حرام و هوای من طمع می کند؟
– یحیی: آیا محال وتناقض نیست که بگویی: من می خواهم هوای خود را بازپس گیرم؟ پس اگر او آن را به کار برد شاد می شوی و اگر هوایت را در کارهایش به کار نبرد، اندوهگین می شوی.؟!
– گفت: اگر هوای مرا به کار برد، اندوهگین نمی شوم بلکه شاد می شوم؛ زیرا او هدفم (که شادی است) را به من داده است. تنها وقتی اندوهگین می شوم که آن را به کار نبرد. من هدفم را برای گرفتنش از او نمی خواهم؛ زیرا ایمن شده ام از اینکه آن را بازگرداند؛ زیرا او شیفته اش شده است  . بلکه می خواهم آن را به کار برد. پس چون آن را به کار برد، آرزو و انتخاب و زندگی ام را به من داده است. پس او جان من است. چون آرزوی مرا به کار برد، مرا زنده می کند و شادمانم می سازد؛ هرچند آن را به راه خود به کار برد. و اگر آن را به کار نبرد، در خزینه اش همچون زندانی درزنجیر است. پس چون او در خزینه اش زندانی مقید است و او زندگی من است، گویی من همان زندانی درزنجیرم و جنگجو می شوم؛ زیرا او به جای زندگی ام مرا به مرگ تبدیل کرده است. پس ناچارم با هر حیله ممکن و هر فریبی چاره کنم و ابزار و آلات را آماده و آراسته کنم و لهو و آلات را بیرون آورم و بزنم و حرکت دهم و به حرکت درآورم، شاید آن را ببیند و شاد شود و به یاد آورد و نشاط یابد و فریب خورد و تحریک شود. پس هوایی را که در آن است (هوای نفس) به کار برد که زندگی و شهوت من است و من زنده می شوم و شادمان می گردم؛ تا او راهی برای حرکت و رهایی از زندان بیابد. و این چیزی است که از وقتی آفریده شده ام برای هیچکس بیان نکرده ام و اگر فضل و کرامتی را که برای تو می بینم نبود، این همه را به تو خبر نمی دادم.

۶/۲.دو خصلت یحیی،موجب شادی ابلیس
– یحیی: یک سؤال خصوصی دارم پاسخ بده.
– گفت: بپرس.
– یحیی: آیا تا به حال در هیچ لحظه ای از نگاه چشم، یا سخنی از زبان، یا قصدی در دل، فرصتی بر من یافته ای؟
– ابلیس: خدایا! نه، مگر آنکه خصلتی از تو مرا به شگفت می آورد و آن نزد من بسیار شد و جایگاه شریفی یافت.
پس رنگ یحیی از این گفتار دگرگون شد و مات و مبهوت گشت و به خود پیچید و اعضایش لرزید و غش کرد.
– یحیی: آن چیست ای ابامره؟
– گفت: تو مرد پرخوری هستی و گاهی بسیار غذا می خوری و از آن باد گلو میزنی و سستی و خواب و سنگینی و کسالت و چرت به تو دست می دهد. و گاه در بعضی اوقاتی که در شب قیام می کردی، بر پهلویت می خوابیدی. این مرا به شگفت می آورد.
– یحیی: با همین بر من فرصت می یافتی؟
– گفت: آری.

 ۷/۲.اسباب شادی وناراحتی شیطان
– یحیی: چه چیز تو را بسیار شاد می کند و چه چیز تو را بسیار به حرکت درمیآورد؟
– گفت: قبلاً برایت بیان کردم ولی حفظ نکردی. اما تو را به طور خلاصه می گویم: هرچه خدا ناخوش دارد، انتخاب من است و هرچه دوست دارد، طردشده من است. من دست بردار نیستم تا با هر حیله و تزویری آن را طرد کنم و انتخابی خود را برایش بیارایم تا آن را برگیرد؛ زیرا زندگی من در به کار بردن انتخاب من است و مرگ و هلاک و خواری و ضعف من در به کار بردن طردشده من است که همان حلال پاکیزه از چیزها و اندوههاست. و انتخاب من، حرام و پلید از چیزها و شادی هاست. خدا او را از آن بر حذر داشته است.
سپس ابلیس گفت: ای یحیی! همین اندازه برایت کافی است.
و یحیی از این فرصتی که برابلیس یافته بود، شادمان شد.
– یحیی و در تمام عمرم جز آنچه تو گفتی فرصتی بر من نیافته ای؟
– ابلیس: خدایا! نه، مگر همان.
– یحیی: با خدای عزیز و جلیل عهد می بندم و نذری واجب بر عهده ا م می کنم که از دنیا نروم مگر آنکه از غذا سیر نشوم.
ابلیس خشمگین شد و بر آنچه یحیی به او خبر داده بود اندوهگین گشت. و یحیی حذر کرد و پناه جست.
– ابلیس: مرا فریب دادی پسر آدم! و پشتم را با این فریفتن شکستی. و من با خدا، پروردگارم عهد می بندم و نذری واجب بر عهده ام می کنم که هیچ انسانی را نصیحت نکنم. و به راستی تو بر من چیره شدی ای پسر آدم! و پشتم را با این فریفتن شکستی تا از دست من سالم بیرون رفتی.و خشمگین از نزد او بیرون رفت.

 علامه مجلسی می گوید: نسخه بسیار معیوب (سقیم) بود، پس آن را چنانکه یافتم ثبت کردم تا تأکید و توضیحی باشد برای آنچه از طرق اهل بیت (علیهم السلام) روایت شده است^[12] . 

فصل ۳.گفتارعلامه طباطبایی (ره) پیرامون شناخت ابليس   

۱/۳.موضوع ابليس موضوعى است بسيار قابل تامل و شايان دقت و بحث، و متاسفانه تا كنون در صدد بر نيامده‏ايم كه ببينيم قرآن كريم در باره حقيقت اين موجود عجيب كه در عين اينكه از حواس ما غايب است و تصرفات عجيبى در عالم انسانيت دارد چه مى‏گويد، و چرا نبايد در صدد برآييم؟

چرا در شناختن اين دشمن خانگى و درونى خود بى‏اعتناييم؟ دشمنى كه از روز پيدايش بشر تا روزى كه بساط زندگيش برچيده مى‏شود بلكه حتى پس از مردنش هم دست از گريبان او بر نمى‏دارد و تا در عذاب جاودانه دوزخش نيندازد آرام نمى‏گيرد.

آيا نبايد فهميد اين چه موجود عجيبى است كه در عين اينكه همه حواسش جمع گمراه كردن يكى از ماها است و در همان ساعتى كه مشغول گمراه كردن او است عينا به همان صورت و در همان وقت سرگرم گمراه ساختن همه بنى نوع بشر است؟ در عين اينكه از آشكار همه با خبر است از نهان آنان نيز اطلاع دارد، حتى از نهفته‏ترين و پوشيده‏ترين افكارى كه در زواياى ذهن و فكر آدمى جا دارد با خبر است. و علاوه بر اينكه با خبر است مشغول دسيسه در آن و گمراه ساختن صاحب آن نيز هست.

۲/۳.پرسش

 ۱.چرا خداوند ابليس را آفريد؟ او كه مى‏دانست وى چكاره است؟   

۲.با اينكه ابليس از جن بود چرا خداوند او را با ملائكه محشور و همنشين كرد؟

۳.با اينكه مى‏دانست او اطاعتش نمى‏كند چرا امر به سجده‏اش كرد؟

۴. چرا او را موفق به سجده نكرد و گمراهش نمود؟

۵.چرا بعد از آن نافرمانى او را هلاك نكرد؟

۶. چرا تا روز قيامت مهلت داد؟ 

۷. چرا او را مانند خون در سراسر وجود آدمى راه داده و بر او مسلطش كرده است؟

 ۸.چرا به لشكريانى تاييدش نمود و بر همه جهات حيات انسانى او را مسلط نمود؟

۹. چرا او را از نظر و احساس بشر پنهان كرد؟

۱۰. چرا همه كمك‏ها را به او كرد و به آدميان كمك نكرد؟

۱۱. چرا اسرار خلقت بشر را از او پوشيده نداشت تا چنين به اغواى او طمع نبندد؟

۱۲. با اينكه او دورترين و دشمن‏ترين مخلوقات بود چطور با خدا حرف زد و خداوند هم با او تكلم كرد؟ آيا همانطور كه بعضى‏ها گفته‏اند از راه معجزه بوده يا آثار و علايمى ايجاد كرده كه ابليس از ديدن آن آثار به مراد او پى برده است؟

۱۳. ورودش به بهشت از چه راهى بوده؟

۱۴.چگونه ممكن است در بهشت كه مكان قدس و طهارت است وسوسه و دروغ و گناه واقع شود؟  

۱۵.با اينكه حرفهايش مخالف گفتار خداوند بود چرا آدم آن را پذيرفت؟

 ۱۶. و با اينكه خلود در دنيا مخالف با اعتقاد به معاد است چگونه طمع در خلود كرد؟

 ۱۷. با اينكه آدم در زمره پيغمبران بود چطور ممكن است معصيت كرده باشد؟

۱۸. با اينكه توبه كار مانند كسى است كه گناه نكرده است چطور توبه آدم قبول شد و ليكن به مقامى كه داشت بازنگشت؟ و چگونه …؟ و چگونه …؟

۳/۳.اشکال به مفسرین

اهمال و كوتاهى مفسرين در اين موضوع جدى و حقيقى، و بى بند و بارى آنها در اشكال و جواب به حدى رسيد كه در جواب از اين اشكالات بعضى از آنان ۱.(تفسیرالمنار)به خود جرأت دادند كه بگويند مقصود از آدم در اين داستان آدم نوعى است، و داستان يك داستان خيالى محض است.^[13]

۲. و يا بگويند مقصود از ابليس قوه‏اى است كه آدمى را به شر و فساد دعوت مى‏كند.^[14] 

۳.و يا بگويند (قرطبی ورازی)صدور فعل قبيح از خداوند جايز است، و همه گناهان از ناحيه خود او است. و او است كه آنچه را خودش درست كرده خراب مى‏كند، و بطور كلى، خوب آن چيزى است كه او بخواهد و به آن امر كند و بد آن چيزى است كه او از آن نهى كند.^[15]  

۴. و يا بگويند(رازی) اصلا آدم از زمره پيغمبران نبوده و يا بطور كلى انبيا معصوم از گناه نيستند، و يا قبل از بعثت معصوم نيستند و آدم آن موقع كه نافرمانى كرد مبعوث نشده بود.^[16]

۵.و يا بگويند(طبرسی) همه اين صحنه‏ها براى امتحان بوده است.^[17]  

 سردرگمی مفسرين درطرح اين مباحث اين است كه بين جهات حقيقى و جهات اعتبارى فرق نگذاشته و مسائل تكوينى را از مسائل تشريعى جدا نكرده‏اند، و   اصول قراردادى و اعتبارى را كه تنها براى تشريعيات و نظام اجتماعى مفيد است در امور تكوينى دخالت داده و آن را، حكومت داده‏اند.

 ۴/۳.بیان چند مطلب(فلسفه وجودشیطان)     

 یک. بايد دانست تمامى اشيايى كه متعلق خلق و ايجاد قرار گرفته و يا ممكن است قرار بگيرد وجود نفسى‏شان (وجودشان بدون اينكه اضافه به چيزى داشته باشد) خير است. بطورى كه اگر به فرض محال فرض كنيم شرى از شرور متعلق خلقت و ايجاد قرار گرفته و موجود شود پس از موجود شدنش حالش حال ساير موجودات خواهد بود، يعنى ديگر اثرى از شر و قبح در آن نخواهد بود، مگر اينكه وجودش اضافه و ارتباط به چيز ديگرى داشته باشد، و در اثر اين ارتباط نظامى از نظامهاى عادلانه عالم وجود را فاسد و مختل سازد، و يا باعث شود عده‏اى ديگر از موجودات از خير و سعادت خود محروم شوند، اينجاست كه شرهايى در عالم پديد مى‏آيد.

بنا بر اين اگر موجودى از قبيل مار و عقرب ديديم كه از نظر اضافه‏اى كه به ما دارند مضر به حال ما است بايد بدانيم كه بطور مسلم منافعى دارد كه از ضررش بيشتر است و گر نه حكمت الهى اقتضاى وجود آن را نمى‏كرد و در اين صورت وجود چنين موجودى هم خير خواهد بود.

اين آن معنايى است كه آيه شريفه” الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْ‏ءٍ خَلَقَهُ” (سجده:۷) آن كسى كه هر چه آفريد نيكويش آفريد. و آيه” تَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ” (اعراف:۵۴) بسيار پر خير است خداوندى كه براى عالميان يگانه پروردگار است.   و آيه” وَ إِنْ مِنْ شَيْ‏ءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ” (اسراء:۴۴)و هيچ چيز نيست مگر اينكه تسبيح‏گوى به حمد خدا است، و ليكن شما تسبيح آنها را نمى‏فهميد به آن اشاره دارد.

دو. عالم خلقت با همه وسعتى كه دارد، تمامى اجزايش مانند يك زنجير به يكديگر مرتبط مى‏باشد، بطورى كه ايجاد جزئى از آن مستلزم ايجاد و صنع همه آن است، و اصلاح جزئى از اجزاى آن به اصلاح همه آن مربوط است، هم چنان كه فرموده:” وَ ما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ”(قمر:۵۰) و اين ارتباط لازمه‏اش اين نيست كه جميع موجودات مثل هم و ربطشان به يكديگر ربط تساوى و تماثل باشد، زيرا اگر همه اجزاى عالم مثل هم بودند عالمى به وجود نمى‏آمد بلكه تنها يك موجود تحقق مى‏يافت، و لذا حكمت الهى اقتضا دارد كه اين موجودات از نظر كمال و نقص، و و جدان مراتب وجود و فقدان آن، و قابليت رسيدن به آن مراتب و محروميت از آن مختلف باشند.

آرى، اگر در عالم، شر و فساد، تعب و فقدان، نقص و ضعف و امثال آن نبود بطور مسلم از خير، صحت، راحت، وجدان، كمال و قوت نيز مصداقى يافت نمى‏شد، و عقل ما پى به معانى آنها نمى‏برد، چون بطور كلى عقل هر معنايى را از مصاديق خارجى آن انتزاع مى‏كند اگر درعالم مصداقى ازشقاوت، معصيت، قبح، ذم و عقاب و امثال آن نبود، سعادت، اطاعت، حسن، مدح و ثوابى هم تحقق نمى‏يافت، و همچنين اگر دنيايى نبود آخرتى هم وجود نداشت، مثلا اگر معصيتى نبود يعنى نافرمانى امر مولوى مولى به هيچ وجه ممكن نبود قهرا انجام خواسته مولى امرى ضرورى و اجبارى مى‏شد، و اگر انجام دادن فعلى ضرورى و غير قابل ترك باشد ديگرامرمولوى به آن معنا ندارد، و خواستن مولى چنين فعلى را تحصيل حاصل است.

و وقتى امر مولوى معنا نداشت اطاعت هم مصداق نخواهد داشت، و وقتى اطاعت و معصيتى نبود مدح و ذم، ثواب و عقاب، وعد و وعيد و انذار و بشارتى هم نخواهد بود، و وقتى اينگونه امور نبود دين و شريعت و دعوتى هم نخواهد بود، و وقتى دينى در كار نبود نبوت و رسالتى هم نخواهد بود، و وقتى نبوت و رسالتى نباشد قهرا اجتماع و مدنيتى هم نخواهد بود، اجتماع هم كه نباشد انسانيتى نيست و همچنين و برهمين قياس فرض نبود يك چيز مستلزم فرض نبود جميع اجزاى عالم است.

 ‏‍      اینک می ‏گوييم اگر شيطانى نبود نظام عالم انسانى هم نبود، و وجود شيطانى كه انسان را به شر و معصيت دعوت كند از اركان نظام عالم بشريت است، و نسبت به صراط مستقيم او به منزله كناره و لبه جاده است، و معلوم است كه تا دو طرفى براى جاده نباشد متن جاده هم فرض نمى‏شود. اينجاست كه اگر دقت شود معناى آيه” قالَ فَبِما أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ” (اعراف:۱۶)  و آيه” قالَ هذا صِراطٌ عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ” (حجر:۴۱-۴۲)  به خوبى روشن گشته و صدق ادعاى ما معلوم مى‏گردد.

با در نظر گرفتن اين دو جهتى كه ذكر شد اگر در آيات راجع به داستان سجده آدم دقت شود معلوم خواهد شد كه اين آيات در حقيقت تصويرى است از روابط واقعيى كه بين نوع انسانى و نوع ملائكه و ابليس است، چيزى كه هست اين واقعيت را به صورت امر، اطاعت، استكبار، طرد، رجم و سؤال و جواب بيان كرده، و نيز معلوم خواهد شد كه تمامى اشكالاتى كه شده- و ما پاره‏اى از آن را در بالا نقل كرديم- ناشى از كوتاهى در تفكر و دقت بوده است.

  لذا مى‏بينيم بعضى از مفسرين (صاحب المنار) هم وقتى در مقام جواب از آن اشكالات برمى‏آيد به اين معنا تنبه يافته و مى‏گويد كه” اين داستان اشاره به فطرت و طبايع انسان و ملائكه و ابليس مى‏كند” باز در اثر كوتاه آمدن در تحقيق و تدبر، رشته صحيحى را كه تنيده بود پنبه كرده و مى‏گويد” امر ابليس به سجده و نهى آدم از خوردن از درخت، امر و نهى تشريعى نبوده بلكه تكوينى بوده است” ^[18] غافل از اينكه امر و نهى تكوينى قابل تخلف و مخالفت نيست، امر تكوينى يعنى ايجاد، و نهى تكوينى يعنى عدم ايجاد و با اين حال چگونه ممكن است امر تكوينى باشد و ابليس آن را اطاعت نكند؟ و چطور ممكن است نهى تكوينى باشد و آدم از امتثال آن سرپيچى نمايد؟

۵/۳.بهشت برزخی آدمی

۳. بهشتى كه آدم قبل از هبوط در آن بوده بهشت جاودان نبوده بلكه بهشت برزخى بوده كه غرائز بشرى در آنجا ظاهر و هويدا مى‏شده‏ است.

  از داستان بهشت آدم در سوره” بقره” چنين بر مى‏آيد كه قبل از اينكه آدم در زمين قرار گيرد خداوند بهشتى برزخى و آسمانى آفريده و او را در آن جاى داده، و اگر او را از خوردن از درخت مزبور نهى كرد براى اين بود كه بدين وسيله طبيعت بشرى را آزموده معلوم كند كه بشر جز به اينكه زندگى زمينى را طى كرده و در محيط امر و نهى و تكليف و امتثال تربيت شود، ممكن نيست به سعادت و بهشت ابدى نائل گردد، و جز با پيمودن اين راه محال است به مقام قرب پروردگار برسد. از اينجا نيز معلوم مى‏شود كه هيچكدام از اشكالاتى كه بر اين داستان وارد كرده‏اند وارد نيست، براى اينكه بهشت آدم، بهشت جاودان نبوده تا اشكال شود به اينكه بهشت جاى اولياى خدا است نه جاى شيطان. و يا اشكال شود به اينكه بهشت جاى خلود است و كسى كه وارد آن شد ديگر بيرون نمى‏شود پس آدم چطور بيرون آمد؟ و نيز بهشت دنيايى و مادى نبوده تا مانند سرزمين‏هاى ديگر دنيا جاى زندگى دنيوى باشد و اداره آن زندگى تنها به وسيله قانون و امر و نهى مولوى ممكن باشد، بلكه بهشت برزخى وجايى بوده كه سجايا و اخلاق و خلاصه غرايز بشرى- نه فقط آدم (ع)- ظاهر و هويدا مى‏شده.

باز به اول كلام برگشته و مى‏گوييم: پروردگار متعال در باره حقيقت و ذات اين موجود شريرى كه نامش را ابليس نهاده جز مختصرى بيان نفرموده، تنها در آيه” كانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ” (كهف:۵۰)   جن بودن او را بيان كرده، و در جمله” خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ” از قول خود او حكايت كرده كه ماده اصلى خلقتش آتش بوده. و اما اينكه سرانجام كارش چيست وجزئيات و تفصيل خلقت او چگونه بوده؟ صريحا بيان نكرده است. ليكن آياتى هست كه مى‏توان از آنها چيزهايى در اين باره استفاده كرد، از آن جمله آيه” لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ، ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ” (اعراف:۱۷)  است كه حكايت قول خود او است، و از آن استفاده مى‏شود كه وى نخست در عواطف نفسانى انسان يعنى در بيم و اميد، و در آمال و آرزوهاى او، و در شهوت و غضبش تصرف مى‏نمايد و آن گاه در اراده و افكارى كه از اين عواطف برمى‏خيزد.

قريب به معناى اين آيه، آيه شريفه” قالَ رَبِّ بِما أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ” (حجر:۳۹)  است، زيرا معناى اين آيه اين است كه: من امور باطل و زشتى‏ها و پليدى‏ها را از راه ميل و رغبتى كه عواطف بشرى به آن دارد در نظر آنان زينت داده، به همين وسيله گمراهشان مى‏كنم، مثلا زنا را كه يكى از گناهان است از آنجايى كه مطابق ميل شهوانى او است در نظرش آن قدر زينت مى‏دهم تا به تدريج از اهميت محذور و زشتى آن كاسته و هم چنان مى‏كاهم تا يكباره تصديق به خوبى آن نموده و مرتكبش شود.

۶/۳.وعده وامید فریبکارانه

نظير آيه فوق، آيه” يَعِدُهُمْ وَ يُمَنِّيهِمْ وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلَّا غُرُوراً” (نساء:۱۲۰) وعده‏شان مى‏دهد و اميدوارشان مى‏كند، و ليكن شيطان وعده‏شان نمى‏دهد مگر به فريب.

و همچنين آيه” فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ”(نحل:۶۳) پس شيطان عمل‏هايشان را در نظرشان زينت داد. مى‏باشد.

۷/۳. قلمرو اغواواضلال شيطان، ادراك انسانى و ابزار كار او عواطف و احساسات بشرى ‏.

همه اين آيات بطورى كه ملاحظه مى‏كنيد دلالت دارد بر اينكه ميدان عمل تاخت و تاز شيطان همانا ادراك انسانى، و ابزار كار او عواطف و احساسات بشرى است. و به شهادت آيه” الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ” (ناس:۵)«  اوهام كاذب و افكار باطل را شيطان در نفس انسان القا مى‏كند.

۸/۳.القائات نامحسوس

البته اين القائات طورى نيست كه انسان آن را احساس نموده ميان آنها و افكار خودش فرق بگذارد، و آن را مستند به كسى غير از خود بداند، بلكه بدون هيچ ترديدى آن را نيز افكار خود دانسته و عينا مانند دو دو تا چهار تا و ساير احكام قطعى از خود و از رشحات فكر خود مى‏داند. و هيچ منافاتى ندارد كه افكار باطل ما هم مستند به خود ما باشد و هم بگوييم كه  شيطان آن را در ما القا كرده، همانطورى كه بسيارى از افكار و تصميمات ما در اثر خبرى كه ديگرى داده و يا حكمى كه كرده در ما پديد آمده است، و ما در عين حال آن را از خود سلب ننموده استقلال و اختيار خود را در آن انكار نمى‏نماييم، و اگر آن فكر و آن تصميم را عملى كرديم و توبيخ و سرزنشى بر آن مترتب شد تقصير را به گردن كسى كه آن خبر را آورده و يا آن دستور را داده نمى‏اندازيم.

۹/۳.تبرئه خود وگناه به گردن انسانها

ابليس هم در قيامت همه گناهان را به گردن خود بشر مى‏اندازد و قرآن از او چنين حكايت مى‏كند:” وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ ما أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ ما أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِما أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ” (ابراهيم:۲۲)  شيطان پس از آنكه حساب خلايق رسيده شد مى‏گويد: خداوند در دنيا در باره اين (بعث و نشور و اين بهشت و دوزخ) به شما وعده حق داد و من (به باطل) وعده‏تان دادم و خلف وعده كردم و ليكن شما را در گمراهى مجبور نكردم، اين شما بوديد كه به اختيار، دعوتم را پذيرفتيد، پس مرا سرزنش مكنيد، بلكه خود را ملامت كنيد، و امروز من نمى‏توانم به فرياد شما برسم هم چنان كه شما هم نمى‏توانيد بداد من برسيد. امروز كفر مى‏ورزم و انكار مى‏كنم اعتقادى را كه شما در باره من داشتيد و مرا شريك خداى تعالى مى‏پنداشتيد. آرى، براى ستمكاران عذابى است دردناك.

بطورى كه ملاحظه مى‏كنيد در اين آيه شيطان گناه و ظلم را به خود بشر نسبت داده و از خود سلب كرده، و خود را به تمام معنا بى‏طرف قلمداد نموده، و گفته است” تنها كارى كه من كرده‏ام اين بوده كه شما را به گناه دعوت كرده و به وعده دروغى دلخوش ساختم”.

۱۰/۳.قدرت شیطان،صرف وعده های توخالی(جنگ نرم)

آيه شريفه” إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ” (حجر:۴۲)  بطور مسلم تو بر بندگان من تسلطى نخواهى داشت، مگر آن گمراهانى كه به ميل خود تو را پيروى مى‏كنند.   نيز هر قدرت و سلطنتى را از ابليس نفى نموده، فعاليت‏هاى او را تنها در كسانى مؤثر مى‏داند كه خودشان با پاى خود به دنبال شيطان به راه بيفتند. نظير آيه فوق آيه شريفه” قالَ قَرِينُهُ رَبَّنا ما أَطْغَيْتُهُ وَ لكِنْ كانَ فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ” (ق:۲۷) است كه از قول ابليس حكايت مى‏كند كه در قيامت مى‏گويد:پروردگارا من او را به نافرمانيت مجبور نكردم بلكه او خودش در گمراهى بعيدى بود.

 ۱۱/۳.نوع تصرفات ابليس در ادراك انسان 

  تصرفات ابليس در ادراك انسان تصرف طولى است، نه در عرض تصرف خود انسان، تا منافات با استقلال انسان در كارهايش داشته باشد، او- بطورى كه از آيه

 ” ۱۶ سوره” اعراف” و آيه ۳۹” سوره” حجر” استفاده شد- تنها مى‏تواند چيزهايى را كه مربوط به زندگى مادى دنيا است زينت داده و به اين وسيله در ادراك انسان تصرف نموده، باطل را به لباس حق در آورد، و كارى كند كه ارتباط انسان به امور دنيوى تنها به وجهه باطل آن امور باشد، و در نتيجه از هيچ چيزى فايده صحيح و مشروع آن را نبرد. و معلوم است كه چنين كسى در طرز تفكرش و در طرز استفاده از امور دنيوى و همچنين اسباب مربوط به زندگى، خود را مستقل دانسته، و همين فكر او را به كلى از حق و زندگى صحيح و حقيقى غافل مى‏سازد.

وقتى انسان كارش به جايى رسيد كه از هر چيزى تنها وجهه باطل آن را درك كند، و از وجه حق و صحيح آن غافل شود رفته رفته دچار غفلتى ديگر مى‏گردد كه ريشه همه گناهان است و آن غفلت از مقام حق تبارك و تعالى است. خداى تعالى در باره اينگونه اشخاص مى‏فرمايد:” وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ”(اعراف:۱۷۹) ما بسيارى از جن و انس راى آفريده‏ايم كه پايان كارشان به دوزخ منتهى مى‏شود، اينان كسانيند كه با داشتن دل نمى‏فهمند، و با داشتن چشم نمى‏بينند، داراى گوش‏هايى هستند ليكن با آن نمى‏شنوند.اينان مانند چارپايان بلكه گمراه ترازچارپايانند، آنان غفلت‏زدگانند.

بنا بر اين، خود را مستقل ديدن، و از پروردگار خود غافل شدن، و جميع اوهام و افكار باطل و هر شرك و ظلمى كه مترتب و متفرع بر آن است همه از تصرفات شيطان است. گر چه چنين شخصى از آنجايى كه خود را مستقل مى‏داند اين اوهام و افكار را هم از خود دانسته، و شرك و ظلم را نيز عمل خود مى‏پندارد. و بايد هم چنين بپندارد، زيرا معنى فريب شيطان خوردن و در تحت ولايت او در آمدن همين است كه گمراه بشود و نداند چه كسى او را گمراه كرده است.

“إِنَّهُ يَراكُمْ هُوَ وَ قَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لا تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّياطِينَ أَوْلِياءَ لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ” (اعراف:۲۷)  او و گروه وى بطورمسلم شما راازآنجايى كه خودتان احساس نكنيد مى‏بينند،آرى ما شيطان‏ها را اولياى كسانى قرارداده‏ايم ك هايمان نمى‏آورند.

۱۲/۳.ولايت شيطان برآدميان درظلم و گناه  

قرآن كريم نظير اين ولايتى را كه شيطان در گناه و ظلم بر آدميان دارد براى ملائكه در اطاعت و عبادت اثبات نموده، مى‏فرمايد: إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ، نَحْنُ أَوْلِياؤُكُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا (سجده:۳۱)  كسانى كه گفتند پروردگار ما خدا است و پاى گفته خود هم ايستاده و استقامت نمودند فرشتگان بر آنان نازل شده نويد مى‏دهند كه مترسيد و غمگين مباشيد، و به بهشتى كه خدايتان وعده داده دلخوش باشيد (و مطمئن بدانيد كه) ما در زندگى دنيا اولياى شما هستيم.البته اين دو نوع ولايت منافاتى با ولايت مطلق پروردگار كه آيه ما لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا شَفِيعٍ(سجده:۴)آن را اثبات مى‏كند ندارد. [19]

فصل۴.اعتقادات ابلیس،ازمنظرشهیدمطهری 

ابلیس درصف فرشتگان وازعبادت کنندگان ودرجایگاه قرب الهی قرارداشت. و به گفته امیرمومنان ع درخطبه ۱۹۲قاصعه نهج البلاغه ، شش هزارسال خدا راپرستش كرده و آن چنان ارتقاء مقام  پيدا كرده بود كه بعضى مى‏گويند: معلم فرشتگان بود.[20]

  شهیدمطهری درمورداعتقاد وباورشیطان به خدا ونبوت وقیامت، می نویسد:شيطان خدا را مى‏شناخت، به روز رستاخيز نيز اعتقاد داشت، پيامبران و اوصياء پيامبران را نيز كاملا مى‏شناخت و به مقام آنها اعتراف داشت، در عين حال خدا او را كافر ناميده و درباره‏اش فرموده است: واز كافران بود.(و كان من الكافرين)‏(بقره:۳۴)

 ۱/۴.شناخت خدا. دليل بر اينكه از نظر قرآن، شيطان، خدا را مى‏شناخت اين است كه قرآن صريحا مى‏گويد: او به خالقيّت خدا اعتراف داشت؛ وقتی(خداوند به او) فرمود: چه چيز تو را مانع شد كه سجده كنى (برآدم)در آن هنگام كه به تو فرمان دادم؟ گفت: من از او بهترم، مرا از آتش آفريده‏اى و او را از خاك.(قالَ ما مَنَعَكَ أَلاَّ تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ(اعراف:۱۲)

۲/۴.اعتقاد به قیامت. و دليل بر اينكه به روز رستاخيز اعتقاد داشت اين است كه گفت: پروردگار مرا تا روز رستاخيز مهلت بده.(قالَ أَنْظِرْنِي إِلى‏ يَوْمِ يُبْعَثُون))اعراف:۱۴) 

۳/۴.شناخت انبياء. و دليل وى بر شناخت انبياء و معصومين اين آیه است: گفت:«به عزّت تو قسم كه همه فرزندان آدم را گمراه مى‏سازم مگر بندگان خالص شده‏ات را».(قالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ  إِلاَّ عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِين.)(ص:۸۲-۸۳)

مراد از بندگان خالص یعنی اولياء خدا و معصومين که ازگناه پاکند؛ شيطان آنان را نيز مى‏شناخته است و به عصمت آنان هم معتقد بوده است.

قرآن در عين اينكه شيطان را شناساى همه اين مقامات معرفى مى‏كند او را كافر مى‏خواند و كافر مى‏شناسد؛ پس معلوم مى‏شود: تنها شناسايى و معرفت، يعنى تسليم فكر و ادراك، براى اينكه موجودى مؤمن شناخته شود كافى نيست، چيز ديگر لازم است.

۴/۴.غلبه احساسات برادراك عقلی.از نظر منطق قرآن چرا شيطان با اينهمه شناساييها، از كافران محسوب گشته است؟معلوم است، براى اينكه در عين قبول ادراكاتش حقيقت را، احساساتش به ستيزه برخاست، دلش در برابردرك عقلش قيام كرد، از قبول حقيقت اباء و استكبار نمود، تسليم قلب نداشت. [21]

فصل ۵.علت سقوط شیطان ازجایگاه رفیع خود

۱/۵.استکباروخودبرتربینی

یک صفت رذیله اخلاقی، ابلیس رابااین باورهای برجسته به زیرکشیدواورامنفورعام وخاص کرد.وآن صفت استکباروخودبرتربینی بود.چنان گرفتار خودخواهی وخودپرستى شد و در جاده لجاجت آن چنان پافشرد كه تصميم گرفت مسئوليت شركت در جرم همه ستمگران و گنهكاران از فرزندان آدم را به عنوان يك وسوسه‏گر بپذيرد، و معادل كيفر و عذاب همه آنها را يك جا تحمل كند! اين است نتيجه خودخواهى و غرور و تعصب و خودپسندى و استكبار.

قرآن درچندین آیه بویژه درسوره ص آیه ۷۱-۷۸به این صفت رذیله شیطانی اشاره کرده است:

إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِينٍ  فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ ساجِدِينَ فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ  إِلاَّ إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرِينَ  قالَ يا إِبْلِيسُ ما مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالِينَ قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّكَ رَجِيمٌ وَ إِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلى‏ يَوْمِ الدِّينِ(ص:۷۱-۷۸)

به خاطر بياور هنگامى را كه پروردگارت به ملائكه گفت: من بشرى را از گل مى‏آفرينم.

  هنگامى كه آن را نظام بخشيدم و از روح خودم در آن دميدم براى او سجده كنيد. درآن هنگام همه فرشتگان سجده كردند. جز ابليس كه تكبر ورزيد و از كافران بود!

(خداوند)گفت: اى ابليس چه چيز مانع تو از سجده كردن بر مخلوقى كه با قدرت خود او را آفريدم گرديد؟ آيا تكبر كردى، يا از برترين بودى؟ (بالاتر از اينكه فرمان سجود به تو داده شود!). (أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالِينَ)

  گفت: من از او برتم! مرا از آتش آفريده‏اى و او را از گل! (قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ)

فرمود: از آسمانها (و از صفوف ملائكه) خارج شو كه تو رانده درگاه منى! و مسلما لعنت من بر تو تا روز قيامت خواهد بود.

توضیح:ابلیس به پندار خويش مى‏خواست با سه مقدمه فرمان پروردگار را نفى كند:

نخست من از آتش آفريده شده‏ام وآدم از گل. (الرحمن:۱۴و۱۵).

دوم آنچه از آتش آفريده شده، ازآنچه ازخاك آفريده شده برتر است،ومن برترازآدم هستم.خودبرتربینی وتکبرابلیس.

سوم هرگزنبايد به موجود اشرف دستور داد كه در برابر غير اشرف سجده كند! تمام اشتباه وخطای محاسباتی ابليس در اين دو مقدمه اخير بود.

زيرا اولا آدم تنها از خاك نبود، بلكه عظمتش از آن روح الهى بود كه در آن دميده شد.

 ثانيا: ارزش خاك نه تنها كمتراز آتش نيست، بلكه به مراتب برتر از آن است، تمام زندگى و حيات و منابع حياتى از خاك برمى‏خيزد. وخاك منبع انواع بركات است، در حالى كه آتش با تمام اهميتى كه در زندگى دارد تنها ابزارى است براى استفاده كردن از منابع خاكى، آن هم ابزارى خطرناك و ويرانگر، تازه مواد آتش‏ زا غالبا از بركت زمين به وجود آمده (هيزم، ذغال نفت و مانند آنها). [22]

۲/۵.خلاصه تکبروخودبرتربینی ابلیس موجب شدتمام آن فضایل وجایگاه خاکسترشودوبه عنوان موجودی منفوروجهنمی درآید. و به همين دليل از مقام با عظمت خود سقوط كرد و در صف كافران قرارگرفت (إِلَّا إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرِينَ).(ص:۷۴)

درروایتی امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: «اولین کسی که قیاس [نادرست] کرد، ابلیس بود و تکبر ورزید و تکبر، اولین نافرمانی است که خداوند با آن نافرمانی شد.»

   فصل۶.معامله ابلیس باخداوند برسرعبادت شش هزارساله

درتفسیرقمی درروایتی آمده است.ابلیس گفت: «پروردگارا، مرا از سجده کردن بر آدم (علیه‌السلام) معاف دار در حالی که من تو را به عبادتی عبادت کرده‌ام که هیچ فرشته مقربی و هیچ پیامبر فرستاده‌ای، آنگونه تو را عبادت نکرده‌اند.»
خداوند تبارک و تعالی فرمود: «من نیازی به عبادت تو ندارم. من فقط می‌خواهم از آنجا که خود می‌خواهم عبادت شوم، نه از آنجا که تو می‌خواهی.»
(ابلیس) از سجده کردن امتناع ورزید.

خداوند متعال فرمود: «پس از این [مقام] خارج شو که تو رانده‌شده‌ای و قطعاً لعنت من تا روز قیامت بر تو خواهد بود.»
ابلیس گفت: «پروردگارا، چطور ممکن است در حالی که تو عادلی که ستم نمی‌کنی؟! پس پاداش عمل من چی می شود آیا باطل شد؟.»

خداوند فرمود: «نه [باطل نشد]، اما هر چه از امور دنیا را که خواستی به عنوان پاداش عملت درخواست کن، به تو می‌دهم.»
ابلیس اولین چیزی که درخواست کرد، بقا (زنده ماندن) تا روز قیامت بود. پس خداوند فرمود: «به تو دادم تاوقت معلوم.»

گفت: مرا بر فرزندان آدم مسلط کن.» فرمود: «مسلط کردم.»

گفت: مرا در میان آنان همچون جریان خون در رگ‌ها جاری گردان.

 فرمود: «جاریت کردم.»

گفت: وهیچ فرزندی برای آنان متولد نمی‌شود مگر آنکه دو نفر برای من متولد می‌شود.

[و گفت:] و آنان را ببینم و آنان مرا نبینند، و در هر صورتی که بخواهم برای آنان متصور شوم.» فرمود: «به تو دادم.»
گفت: پروردگارا، بر من بیفزای.» فرمود: «در سینه‌های آنان برای تو سرزمین‌هایی (قرارگاه‌هایی) قرار دادم.»

گفت: «پروردگارا، مرا بس است.»
پس ابلیس در آن هنگام گفت: «به عزت تو سوگند که همه آنان را گمراه خواهم کرد، مگر بندگان خالص‌شده‌ات از میان آنان. سپس قطعاً از پیش‌رو و از پشت سر و از راست و از چپ آنان بر آنان وارد خواهم شد و بیشتر آنان را شکرگزار نخواهی یافت»[23].

فصل ۷.قلمروسلطه وقدرت شیطان

شیطان با معامله ای که باخداداشت،احساس قدرت کرد.وقلمروی وسیعی ازسلطه گری دراختیارگرفت.ازقبیل:عمرطولانی،فرزندان فراوان،نامریی بودن،نفوذدرسینه ورگ انسانهاچون خون و…

  سوال.قدرت وسلطه شیطان برچه کسانی تاثیردارد؟

باتوجه به اینکه خداوندمی فرماید: فَقاتِلُوا أَوْلِياءَ الشَّيْطانِ إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطانِ كانَ ضَعِيفاً ( نساء:۷۶)

پس با دوستان و ياران شيطان بجنگيد (و بيم نداشته باشيد)نقشه ومکرشيطان (همانند قدرتش) ضعيف است.

  ۱/۷. سلطه برکافران

قرآن قلمروی سلطه ی شیطان وکارآیی وتاثیرگذاری آن را فقط درموردکفاروضعیف ایمانان بیان می کند.آیاتی ازقبیل:

۱.إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ” (حجر:۴۲)  بطور مسلم تو بر بندگان من تسلطى نخواهى داشت، مگر آن گمراهانى كه به ميل خود تو را پيروى مى‏كنند.

  قرآن قدرت و سلطه ابليس تنها در كسانى مؤثر مى‏داند كه خودشان با پاى خود به دنبال شيطان به راه بيفتند.

۲.إِنَّما سُلْطانُهُ عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ وَ الَّذِينَ هُمْ بِهِ مُشْرِكُونَ (نحل:۱۰۰)

 سلطه‏ى شيطان تنها بر كسانى است كه (با پيروى از او) سلطه و ولايت او را مى‏پذيرند، و (بر) كسانى است كه آنان (به واسطه فريب شيطان) به خدا شرك آورده‏اند.

 أبو بصير،ازامام صادق(عليه السلام):درتفسیرآیات فرمود:ابامحمد!خداوند شیطان را بربدن های مومنان تسلط می دهد ولی بردینشان تسلط نمی دهد.مانندایوب (پیامبر)اورابیمارکرد.ولی بردینش تسلط نیافت.ولی اورابرابدان وادیان مشرکان تسلط کرد.[24]

۳.قالَ قَرِينُهُ رَبَّنا ما أَطْغَيْتُهُ وَ لكِنْ كانَ فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ (ق:۲۷) (ابليس)در قيامت مى‏گويد:پروردگارا من او را به نافرمانيت مجبور نكردم بلكه او خودش در گمراهى بعيدى بود.

۲/۷.عدم سلطه برمومنان و مخلصین  

إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَلى‏ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ(نحل:۹۹)

البتّه شيطان را بر كسانى كه ايمان آورده و بر پروردگارشان توكّل مى‏كنند، غلبه و سلطه‏اى نيست.

(ابليس) گفت: پروردگارا! …همه را فريب خواهم داد.مگر بندگان اخلاص‏مند (و برگزيده تو را) از ميان آنان. (إِلاَّ عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِين) (حجر:۴۰)

۳/۷.دعای فرشتگان برای مومنان

مومنان ومخلصین،باهاله ای ازنورایمان،شیاطین خفاش صفت را ازخود دورمی کنند.علاوه فرشتگان برای آنان دعا واسغفارمی نمایند.

الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْ‏ءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تابُوا وَ اتَّبَعُوا سَبِيلَكَ وَ قِهِمْ عَذابَ الْجَحِيمِ رَبَّنا وَ أَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ وَ قِهِمُ السَّيِّئاتِ وَ مَنْ تَقِ السَّيِّئاتِ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ(غافر:۷-۹) 

  فرشتگانى كه حاملان عرشند و آنها كه گرداگرد آن (طواف مى‏كنند) تسبيح و حمد خدا مى‏گويند و به او ايمان دارند و براى مؤمنان استغفار مى‏نمايند.

  (عرضه مى‏دارند) پروردگارا! آنها را در باغهاى جاويدان بهشت كه به آنها وعده فرموده‏اى وارد كن، همچنين صالحان از پدران و همسران و فرزندان آنها را كه تو توانا و حكيمى. و آنها را از بديها نگاهدار، و هر كس را در آن روز از بديها نگاهدارى مشمول رحمتت ساخته‏اى و اين است رستگارى بزرگ.

آيات مورد بحث در حقيقت براى اين نازل شده كه به مؤمنان راستين بشارت دهد كه شما هرگز تنها نيستيد، هرگز احساس غربت نكنيد، حاملان عرش الهى و مقربترين و بزرگترين فرشتگان او با شما همصدا و دوستدارو طرفداران شما هستند، آنها پيوسته براى شما دعا مى‏كنند و پيروزيتان را در اين عالم و عالم ديگر از خدا مى‏طلبند، و اين بزرگترين وسيله دلگرمى است براى مؤمنان امروز و آن روز و فردا. [25]

فصل۸.اخطاروهشدارها وعبرت ازسرنوشت شيطان‏

۱/۸.هشدارامام علی ع

امام علی ع درموردعبرت ازسرنوشت شيطان‏،می فرماید:پس، از آنچه خداوند نسبت به ابليس انجام داد عبرت گيريد، زيرا اعمال فراوان و كوشش‏هاى مداوم او را با تكبّر از بين برد.

او شش هزار سال عبادت كرد كه مشخّص مى‏باشد از سال‏هاى دنيا يا آخرت است، امّا با ساعتى تكبّر همه را نابود كرد، چگونه ممكن است پس از ابليس، فرد ديگرى همان اشتباه را تكرار كند و سالم بماند؟ نه، هرگز.

 اى بندگان خدا! از دشمن خدا پرهيز كنيد، مبادا شما را به بيمارى خود مبتلا سازد، و با نداى خود شما را به حركت در آورد، و با لشكرهاى پياده و سواره خود بر شما بتازد! [26]

هشدارقرآن به مومنان: وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِين (بقره:۲۰۸)

  واز گامهاى شيطان را پيروى نكنيد.اودشمن آشکارشماست(وشمشی روبسته است)»

يعنى روحتان با عقلتان جنگ نكند، احساساتتان با ادراكاتتان ستيز ننمايد. حقيقت ايمان همان تسليم دل و جان است.داستان شيطان كه در قرآن كريم آمده است نمونه‏اى از كفر قلب و تسليم عقل است. [27]

۲/۸.دشمنی دیرینه شیطان باانسان

إِنَّ الشَّيْطانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا إِنَّما يَدْعُوا حِزْبَهُ لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحابِ السَّعِيرِ  (فاطر:۶) 

بى‏گمان، شيطان دشمن شما است، پس شما نيز او را دشمن بگيريد جز اين نيست كه او دار و دسته‏ى خود را فرا مى‏خواند تا از اصحاب دوزخ باشند.

كلمه «سعير» به معناى آتش برافروخته، يكى از نام‏هاى دوزخ است.

سابقه‏ى دشمنى شيطان با بشر ديرينه است.

   أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ … وَ لَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلاًّ كَثِيراً أَ فَلَمْ تَكُونُوا تَعْقِلُونَ  (يس:۶۰-۶۲)

 اى فرزندان آدم! مگر با شما پيمان نبستم كه شيطان را اطاعت نكنيد كه همانا او براى شما دشمنى آشكار است.

  وَ لا يَصُدَّنَّكُمُ الشَّيْطانُ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ  (زخرف:۶۲)  .

و شيطان شما را (از راه خدا) باز ندارد، همانا او دشمن آشكار شماست.

يا بَنِي آدَمَ لا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطانُ كَما أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُما لِباسَهُما لِيُرِيَهُما سَوْآتِهِما (اعراف:۲۷) اى فرزندان آدم! مبادا شيطان فريبتان دهد، آن گونه كه پدر و مادرِ (نخستين) شما را از بهشت بيرون كرد، (با وسوسه‏ى خوردن از آن درخت) لباس را از تن آن دو بركند تا عورت‏هايشان را بر آنان آشكار سازد.

 إِنَّ الشَّيْطانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوٌّ مُبِينٌ (يوسف:۵)همانا شيطان، براى انسان دشمنى آشكاراست.

  وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطِينِ وَ أَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ (مومنون:۹۷و۹۸) 

و بگو پروردگارا من از وسوسه‏هاى شياطين به تو پناه مى‏برم.  و از اينكه آنان نزد من حاضر شوند نيز به تو پناه مى‏برم اى پروردگار!همزه به معنی دفع و تحریک می باشد.

  مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِالنَّاسِ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ (ناس:۴-۶)

به خدا پناه می برم از شر وسواس خناس. كه در سينه‏هاى انسانها وسوسه

مى‏كند. خواه از جن باشد يا از انسان.

امام باقر ع در روایتی به کارهای شیطان اشاره می کند.می فرماید:دوری می جویم ازشیاطین جن وانس،ازپیاده ها وسواره ها وفراروبازگشت ونقشه ها و شرشان درتاریکی شب وروشنایی روز ازدور ونزدیک…[28]

۳/۸.کمین وتهاجم ازچهارطرف

قالَ فَبِما أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ  ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِين(اعراف:۱۶-۱۷) گفت: اكنون كه مرا گمراه ساختى من بر سر راه مستقيم تو براى آنها كمين مى‏كنم.سپس از پيش‏رو و از پشت سر و از طرف راست و از طرف چپ آنها، به سراغ آنها مى‏روم و اكثر آنها را شكرگزار نخواهى يافت

۴/۸.دشمنی شیاطین در برابر هر پيامبرى

وَ كَذلِكَ جَعَلْنا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَياطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ (انعام: ۱۱۲) اين چنين در برابرهرپيامبرى دشمنى از شياطين انس و جن قرار داديم.شیاطین دربرابررسالت ومکتب پیامبران آرام نمی گیرند.

۵/۸.دو گوش درقلب آدمی

  عياشى از أبان بن تغلب، از امام صادق (ع)ازرسول خدا (ص): هيچ مؤمنى نيست مگر آنكه براى قلبش درسينه‏ دو گوش هست، از يك گوش فرشته بر او مى‏خواند و مى‏دمد، و از گوش ديگرش وسواس خناس بر او مى‏خواند، خداى تعالى به وسيله فرشته او را تاييد مى‏كند، و اين همان است كه فرموده:” وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ- ايشان را به روحى از ناحيه خود تاييد مى‏كند” [29]

۶/۸.اتاق فکر شیاطین

شیاطین اتاق فکردارندوبرای گمراهی وجهنمی کردن انسانها تصمیم گرفته و نقشه می کشند.

يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلى‏ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً (انعام: ۱۱۲) 

سخنان فريبنده (براى اغفال مردم) به طور سرى (و درگوشى) به يكديگرمى‏گفتند.

  شياطين انس و جنّ از طريق القا به يكديگر، با هم ارتباط دارند.و روشهاى شيطنت را به يكديگر مى‏آموزند. شيطان‏ها، قدرت وسوسه و القا دارند.وسوسه‏هاى شياطين، تنها در اولياى آنان نافذ است، نه در اولياى خدا. [30]

۷/۸.اقدام جدی وپرتلاش به گمراهی مردم

  وَ قالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبادِكَ نَصِيباً مَفْرُوضاً وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ (نساء:۱۱۹) (شیطان)گفت: من حتماً از بندگان تو سهمى معيّن خواهم گرفت.و حتماً آنان را گمراه مى‏كنم.

۸/۸.شیطان،رفیق بد

وَ مَنْ يَكُنِ الشَّيْطانُ لَهُ قَرِيناً فَساءَ قَرِيناً(نساء:۳۸) آنها شيطان را دوست و رفيق خود انتخاب كردند و كسى كه چنين باشد بسيار بد رفيقى براى خود انتخاب كرده و سرنوشتى بهتر از اين نخواهد داشت.

  مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ(زخرف:۳۶) هر كه از ياد خدا رخ برتافت، شيطانى براى او برمى‏انگيزيم تا يار و همنشين دائمى او باشد.

۹/۸.سرانجام پیروی ازشیطان

كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ مَنْ تَوَلاَّهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَ يَهْدِيهِ إِلى‏ عَذابِ السَّعِيرِ  (حج:۳)

بر او (شيطان) نوشته (و مقرّر) شد كه هر كس ولايت او را بپذيرد، قطعا او راه گمراه مى‏كند و به آتش سوزانش مى‏كشاند.

   انتخاب راه شيطان و پيروى از او جز عذاب قطعى الهى، هيچ نتيجه‏اى ندارد.

  تمام شيطان‏ها، انسان را به يك راه مى‏برند: آتش سوزان.إِلى‏ عَذابِ السَّعِيرِ

وَ مَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْراناً مُبِيناً (نساء:۱۱۹) 

 و هر كس به جاى خدا، شيطان را دوست و سرپرست خود بگيرد، بى‏گمان زيان كرده است، زيانى آشكار.

فَوَ رَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَ الشَّياطِينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا(مريم:۶۸)    

پس به پروردگارت سوگند كه ما همه آنها را با شياطين محشور خواهيم كرد، سپس در حالى كه به زانو درآمده‏اند، گرداگرد جهنّم حاضر خواهيم نمود.

كلمه‏ى «جِثِيًّا» يا جمع «جاثى» به كسى گفته مى‏شود كه براى محاكمه بر زانو نشسته است. در قيامت، منحرفين در بدترين وضعيّت قرار دارند در كنار شيطان‏ها، گرداگرد جهنّم، با حالت دو زانو و ذليلانه که نوعى ترس و شكنجه دیگراست. [31]

  كَمَثَلِ الشَّيْطانِ إِذْ قالَ لِلْإِنْسانِ اكْفُرْ فَلَمَّا كَفَرَ قالَ إِنِّي بَرِي‏ءٌ مِنْكَ إِنِّي أَخافُ اللَّهَ رَبَّ الْعالَمِينَ  (حشر:۱۶) كار آنها همچون شيطان است كه به انسان گفت كافر شو (تا مشكلات تو را حل كنم!) اما هنگامى كه كافر شد گفت: من از تو بيزارم، من از خداوندى كه پروردگار عالميان است بيم دارم!  

۱۰/۸.سرگردان کردن انسان

كَالَّذِي اسْتَهْوَتْهُ الشَّياطِينُ فِي الْأَرْضِ حَيْرانَ لَهُ أَصْحابٌ يَدْعُونَهُ إِلَى الْهُدَى ائْتِنا قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدى‏ وَ أُمِرْنا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعالَمِينَ(انعام:۷۱)  

همچون كسى كه شياطين او را در زمين از راه به در برده‏اند و سرگردان مانده است در حالى كه براى او يارانى (دلسوز) است كه او را به هدايت دعوت كرده (و مى‏گويند:) نزد ما بيا (و حقّ را بپذير ولى او گوشش بدهكار نيست). بگو هدايتى كه از سوى خدا باشد هدايت واقعى است و ما مأموريم كه براى خداى جهانيان تسليم باشيم.

۱۱/۸.رهاکردن پیروان خود

وَ كانَ الشَّيْطانُ لِلْإِنْسانِ خَذُولاً (فرقان:۲۹) و شيطان هنگام اميد، انسان را رها مى‏كند. شيطان گروه زيادى از شما را گمراه كرد، پس چرا تعقّل نمى‏كرديد؟

«خذلان» اين است كه انسان به حمايت كسى اميد داشته باشد، ولى او انسان را رها كند.

۱۲/۸.بیزاری شیطان ازپیروان خود درقیامت

وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلاَّ أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ ما أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ ما أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِما أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ(ابراهیم:۲۲ (

و شيطان هنگامى كه كار تمام مى‏شود مى‏گويد خداوند به شما وعده حق داد و من هم به شما وعده (باطل) دادم و تخلف كردم، من بر شما تسلطى نداشتم جز اينكه دعوتتان كردم و شما پذيرفتيد، بنا بر اين مرا سرزنش نكنيد، خود را سرزنش كنيد، نه من فريادرس شما هستم، و نه شما فريادرس من، من نسبت به شرك                       

 شما درباره خود كه از قبل داشتيد (و اطاعت مرا همرديف اطاعت خدا قرار داديد) بيزار و كافرم، مسلما ستمكاران عذاب دردناكى دارند.

سوال.شيطان چگونه اين توانايى را دارد كه در آن محضر بزرگ با همه پيروان خود تماس پيدا كند و آنها را به باد ملامت و شماتت خود بگيرد؟ اين سؤالى است كه در اينجا مطرح شده است.

پاسخ آن اين است كه مسلما اين توانايى را خداوند به او مى‏دهد و اين در واقع يك نوع مجازات روانى براى پيروان شيطان است، و اخطارى است به همه پويندگان راه او در اين جهان كه پايان كار خود و رهبر خويش را از هم اكنون ببينند و به هر حال خداوند وسيله اين ارتباط را ميان شيطان و پيروانش به نحوى فراهم مى‏كند.

جالب اينكه اين نوع برخورد منحصر به شيطان و پيروانش در قيامت نيست، تمام ائمه ضلالت و پيشوايان گمراهى در اين جهان نيز همين برنامه را دارند، دست پيروان خود را (البته با موافقت خودشان) مى‏گيرند و به ميان امواج بلاها و بدبختيها مى‏كشانند، و هنگامى كه ديدند اوضاع بد است آنها را رها كرده و مى‏روند، حتى از آنها اعلام بيزارى مى‏كنند و به ملامت و سرزنششان مى‏پردازند و به اصطلاح آنها را به خسران دنيا و آخرت گرفتار مى‏سازند.[32]

۱۳/۸.روزپشیمانی

وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى‏ يَدَيْهِ يَقُولُ يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلاً  يا وَيْلَتى‏ لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِيلاً  لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جاءَنِي وَ كانَ الشَّيْطانُ لِلْإِنْسانِ خَذُولاً(فرقان:۲۷-۲۹) 

و به خاطر بياور روزى را كه ظالم دست خويش را از شدت حسرت به دندان مى‏گزد و مى‏گويد: اى كاش با رسول خدا راهى برگزيده بودم.

اى واى بر من! كاش فلان (شخص گمراه) را دوست خود انتخاب نكرده بودم! او مرا از ياد حق گمراه ساخت، بعد از آنكه آگاهى به سراغ من آمده بود، و شيطان هميشه مخذول كننده انسان بوده است.

۱۴/۸.وعده های توخالی شیطان

وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِيلَنا وَ لْنَحْمِلْ خَطاياكُمْ وَ ما هُمْ بِحامِلِينَ مِنْ خَطاياهُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ وَ لَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَ أَثْقالاً مَعَ أَثْقالِهِمْ وَ لَيُسْئَلُنَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَمَّا كانُوا يَفْتَرُونَ (عنکبوت:۱۲-۱۳) 

  وعده‏هاى كفّار و شيطان، تو خالى و بى‏اساس است كافران به مؤمنان گفتند: شما از ما پيروى كنيد (اگر گناهى داشته باشد) ما گناهانتان را بر عهده خواهيم گرفت! آنها هرگز چيزى از گناهان اينها را بر دوش نخواهند گرفت، آنها دروغ مى‏گويند! آنها بار سنگين گناهان خويش را بر دوش مى‏كشند، و بارهاى سنگين ديگرى را اضافه بر بارهاى سنگين خود، و روز قيامت مسلما از دروغهايى كه مى‏بستند سؤال خواهند شد.

۱۵/۸.دستورپناه بردن به خدا،ازشرشیطان

وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (اعراف:۲۰۰)

 و اگر از طرف شيطان (و شيطان صفتان) كمترين وسوسه و تحريك و سوء نيّتى به تو رسيد، پس به خداوند پناه آور، كه قطعاً او شنوا وداناست.

فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ (نحل:۹۸)   پس هر گاه خواستى قرآن بخوانى، از (شر) شيطان رانده شده به خداوند پناه ببر.

خطر نفوذ شيطان حتی دربهترين افراد و مقدّس‏ترين كارمانند تلاوت قرآن وجوددارد. 

وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطِينِ  وَ أَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ (مومنون:۹۷-۹۸)

 و بگو: پروردگارا! من از وسوسه‏هاى شيطان‏ها به تو پناه مى‏برم. و پناه مى‏برم به تو اى پروردگار! از اين كه آنان نزد من حاضر شوند

وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ(فصلت:۳۶) 

  و اگر وسوسه‏اى از طرف شيطان تو را تحريك كند (كه بدى را با بدى جواب دهيد) پس به خداوند پناه ببر كه او خود شنواى آگاه است.

كلمه‏ى «نَزْغٌ» به معناى ورود در كارى به قصد فساد است و به وسوسه‏ى شيطان و تحريك او نيز نزغ گفته مى‏شود.

وَ إِنِّي سَمَّيْتُها مَرْيَمَ وَ إِنِّي أُعِيذُها بِكَ وَ ذُرِّيَّتَها مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ(آل عمران:۳۶)  (مادرمریم گفت:)و من نامش را مريم ناميدم و من او و فرزندانش را از (شرّ) شيطان رانده شده، در پناه تو قرار مى‏دهم.

فصل ۹.شیوه های شیطان درگمراهی انسان

 ۱/۹.سیاست گام به گام 

سياست شيطان، انحراف وگمراهی تدريجى وگام به گام است، نه دفعى.درچهارآیه می فرماید:وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (انعام:۱۴۲وبقره:۱۶۸-۲۰۸) وازگام‏هاى (وسوسه‏انگيز) شيطان پيروى نكنيد، چرا كه اودشمن آشكار شماست.

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ وَ مَنْ يَتَّبِعْ خُطُواتِ الشَّيْطانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ (نور:۲۱)

اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! گام‏هاى شيطان را پيروى نكنيد و هر كس پيرو گام‏هاى شيطان شود پس به درستى كه او به فحشا و منكر فرمان مى‏دهد.

سياست شيطان گام به گام است. مرحله اول القاى وسوسه است. «فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ (طه:۱۲۰) مرحله دوم تماس مى‏گيرد. «مَسَّهُمْ طائِفٌ» (اعراف:۲۰۱)  

 مرحله سوم در قلب نفوذ مى‏کند. «فِي صُدُورِ النَّاسِ» (ناس:۵ 

 مرحله چهارم در روح مى‏ماند. «فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ» (زخرف:۳۶)

 مرحله پنجم انسان را عضو حزب خود مى‏کند. «حِزْبُ الشَّيْطانِ»(مجادله:۱۹)   

 مرحله ششم سرپرست انسان مى‏شود. «وَ مَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطانَ وَلِيًّا» (نساء:۱۱۹)

 مرحله هفتم انسان خوديك شيطان مى‏شود.«شَياطِينَ الْإِنْسِ وَالجن»(انعام:۱۱۲) [33]

۲/۹.وسوسه والقاءات 

  الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ(ناس:۵)  مراد از” صدور ناس” محل وسوسه شيطان است.یعنی دلها. چون شعور و ادراك آدمى به حسب استعمال شايع، به قلب آدمى نسبت داده مى‏شود كه در قفسه سينه قرار دارد، و قرآن هم در اين باب فرموده: وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ(حج:۴۶) دلهايى كه در سينه‏ها است كور مى‏شوند. [34]

وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ إِلاَّ إِذا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنْسَخُ اللَّهُ ما يُلْقِي الشَّيْطانُ (حج:۵۲) 

و پيش از تو هيچ رسول و پيامبرى را نفرستاديم، مگر اين كه هر گاه آرزو مى‏كرد (و براى پيشبرد اهداف الهى خود طرحى مى‏ريخت) شيطان در (طرح و) آرزوى او (مسائلى را) القا می کنند.ولی خداوندآن راخنثی می کند.

  مردم در برابر وسوسه‏هاى شيطان چند دسته‏اند:

 ۱.افرادى وسوسه‏ى شيطان در روحشان كارساز است.۲. بعضى‏ها شيطان با آنان تماس مى‏گيرد، ولى فوراً متوجّه مى‏شوند و او را طرد مى‏كنند.

  ۳.گروهى، شيطان هميشه با آنهاست. پيامبران الهى جزء هيچ يك از اين سه دسته نيستند، آنان معصومند و شيطان نه قرين آنهاست، نه در روحشان وسوسه مى‏كند و نه با آنان تماس مى‏گيرد، البته شيطان در طرح و برنامه و آرزوى آنان القائاتى داردولی خداوندخنثی می سازد. ر.ک.تفسير نور، ج‏۸، ص: ۵۸

القاءات شیطان دربيماران وسنگدلان

لِيَجْعَلَ ما يُلْقِي الشَّيْطانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ وَ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَفِي شِقاقٍ بَعِيدٍ (حج:۵۳) 

تا (خداوند) القائات شيطان را براى آنان كه در دل‏هايشان بيمارى است و (نيز) براى سنگدلان، وسيله‏ى آزمايش قرار دهد و قطعاً ستمگران در دشمنى طولانى و عميقى هستند.

  ۳/۹. ترساندن (اخافه)

 إِنَّما ذلِكُمُ الشَّيْطانُ يُخَوِّفُ أَوْلِياءَهُ فَلا تَخافُوهُمْ وَ خافُونِ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ  (آل‏عمران:۱۷۵)

  اين فقط شيطان است كه پيروان خود را (با سخنان و شايعات بى اساس) مى‏ترساند، از آنها نترسيد و تنها از من بترسيد اگر ايمان داريد.

 ۴/۹.زيبا جلوه دادن بدی ها

از شیوه های مهم شياطین، زيبا جلوه‏دادن بدى‏ها،ناهنجاری ها ونيكو پنداشتن كارهاى بد در افكارورفتارانسان است.

 وَ إِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ (انفال:۴۸) (به يادآوردرجنگ بدر) زمانى كه شيطان، عمل آنان (مشركان درجنگ افروزی علیه مسلمانان) را در نظرشان زيبا جلوه داد وبه آنان وعده پیروزی وپشتیبانی داد.

 فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْم (نحل:۶۳) پس شيطان كارهاى (ناپسند) ايشان را برايشان زيبا جلوه داد.ولايت و سلطه‏ى شيطان تنها در دنياست.    (ودرقيامت  كارى به دست او نيست (

 راه نفوذ شيطان، جلوه و زينت دادن زشتى‏ها و توجيه انحرافات است.

   پذيرفتن جلوه‏هاى شيطان، مقدّمه سلطه‏ى اوست.[35]

جلوه وزینت دادن  اندیشه وکارها درنظر انسان،زینت ارض است، نه زیور قلب و جان انسان. إِنَّا جَعَلْنا ما عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَها (كهف:۷)البتّه ما آنچه را روى زمين است، زينت براى آن قرار داديم.خانه و باغ وماشین و امکانات مادی زینت زمین محسوب مى شوند.  

  كار شيطان تزيين است و مخفى كردن باطل در لعابى از حق، و دروغ در پوسته‏اى از راست، و گناه در لباس عبادت، و گمراهى در پوشش هدايت. ۷ ابلیس درجنگ بدر

وَ إِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ وَ قالَ لا غالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَ إِنِّي جارٌ لَكُمْ فَلَمَّا تَراءَتِ الْفِئَتانِ نَكَصَ عَلى‏ عَقِبَيْهِ وَ قالَ إِنِّي بَرِي‏ءٌ مِنْكُمْ إِنِّي أَرى‏ ما لا تَرَوْنَ إِنِّي أَخافُ اللَّهَ وَ اللَّهُ شَدِيدُ الْعِقابِ (انفال:۴۸)

 و (به يادآوردرجنگ بدر) زمانى كه شيطان، كارهاى آنان (مشركان) را در نظرشان زيبا جلوه داد و گفت: امروز هيچ كس از مردم(مسلمان)، بر شما غالب نخواهد شد و من نيز در كنار شما و پناهِ شمايم. امّا همين كه دو لشكر با هم درآويختند (و فرشتگان به يارى سپاه اسلام آمدند،) شيطان به عقب برگشت و گفت:هر آينه من از شما بيزارم، من چيزى (فرشتگان)را مى‏بينم كه شما نمى‏بينيد، همانا من از خدا بيم دارم و خداوند سخت عقوبت است.                  

شيطان در جنگ بدردرجبهه مشرکان ، به صورت سراقة بن مالك (از سرشناسان مشرک قبيله‏ى بنى كنانه) درآمد و مشركان را تشويق و ترغيب مى‏كرد و به آنان وعده‏ى همراهى و پيروزى مى‏داد، امّا با حضور فرشتگان در آستانه‏ى پيروزى سپاه اسلام، پا به فرار گذارد. پس از شكست كفّار، در مكّه به او مى‏گفتند: تو سبب شكست ما شدى! و او قسم مى‏خورد كه حتّى از مكّه بيرون نيامده است. پس معلوم شد كه شيطان در قيافه‏ى سراقه، به آنان وعده‏ى پيروزى داده، سپس فرار كرده است.

شيطان براى جبهه‏ى باطل كار تبليغاتى مى‏كند و در مرحله‏ى آغاز مبارزه به آنان روحيّه مى‏دهد، ولى در مرحله‏ى برخورد هنگام ديدن امدادهاى الهى، آنان را رها كرده و عقب‏نشينى مى‏كند.[36]

 ۵/۹.تهدیدبه فقروتهی دستی

الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَوَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلاً وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ(بقره:۲۶۸)   

شيطان (به هنگام انفاق،) شما را از فقر و تهيدستى بيم مى‏دهد و شما را به فحشا و زشتى‏ها فرا مى‏خواند، ولى خداوند از جانب خود به شما وعده‏ى آمرزش و فزونى مى‏دهد و خداوند وسعت بخش داناست.

تامين آينده خود و فرزندانتان را فراموش نكنيد و از امروز فردا را ببينيد و آنچه بر خويشتن روا است بر ديگرى روا نيست و اگر امروز انفاق كنى فردا خودت فقير خواهى شد، بهتر است اموالت را ذخيره كنى تا به هنگام پيرى و بيمارى و …، خرج نمايى.امثال اين وسوسه‏هاى گمراه كننده.علاوه” او شما را وادار به معصيت و گناه مى‏كند” (وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ).

” فحشاء” به معنى هر كار زشت و بسيار قبيح است، و در اينجا به تناسب بحث، به معنى بخل و ترك انفاق آمده است. بعضى از مفسران تصريح كرده‏اند كه عرب به شخص بخيل، فاحش مى‏گويد.احتمال دیگر كه فحشاء در اينجا به معنى انتخاب اموال غير قابل مصرف براى انفاق است.[37]

 ۶/۹.اختلاف افکنی

اختلاف افکنی ازشیوه های کاربردی سیطان بشمارمی رود.فرعون ها،این عوامل ابلیس وشیاطین برای بقای خودمردم رابه گروه های مختلف ازقبیل قوم ترک ولروبلوچ وفارس وعجم وعرب و…تقسیم وبین انان اختلاف ودرگیری ایجادمی کردند.ماننداختلاف ودرگیری بین فراعنه وبنی اسرائیل.  قالَ هذا مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ عَدُوٌّ مُضِلٌّ مُبِينٌ (قصص:۱۵)

و موسى وارد شهر شد، در حالى كه مردم (از ورودش) بى‏خبر بودند، پس در آنجا به دو مرد برخورد كه با يكديگر نزاع مى‏كردند، اين يكى از طرفدارانش و آن (ديگرى) از دشمنانش بود. پس آن كه از پيروان موسى بود، از او در برابر دشمنش يارى خواست. پس موسى (به حمايت از دوست خود) مُشتى بر او زد كه كار او را ساخت (و با همان مشت كشته شد)، موسى (از اين پيشامد تكانى خورد و) گفت: اين از كار شيطان بود، همانا او دشمن گمراه كننده‏ى آشكارى است

  كلمه «هذا» در جمله‏ى «هذا مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ» به نزاع و ستيز آن دو مرد اشاره دارد نه به عمل حضرت موسى، يعنى ايجاد اين درگيرى كار شيطان است. تفسير نور، ج‏۹، ص۲۹ حضرت موسى قصد كشتن آن مرد را نداشت و فقط بخاطر دفاع از يك مؤمنى دست به اين كار زد. از اين روى خداوند از قتل او انتقاد نكرده واورانجات داده است. «وَ قَتَلْتَ نَفْساً فَنَجَّيْناكَ مِنَ الْغَمِّ»(طه:۴۰) تو يكى از فرعونيان را به قتل رساندى و دچار غم و اندوه شدى و ما تورا از غم نجات داديم.اختلاف افکنی بین برادران یوسف،کارشیطان بود. (مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطانُ بَيْنِي وَ بَيْنَ إِخْوَتِي(يوسف:۱۰۰) یوسف پیامبرع پدر و مادرش را بر تخت بالا برد، ولى همه‏ى آنان پيش او افتادند و سجده كردند. و (يوسف) گفت: اى پدر! اين است تعبير خواب پيشين من. به يقين، پروردگارم آن را تحقق بخشيد و به راستى كه به من احسان كرد، آن گاه كه مرا از زندان آزاد ساخت و شما را پس از آنكه شيطان ميان من و برادرانم را بر هم زد، از بيابان (كنعان به مصر) آورد. همانا پروردگار من در آنچه بخواهد، صاحب لطف است. براستى او داناى حكيم است.

 ۷/۹.خرافه گرایی وتغییرحلال به حرام

وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ (نساء:۱۱۹)

و قطعاً به آرزوها سرگرمشان مى‏سازم و دستورشان مى‏دهم كه گوش چهارپايان را بشكافند (تا علامت باشد كه اين حيوان سهم بت‏هاست) و به آنان فرمان مى‏دهم كه آفرينش خدا را دگرگون سازند.

شيطان، ابتدا در فكر و روح انسان اثر مى‏گذارد، سپس او را تسليم خود مى‏گرداند شكافتن گوش حيوان، از برنامه‏هاى خرافى جاهليّت بود كه پس از آن، سوار شدن و ذبح و هر استفاده‏اى را از آن حيوان حرام مى‏پنداشتند.

شيطان مردم را به حرام كردن حلال‏هاى الهى دعوت مى‏كند. 

تغيير مخلوقات (تبديل زن به مرد ومرد به زن) كار حرام و شيطانى است.[38]  

۸/۹ . تبلیغات،وعده ها،مشارکت دراموال واولاد

وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ وَ شارِكْهُمْ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ وَ عِدْهُمْ وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلاَّ غُرُوراً(اسراء:۶۴)   

و (اى شيطان!) هر كس از مردم را مى‏توانى با صداى خود بلغزان و نيروهاى سواره و پياده‏ات را بر ضدّ آنان گسيل‏دار و در اموال و فرزندان با آنان شريك شو و به آنان وعده بده، و شيطان جز فريب، وعده‏اى به آنان نمى‏دهد.

«استفزاز» به معناى لغزاندن با سرعت و تردستى و هُل دادن است.

ابليس براى فريب انسان از يك راه وارد نمى‏شود، بلكه با تبليغات دروغین، وعده‏های توخالی، آرزوهای دست نیافتنی، وسوسه‏ها، همراهى و مشاركت درکسب مال حرام وفرزندان ناصالح، پياده و سواره، انسان را محاصره وگمراه مى‏كند.

 ۹/۹. وعده های دروغ وفریب

يَعِدُهُمْ وَ يُمَنِّيهِمْ وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلاَّ غُرُوراً أُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ لا يَجِدُونَ عَنْها مَحِيصاً(نساء:۱۲۰-۱۲۱)   

 (شيطان) به آنان وعده مى‏دهد و ايشان را در آرزو مى‏افكند و شيطان جز فريب، وعده‏اى به آنان نمى‏دهد.آنانند كه جايگاهشان دوزخ است و از آن راه گريزى نيابند.

 هم خدا و هم شيطان وعده داده‏اند، ولى وعده‏ى الهى راست ووعده‏هاى شيطان جز دروغ و فريب چيز ديگرى نيست.[39]

 ۱۰/۹. فراموشی

وَ إِذا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آياتِنا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ وَ إِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطانُ فَلا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرى‏ مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ(انعام:۶۸)    

و هر گاه كسانى را ديدى كه در آيات ما (به قصد تخطئه،) كندوكاو مى‏كنند، از آنان روى بگردان تا (مسير سخن را عوض كرده) وارد مطلب ديگرى شوند و اگر شيطان تو را به فراموشى انداخت، پس از توجّه، (ديگر) با اين قوم ستمگر منشين.

 قصه موسی(ع) وهمراهش. شیطان موجب شد همراه موسی(ع)غذایی راکه درکنارساحل گذاشته بودند فراموش کند. هنگامى كه از آنجا گذشتند موسى به يار همسفرش گفت غذاى ما را بياور كه از اين سفر، سخت خسته شده‏ايم. او گفت بخاطر دارى هنگامى كه ما به كنار آن صخره پناه برديم (و استراحت كرديم) من در آنجا فراموش كردم جريان ماهى را بازگو كنم، اين شيطان بود كه ياد آن را از خاطر من برد، و ماهى به طرز شگفت‏انگيزى زنده شد وراه خود را در دريا پيش گرفت!﴿ …قالَ أَ رَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَ ما أَنْسانِيهُ إِلاَّ الشَّيْطانُ أَنْ أَذْكُرَه ﴾(کهف:۶۳)

 قصه حضرت یوسف(ع)درزندان.یوسف به زندانی هم بندش که حکم آزادیش آمده بود،گفت:پیش اربابت ازمن هم یادکن، لیکن شیطان موجب فراموشی اوشدوسالیانی دیگر یوسف (ع)در زندان باقی ماند(فَأَنْساهُ الشَّيْطانُ ذِكْرَ رَبِّهِ فَلَبِثَ فِي السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ  ﴾(یوسف:۴۲)

 کفّارومشرکان وحزب شیطان،تحت ولایت شیطان هستندواویادخداراازذهن ودل آنان برده است.﴿ اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطانُ فَأَنْساهُمْ ذِكْرَ اللَّه… ﴾(مجادله:۱۹)

  فراموشی مجالست مسلمانان  با دین ستیزان از یادخدارا ،به شیطان نسبت می دهد.

   ۱۱/۹.نجوا ودرگوشی سخن گفتن

  إِنَّمَا النَّجْوى‏ مِنَ الشَّيْطانِ لِيَحْزُنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَيْسَ بِضارِّهِمْ شَيْئاً إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ (مجادلة:۱۰) نجوى تنها از ناحيه شيطان است، مى‏خواهد با آن مؤمنان غمگين شوند، ولى نمى‏تواند ضررى به آنها برساند جز به فرمان خدا، بنا بر اين مؤمنان بايد تنها بر خدا توكل كنند.

شان نزول:   جمعى از يهود و منافقان(دستیاران شیطان)در ميان خود نجوى و سخنان در گوشى مى‏گفتند و گاه با چشم  اشاره‏هاى ناراحت كننده‏اى به مؤمنان داشتند، مؤمنان كه اين منظره را ديدند گفتند:فكرمى‏كنيم خبر ناراحت كننده از بستگان و عزيزان ما كه به جهاد رفته‏اند به آنها رسيده و از آن سخن مى‏گويند، و همين باعث غم و اندوه مؤمنان مى‏شد. [40] 

   أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نُهُوا عَنِ النَّجْوى‏ ثُمَّ يَعُودُونَ لِما نُهُوا عَنْهُ وَ يَتَناجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ مَعْصِيَةِ الرَّسُولِ(مجادله:۸) آيا نديدى كسانى را كه از نجوى نهى شدند سپس به كارى كه از آن نهى شده‏اند باز مى‏گردند، و براى انجام گناه و تعدى و نافرمانى رسول خدا ص به نجوى مى‏پردازند”

فصل۱۰.ابزارها   

شیطان با ابزارنرم به فریب انسان می پردازد.چون آب زیرکاه،اوهیچگاه باسلاح سخت به مصاف انسان نمی آید. با پنبه سرمی برد.باخنده وطرح دوستی وخیرخواهی.شیطان باجنگ شناختی درپی تسخیرقلب وعقل واراده انسان است،وقتی قلب وعقل واراده انسان به تسخیردرآمد، باپای خوددرپی شیطان می دود. آیاتابحال شنیده ایدکه شیطان کسی را با جنگ سخت وشمشیروسلاح تسلیم خودساخته باشد؟!شیطان کسی رانمی کشد بلکه او را تسلیم واسیرخودمی کند.وقتی انسان تسلیم شیطان شد،به حزب شیطان می پیوندد وجزوسربازان شیطان می شودوبه فرمان شیطان عمل می کند. نظام سلطه به سرکردگی شیطان بزرگ(آمریک)مهمترین جنگی که درپیش گرفته جنگ شناختی وتسخیراراده هاست.یعنی همان شیوه ابلیسی.

 ۱/۱۰.نفس اماره

شیطان،متکی به نفس اماره است.با اتکای به نفس امارۀ انسان موفق می شود تا انسان را گمراه و به اوضربه بزند.

امام خامنه ای می فرماید:« شيطان به اتكاى نفس‏ اماره و هواهاى نفسانى و خودخواهى‏ها و منيت‌ها و هوس‌هاى ما، ما را از صراط المستقيم الهى منحرف مى‏كند.»^[41]

پیامبرص فرمود:دشمن ترین دشمنانت دردرون توست. ‏^[42].

آیة الله جوادی:عامل قریب نفوذ شیطان در اندیشه آدمى، نفس اماره اوست. اگر نفس اماره که عامل نفوذى ابلیس است نباشد نظیر این است که سمى وارد دهان انسان شود ولى به دستگاه گوارش او نرسد یا دستگاه گوارش آن را قبول نکند. َ وَ نَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُه(ق:۱۶)  و وسوسه‏هاى نفس او را مى‏دانيم.این اسناد نشان مى دهد که اگر چه راه نفوذ شیطان اندیشه و فکر انسان است، اما محور اندیشه هاى شیطانى نفس اماره آدمى است.

از این رو اگر انسان خویشتن را از نفس اماره رها سازد و این ابزار را از دست شیطان بگیرد همین نفس امر کننده به سوء، آمر به خیر مى شود و نتیجه آن خواهد شد که همه قواى چنین انسان مخلص و مخلصى، در راه فضیلت و صلاح به کار گرفته مى شود. [43]

 ۲/۱۰.جهل ونادانی

جهل ونادانی،مهم ترین بستربرای نفوذشیطان است.

 وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ يَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطانٍ مَرِيد.(حج:۳)   

و برخى از مردم درباره خدا بدون هيچ علمى مجادله مى‏كنند و از هر شيطان سركشى پيروى‏مى‏نمايند

  وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لا هُدىً وَ لا كِتابٍ مُنِيرٍ وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما وَجَدْنا عَلَيْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ كانَ الشَّيْطانُ يَدْعُوهُمْ إِلى‏ عَذابِ السَّعِير(لقمان:۲۰و۲۱)ِ بعضى از مردم بدون هيچ دانش و هدايت و كتاب روشنى در باره خدا مجادله مى‏كنند.هنگامى كه به آنها گفته شود از آنچه خدا نازل كرده پيروى كنيد، مى‏گويند: نه، ما از چيزى پيروى مى‏كنيم كه پدران خود را بر آن يافتيم! آيا حتى اگر شيطان آنها را دعوت به عذاب آتش فروزان كند (باز هم تبعيت مى‏كنند)؟

جاهلان لجوج با ترك علم ودانش و راهنما و رهبرى و استمداد از وحى الهى به وادى گمراهى و وادى شياطين كشيده شده‏اند. وبه پيروى از نياكان جاهل و منحرف خوددل بسته اند. که قرآن از آن به عنوان راه شيطانى ياد كرده که آنان را به سوی جهنم  می برد.(الشَّيْطانُ يَدْعُوهُمْ إِلى‏ عَذابِ السَّعِير)  [44]    

۳/۱۰.زن ،بی عفتی وآلودگی جنسی

وقتی حضرت یحیی ازابلیس پریسید:چه کسی برای توامیدوارکننده است؟ ابلیس گفت: ای پیامبر خدا! همانا امیدوارکننده ترین چیزها نزد من و محکم کننده ترین چیز برای پشتم و روشن کننده ترین چیز برای چشمم، زنان هستند. زیرا آنها دامها و تیرهای من هستند که با آن خطا نمی کنم. به پدرشان سوگند! اگر آنها نبودند، قدرت گمراه کردن کوچکترین انسان را هم نداشتم… آنها سروران من هستند هیچ زنی حاجتی را آرزو نکرد مگر اینکه من در برآوردن حاجتش سر از پا نمی شناختم؛ [45]

إِنَّما يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشاءِ (بقره: ۱۶۹) او (شيطان) شما را فقط به بديها و انحرافات جنسی فرمان مى‏دهد.

” فحشاء” از ماده” فحش” به معنى هر كارى است كه از حد اعتدال خارج گردد و صورت” فاحش” به خود بگيرد. مصداق کامل فحشاء،اعمال منافى عفت است.[46]

    راهبرد ی که شیطان درطول تاریخ برای گمراه کردن انسانها به کارمی گرفته وامروزتوسط نظام سلطه وشیاطین حاکم بردنیا درحال اجراست،راهبرد برهنگی است.آنان درجنگ نرم، برهنگی وبی عفتی را کارآمدترین وکم هزینه ترین وپرجاذبه ترین،وبی هیاهوترین راهبرد می دانند وبهره های خوبی ازآن بردند.

قرآن این چنین به اهداف شیاطین درترویج فحشااشاره کرده می فرماید: إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ (نور:۱۹) .كسانى كه دوست مى‏دارند زشتيها و گناهان قبيح در ميان افراد با ايمان اشاعه يابد عذاب دردناكى در دنيا و آخرت دارند.   

سوال:چرا نظام سلطه ودست پروده های ابلیس، درجنگ نرم نگاه راهبردی به برهنگی ومسائل جنسی دارد؟ فاحشه خانه ها می سازد،هم جنس گرایی را قانونمند کرده ازآن دفاع می کند،برهنگی وبی عفتی را علنی کرده سخت ازآن پشتیبانی می کند،قانون ۲۰۳۰برای جهانیان می نویسد،پورن ها وهالیودها راه می اندازدو….ره آورد این برهنگی وبی بندوباری جنسی که این چنین موردحمایت نظام سلطه است چیست؟پاسخ روشن است.کابردی ترین شیوه برای گمراه کردن جوامع بشری وسلطه برآنان،برهنگی وسرگرم ساختن آنان به بی بندوباری جنسی است.زنازاده های لشکرابلیس ازهمین جا شکل می گیرند.به مقاله »برهنگی وبی بندوباری جنسی، راهبردنظام سلطه« مراجعه شود.

قصه زلیخا ویوسف پیامبرع 

 وَ راوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِها عَنْ نَفْسِهِ وَ غَلَّقَتِ الْأَبْوابَ وَ قالَتْ هَيْتَ لَكَ قالَ مَعاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوايَ إِنَّهُ لا يُفْلِحُ الظَّالِمُون (یوسف:۲۳)

  و آن زن(زلیخا) كه يوسف در خانه او بود از او تمناى كامجويى كرد و درها را بست و گفت بشتاب بسوى آنچه براى تو مهياست! (يوسف) گفت پناه مى‏برم بخدا،

 وَ قَرْنَ فی‏ بُیُوتِکُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِیَّةِ الْأُولى‏.(احزاب:۳۳) 

 در خانه‏هاى خود بمانيد و همچون زنان جاهليت نخستين در جامعه ظاهر نشويد” و اندام و وسائل زينت خود را در معرض تماشاى ديگران قرار ندهيد.

زنان،باجلوه گری،بی بندوباری،برهنگی،خرافه گرایی،روآوردن به سحروجادوورمالی و… بهترین ابزارشیطان بشمارمی آیند.

 وَ مِنْ شَرِّ النَّفَّاثاتِ فِي الْعُقَدِ).فلق:۴) و از شر آنها كه در گره‏ها مى‏دمند

” نفاثات” به معنى” زنان ساحره” ووسوسه‏گرآمده است. [47]

 كرده‏اند (نفاثات جمع مؤنث است و مفرد آن” نفاثة” صيغه مبالغه از” نفث” مى‏باشد) آنها اورادى را مى‏خواندند و در گره‏هايى مى‏دميدند و به اين وسيله سحر مى‏كردند، ولى جمعى آن را اشاره به زنان مى‏دانند.

‌۴/۱۰.فرهنگی،نظامی،اقتصادی،نفوس وروانی
«اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِکَ وَ أَجْلِبْ عَلَیْهِمْ بِخَیْلِکَ وَ رَجِلِکَ وَ شارِکْهُمْ فِی الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ وَ عِدْهُمْ وَ ما یَعِدُهُمُ الشَّیْطانُ إِلاَّ غُرُوراً ( اسراء:۶۴)   .    

 هر کدام از آنها را می‌توانی با صدای خودت تحریک کن، و لشکر سواره و پیاده‌ات را بر آنها گسیل دار، و در ثروت و فرزندانشان شرکت جوی، و آنها را با وعده ‌ها سرگرم کن ولی شیطان جز فریب و دروغ وعده‌ای نمی‌دهد .
در آیه به پنج ابزار مهم شیطان اشاره شده است:

  الف.تبلیغات

هر گونه تبلیغات گمراه کننده اعم از وسائل صوتی و سمعی،مکتوبات،قضای مجازی. شیاطین و احزاب آنها در شرق و غرب جهان باامپراتوری عظیم تبلیغات  و مصرف بخش عظیمی از سرمایه‌ های خود،مردم را گمراه واستعمار کرده و از راه حق وحقبقت منحرف کرده اند.

   ب.نیروی نظامی

شیاطین درطول تاریخ  برای یافتن منطقه‌ های نفوذ به قدرت نظامی متوسل می‌شوند، همیشه بازوی نظامی یکی از بازوهای مهم و خطرناک همه جباران و ستمگران جهان وشیاطین بوده است.

   ج.اقتصادی

یکی دیگر از وسائل مؤثر نفوذ شیطان از طریق شرکت در اموال ودرآمدهای حرام می باشد. تحریم،جلوگیری از رشد  و استقلال اقتصادی (وَشارِکْهُمْ فِی الْأَمْوالِ) 

 د.فرزندان ناصالح

شرکت در اولاد  وآردن فرزندان نامشروع وناصالح. (وَشارِکْهُمْ فِی …الْأَوْلادِ)
 ه. برنامه‌ های مخرب روانی

استفاده از وعده ‌های مغرور کننده و انواع فریب‌ها و نیرنگ‌ها یکی دیگر از برنامه ‌های شیطان‌ها است، آنها روانشناسان و روانکاوان ماهری را برای اغفال و فریب مردم ساده‌دل و حتی هوشیار تربیت کرده‌اند، گاهی به نام اینکه دروازه تمدن بزرگ در چند قدمی آنها است، و یا اینکه در آینده نزدیکی در ردیف اولین کشورهای متمدن و پیشرو قرار خواهند گرفت، و یا اینکه نسل آنها نسل نمونه و بی‌نظیری است که می‌تواند در پرتو برنامه‌ های آنان به اوج عظمت برسد و امثال این خیالات و پندارها، آنها را سرگرم می‌سازند که همه در جمله “و عدهم” خلاصه می‌شود!
و گاهی به عکس از طریق تحقیر و تضعیف روحیه و اینکه آنها هرگزتوانایی مبارزه با قدرتهای عظیم جهانی را ندارند و میان تمدنشان با تمدن کشورهای پیشرفته صدها سال فاصله است آنان را از هر گونه تلاش و کوششی باز می‌دارند.[48] 

 ۵/۱۰.شراب وقماروبت وتیرهای قرعه  

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (مائدة:۹۰)

اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! همانا شراب و قمار و بت‏ها و تيرهاى قرعه، پليد و از كارهاى شيطان است، پس از آنها بپرهيزيد، تا رستگار شويد.

إِنَّما يُرِيدُ الشَّيْطانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ فِي الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ وَ يَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ (مائدة:۹۱)  

همانا شيطان مى‏خواهد به وسيله شراب و قمار، ميان شما دشمنى و كينه بيفكند و شما را از ياد خدا و نماز باز دارد. پس (با اين همه مفاسد) آيا دست برمى‏داريد؟

الف.شراب

شراب،آدمی رامست وعقل واندیشه راازآدمی می گیرد.شراب وانسان شرابخوارمست ولایعقل بهترین ابزارودام برای شیطان است.

 با آن كه طبق آمارى كه ارائه مى‏شود، بسيارى از قتل‏ها، جرائم، تصادفات، طلاق‏ها، امراض روانى، كليوى و … ناشى از شراب است، امّا قرآن در اين آيه بيان فلسفه‏ى تحريم، روى دو نكته تأكيد دارد: يكى ضرر اجتماعى يعنى كينه و عداوت، و ديگرى ضرر معنوى يعنى غفلت از نماز و ياد خدا. [49]  

ازپیامبرص: شرابخوار، مثل بت‏پرست است «شارب الخمر كعابد الوثن» [50]

ب.قمار

قمار،ازابزارشیطان وقمارباز،ازدستیاران اوبشمارمی آید.

بزرگترين مؤسسات آمارگيرى آمريكا ثابت كرده است كه قمار در ۳۰ درصد جنايتها دخالت مستقيم دارد.و به موجب آمار ديگرى كه در زمينه جرائم قماربازان منتشر شده ۹۰ درصد جيب‏برى، ۵۰ درصد جرائم جنسى، ۱۰ درصد فساد اخلاق، ۳۰ درصد از طلاقها، ۴۰درصد از ضرب و جرحهاو ۵درصد از خودكشيها بخاطر قمار صورت گرفته است.[51]

رسول خدا (ص) : قمار به هر وسيله‏اى باشد حتّى گردو، حرام است.[52]  

ج.بت پرستی وقمارباچوب

الْأَنْصابُ» جمع «نصب»، به معناى سنگ‏هايى بوده كه اطراف كعبه نصب كرده و روى آن قربانى مى‏كردند و به آنها تبرّك مى‏جستند.

«الْأَزْلامُ»، نوعى قرعه‏كشى و قماربا چوب بوده كه در جاهليّت رواج داشته است. [53]

د.بت پرستی آذر،عموی حضرت ابراهیم

  (آذر،عموی ابراهیم بت پرست وبت سازبود.ابراهیم گفت:)اى پدر! شیطان را پرستش مكن كه شيطان نسبت به خداى رحمان عصيانگر است.اى پدر! همانا من مى‏ترسم كه از جانب خداى رحمان عذابى به تو رسد، و تو براى شيطان دوست و ياور باشى.(يا أَبَتِ لا تَعْبُدِ الشَّيْطانَ إِنَّ الشَّيْطانَ كانَ لِلرَّحْمنِ عَصِيًّا يا أَبَتِ إِنِّي أَخافُ أَنْ يَمَسَّكَ عَذابٌ مِنَ الرَّحْمنِ فَتَكُونَ لِلشَّيْطانِ وَلِيًّا.)(مريم:۴۴-۴۵) 

مراد ازعبادت شيطان، پيروى ازاوست كه انسان را بنده و برده او مى‏گرداند.

 ۶/۱۰.روى گردانی از نمازوياد خدا 

وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ وَ إِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ(زخرف:۳۶-۳۷)

و هر كه از ياد خداى رحمن روى گردان شود شيطانى بر او مى‏گماريم كه همراه و دمساز وى گردد.وآنها (شياطين) مردم را از راه (حقّ) باز مى‏دارند و(مردم)گمان مى‏كنند كه هدايت يافته‏اند.

«يَعْشُ» از «عشو» هر گاه با حرف «عن» همراه باشد به معناى اعراض كردن است. آثاراعراض از ياد خدا باز ماندن از راه خيروانحراف فكرى كه خيال مى‏كند هدايت يافته است.زندگى نكبت بار. كسى كه در دنيا از ديدن حقّ كور است، در آخرت نيز كور محشور مى‏شود

نماز، ذكر رحمن است، پس هر كس از نماز و قرآن اعراض كند دچار سلطه شيطان مى‏شود.

   شيطانِ همراه، ممكن است از دوستان ناباب يا همسر و فرزند يا شريك فاسد باشد. به همين دليل كلمه شيطان نكره ذكر شده است تا شامل هر نوع شيطانى شود. [54]

شیطان از دشمنان سرسخت نماز به شمار می آید، لذا راهکار مقابله با شیطان و شیوه های کاربردی او،برپاداشتن نماز است، انسان در پناه نماز از شر حملات شیطان می تواند مصون و در امان بماند.به همین جهت درپنج وقت نمازواجب شده است.

پیامبرص: نماز چهره شیطان را سیاه می کند.(الصّلاة تسوّد وجه‏ الشّيطان‏) [55]

امام علی(ع):  نماز پناهگاهی استوار در برابر حملات شیطان است.(الصَّلَاةُ حِصْنٌ‏ مِنْ سَطَوَاتِ الشَّيْطَانِ ⁾ [56]

 ۷/۱۰.حرام خواری

يا ايُّهَاالنَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِى الْارْضِ حَلالًا طَيِّباً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ انَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ» (بقره:۱۶۸)»

اى مردم! از آنچه در زمين است، حلال و پاكيزه بخوريد! و از گامهاى شيطان پيروى نكنيد چه اينكه او دشمن آشكار شماست.

 آیه امر به كسب حلال ونهی از پیروی و تبعیت از شیطان در حرامخواری و درآمدهای نامشروع کرده است.

  وَ لا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ إِنَّهُ لَفِسْقٌ(انعام:۱۲۱)    

  و از آنچه نام خداوند بر آن برده نشده، نخوريد، چرا كه خوردن آن فسق (و خروج از مدار بندگى) است. حرام‏خوارى، قساوت قلب مى‏آورد و زمينه‏ى گناهان ووسوسه شیاطین است.

وسوسه‏ى شياطين اين گونه است كه مى‏گويد: حيوان مرده را خدا كشته و كشته‏ى خدا بهتر از كشته‏ى انسان است! پس چرا حيوانِ مرده، حرام ولى حيوانِ ذبح شده حلال است؟ولی به بیماریهایش اشاره ندارند. ر.ک. تفسير نور، ج‏۳، ص۳۴۳

لقمه حرام، بهترين و كارآمدترين ابزار شيطان است. شايد يكى از عوامل درونى گرفتار شدن‏به اباحه‏گرى، تساهل وتسامح وسرك كشيدن به‏پلوراليسم، سكولاريسم‏و… ناپرهيزى از لقمه‏هاى‏ حرام است.

سرنوشت شريك بن عبداللَّه نخعى  

شریک بن عبدالله نخعی شهره علم و تقوا درعصر مهدى بن منصور خليفه عباسى بود و از دستگاه خلافت کناره‌گیری می‌کرد. روزی مهدی خلیفه عباسی به وی گفت یکی از این سه کار را باید بپذیری؛ بر مسند قضاوت بنشینی، تعلیم فرزندانم را بر عهده گیری یا بر سر سفره‌‌ام با من هم غذا شوی. شریک از آن سه، اطعام او را پذیرفت که آسان‌تر بود و مطلوب‌تر.
خلیفه دستور داد غذاهایی بسیار لذیذ از مغز استخوان طبخ کنند و سفره را بیارایند. شریک بر آن سفره رنگین نشست و با اشتها از لقمه‌های حرام خلیفه تناول نمود. در این هنگام سر آشپز در گوش خلیفه گفت: «با خوردن چنین لقمه‌ای وی دیگر روی رستگاری را نخواهد دید»! و چنین شد؛ شریک پس از آن روز، منصب قضا را پذیرفت و تعلیم فرزندان خلیفه را نیز بر عهده گرفت و از کارگزاران دستگاه ظلم و جزء مقرری بگیران گردید. 
روزی بین او و حسابدار خلیفه بر سر حقوق، اختلاف ایجاد شد. حسابدار گفت مگر تو به ما گندم فروخته‌ای؟(که خود را چنین طلبکار می‌دانی) شریک گفت: بهتر از گندم، من دین خود را فروخته‌ام! [57]

ربا خواران که به حرام خوری آلوده انددر قیامت همانند شیطان زده ها دیوانه شده و تعادل جسمی ندارند.گاهی به زمین می خورند و گاه برمی خیزند.خبط یعنی کج ومعوج راه رفتن .(یَتَخَبَّطُهُﭐلشّیطان من المّس) (بقره:۲۷۵)

۸/۱۰. شبهه افکنی

ابلیس، اولين كسى است كه براى گمراه كردن‏مردم از حربه شبهه افكنى وقیاس بهره برده است.اوگمراهی خودرا به خدا نسبت داد.

قالَ رَبِّ بِما أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ.(حجرات:۳۹)

 (ابليس) گفت: پروردگارا! به سبب آنكه مرا گمراه ساختى، من هم در زمين (بدى‏ها را) برايشان مى‏آرايم و همه را فريب خواهم داد.

 ابليس،با اراده خود تكبرولجاجت گمراه وازدرگاه الهی رانده شد،با شبهه افکنی این گمراهی را به خدانسبت دادوگفت:خدایا تورا گمراه کردی!«أَغْوَيْتَنِي».وحال آن که خداوند كسى را گمراه نمى‏كند.معاویه هم درجنگ صفین،وقتی عمار به دست گروه متجاوزمعاویه به شهادت رسید،گفت:علی اورا به جنگ آورد.اگرنمی آوردگشته نمی شد!چون پیامبرفرموده بود:عماربه دست گروه باغی به شهادت می رسد.

 ۹/۱۰.شایعات 

   روایت های دروغین ونشرشایعات بسترمناسبی برای نفوذشیطان بشمارمی آید.

 به همین جهت درسوره نساء آیه انتشار اخبارو شایعات و عدم مراجعه به رهبران الهى، پيروى از شيطان است.«لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطانَ»

ودرقرآن به معرفی شایعه سازان یعنیمنافقان وبیماردلان ومرجفون پرداخته است. لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ (احزاب:۶۰)اگر منافقان و كسانى كه در دل‏هايشان بيمارى است و آنان كه در مدينه شايعه پراكنى مى‏كنند (از كارشان) دست بر ندارند، حتماً تو را بر ضّد آنان مى‏شورانيم.

 «مرجفون» به كسانى گفته مى‏شود كه با شايعه‏سازى، به پیروی ازشیطان در جامعه‏ى اسلامى دلهره ايجاد مى‏كنند. 

  ودرسوره حجرات آیه۶  لزوم واکاوی خبرفاسق راداده تابستری برای فریب شیطان فراهم نشود.(يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا) 

وَ إِذا جاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذاعُوا بِهِ وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلى‏ أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطانَ إِلاَّ قَلِيلاً (نساء:۸۳)

هنگامى كه خبرى (و شايعه‏اى) از ايمنى يا ترس (پيروزى يا شكست) به آنان (منافقان) برسد، آن را فاش ساخته و پخش مى‏كنند، در حالى كه اگر آن را (پيش از نشر) به پيامبر و اولياى امور خود ارجاع دهند، قطعاً آنان كه اهل درك و فهم و استنباطند، حقيقت آن را در مى‏يابند. و اگر فضل و رحمت خداوند بر شما نبود، به جز اندكى، پيروى از شيطان مى‏كرديد.

کسانی که به شایعات واخباردروغ دامن می زنند درمسير شيطان قرارگرفته اند.

۱۰/۱۰.دمیدن یاس وناامیدی

يَا بُنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِن يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلاَ تَيْأَسُوا مِن رَّوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لاَ يَيْأَسُ مِن رَوْحِ اللَّهِ‏إِلَّا الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ.(يوسف:۸۷)  

(یعقوب پیامبرگفت:)پسرانم! برويد و يوسف و برادرانش را بجوييد و از رحمت خدا مأيوس نشويد كه تنها گروه ‏كافران، از رحمت خدا مأيوس مى‏شوند.

آيه سوم، ابراهيم خليل را از نوميدى و قنوط نهى مى‏كند و او نيز يأس از رحمت الهى را به‏ستمگران نسبت مى‏دهد:

قَالُوا بَشَّرْنَاكَ بِالْحَقِّ فَلاَ تُكُن مِّنَ الْقَانِطِينَ × قَالَ وَمَن يَقْنَطُ مِن رَّحْمَةِ رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ.(حجر:۵۵-۵۶) [فرشتگان] گفتند: تو را به حق بشارت داديم. از مأيوسان مباش!

ابراهيم گفت: جز گمراهان، چه كسى از رحمت پروردگارش مأيوس مى‏شود؟!

نااميدى ازوسوسه‏هاى شيطانى، عامل از خود بيگانگى و از كف دادن هويت آدمى است. به پاشنه آشيلى مى‏ماند كه هركس گرفتارش شود، سقوط خواهد كرد

 رهبر معظم انقلاب اسلامى: حالا دشمنان اين انقلاب و كسانى كه از اين انقلاب سيلى خوردند، به فكر آن هستند كه ملت‏ايران را… نسبت به خودشان بى اعتقاد و نسبت به آينده مأيوس و نا اميد كنند. [58]

امورز خط اساسى دشمن اين است كه شما را به آينده خودتان نااميد و مأيوس كند، افق آينده راتيره و تار نشان بدهد.   

 ۱۱/۱۰.سحروجادو

  سحروجادوازابزارشیاطین است.هم استفاده می کنندوهم آموزش می دهند.

وَ اتَّبَعُوا ما تَتْلُوا الشَّياطِينُ عَلى‏ مُلْكِ سُلَيْمانَ وَ ما كَفَرَ سُلَيْمانُ وَ لكِنَّ الشَّياطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْر(بقرة:۱۰۲) و (يهود) آنچه (از افسون و سحر كه) شياطين (از جنّ و انس) در عصر سليمان مى‏خواندند، پيروى مى‏كردند و سليمان هرگز (دست به سحر نيالود و) كافر نشد و لكن شياطين، كفر ورزيدند كه به مردم سحر و جادو مى‏آموختند.

وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثاتِ فِي الْعُقَدِ(فلق:۴) واز شر آنها كه در گره‏ها مى‏دمند  .

بسيارى از مفسران” نفاثات” را به معنى” زنان ساحره”(شیاطین انسی) تفسيركرده‏اند.آنها اورادى را مى‏خواندند و در گره‏هايى مى‏دميدند و به اين وسيله سحر مى‏كردند. [59]

۱۲/۱۰.بدزبانی وفحش وناهنجاری های اخلاقی

بدزبانی وفحش وسخن‏ناروا، زمينه‏ساز انواع وسوسه‏هاى شيطانى است. 

وَ قُلْ لِعِبادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّيْطانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ إِنَّ الشَّيْطانَ كانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوًّا مُبِيناً(اسراء:۵۳)  

و به بندگانم بگو: سخنى گويند كه نيكوتر است، چرا كه شيطان (با سخنان ناموزون) ميان آنان فتنه و فساد مى‏كند. همانا شيطان همواره براى انسان، دشمنى آشكار بوده است.

 فصل۱۱.بسترها وزمینه های نفوذ

  برخی چیزها،بستروزمینه سازنفوذشیطان برای آلوده کردن،بیماری،گمراه ساختن انسانهامی شوند. 

۱. گناه. درروایتی منسوب به امام رضا(ع) :کسانی که با گناه می میرند،بیشترازکسانی اندکه با مرگ طبیعی ازدنیا می روند. ^[60]

امام موسی بن جعفر ع : هرگاه مردم به گناه جدیدی روی آورند،خداوندآنان را به بیماری نوپدید وناشناخته مبتلا می کند.^[61]

مانند:بیماری کرنا. گفتند دراثرمصرف غذای حرام مانند:سوپ خفاش وگوشت مارپدیدآمده است.ویا معلول تماس نامشروع وتزویج انسان با حیوان بوده است.برخی هم گفته اند:سلاح بیولوژیک ساخته نظامیان آمریکااست.که اینهم گناهی بزرگ به دست بشر است.

۲.خوردن گوشتهای حرام مانند:مردار،ذبح بدون نام خدا،گوشت حیوانات حرام گوشت،خوردن خون و…

۳.گوشت خوک،چهره رازشت می نماید^[62]و سبب بی غیرتی می شود.چه بسیارند مردانی درغرب وشرق که زنان خودرا دراختیاردیگران قرارمی دهند!

۴.نوشیدن شراب ومست کننده ها، که موجب بیماری هایی چون زایل شدن عقل،قساوت قلب،بدبویی دهان،جرأت برگناه وآلودگی با محارم و…..می شود.

۵.زنا،لواط  وعمل نامشروع،عمرراکوتاه می کند.^[63] زنازاده ها وهمجنس گرایان ازلشگریان شیطانند.

۶.خوردن خون، قساوت قلب و بیماری زردی معده می آورد.^[64]

۷.غذاهای آلوده ،زیر ناخن و موهای زاید بدن،آشغال ها و زباله ها،شکستگی ظروف و محل تار عنکبوت.

 ۸.به هنگام خوردن غذایانوشیدن آب،اگرنام خدا برده نشود،شیطان شریک انسان می شود. ^[65] وغذای انسان را باآلودگی خود،آلوده می کند.شیطان نجس وخبیث  ورجس وپلید وسرتا پا آلوده است.

۹.لباستان را تابزنید.چون شیطان لباس تانزده را می پوشد(ودرآن آلودگی ایجادمی کند). ^[66]

۱۰.ناخن هاراکوتاه وموهای زایدبدن را بایدبرطرف کرد چون شیطان زیر ناخن ها و موهای زاید بدن مخفی می شود. ^[67]

۱۱.پس ماندها و زباله های خانه،محل زندگی شیطان است. ^[68] ازخانه بیرون کنید.

۱۲.ازمحل شکستگی ظرف نبایدآب نوشید.چون شیطان ازمحل شکستگی ظروف، آب می نوشد. ^[69]  

۱۳.دستهارا پس ازغذا بایدشست.چون شیطان دست های چرب پس ازغذا را می لیسد.^[70] 

۱۴.تارهای عنکبوت خانه محل شیطان است. ^[71] 

 ۱۵.پرهیزازهم بسترشدن در اوّل ووسط وآخرماه. چون شیطان شریک نطفه انسان می شود،و زاد و ولد شیطان در این ایام است.

۱۶.هنگام هم بسترشدن،اگر نام خدا برده نشود شیطان حضورپیدا می کند ودرنطفه آدمی شریک می شود.

۱۷.شیطان به رو (دَمر)می خوابد.سفارش شده به پشت یا طرف راست و چپ بخوابید.

۱۸.هنگام خشم و متورم شدن رگ ها،شیطان حضور دارد وبه تحریک انسان می پردازد.

۱۹.بلند بودن سقف خانه بیش از۵/۳متر محل شیطان است.

 ۲۰. نجس وبی غسل وطهارت ورعایت نکردن پاکی ونجسی بسترنفوذ شیطان هستند.رجز وپلیدی ازشیطان است.(انفال:۱۱)   

فصل ۱۲.لشکریان ابلیس

۱/۱۲.شیاطین انس وجن

ابلیس،تنها نیست.علاوه برلشکریان فراوانی(دوبرابرانسان ها)که ازجن دراختیاردارد، لشکریان فراوانی ازانسان دارد. ” شَياطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ” (انعام:۱۱۲). عده ای در بست در اختيار شيطان و وسوسه‏هاى او قرار مى‏گيرند، و خدا را به كلى فراموش مى‏كنند، نه تنها منحرف مى‏شوند كه در زمره عمال شيطان و اعوان و انصار و لشكر و حزب او براى گمراه ساختن ديگران قرار مى‏گيرند. [72]قرآن می فرماید: مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاس(ناس:۶) (خدایاپناه مبرم از)وسوسه‏گرانى از جن يا از انسان”

۲/۱۲.حزب الشیطان

اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطانُ فَأَنْساهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ أُولئِكَ حِزْبُ الشَّيْطانِ أَلا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطانِ هُمُ الْخاسِرُونَ(مجادله:۱۹) 

شيطان بر آنها چيره شده و ياد خدا را از خاطر آنها برده است، آنها حزب شيطانند بدانيد حزب شيطان زيانكارانند.حزب شیطان نیروهای بیشماری ازجن وانس دارد.

  در امالى صدوق به سند خود از امام صادق (ع) فرمود:وقتى آيه” وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ”(آل عمران:۱۳۵)، نازل شد ابليس به بالاى كوه” ثوير” در مكه رفت. و به آوازبلندعفريت‏هاى خود را صدا زد، همه جمع شدند، پرسيدند اى بزرگ ما مگر چه شده كه ما را نزد خود خواندى؟ گفت: اين آيه نازل شده، كداميك از شما است كه اثر آن را خنثى سازد، عفريتى از شيطانها برخاست و گفت: من از اين راه آن را خنثى مى‏كنم. شيطان گفت: نه، اين كار از تو بر نمى‏آيد. عفريتى ديگر برخاست و مثل همان سخن را گفت، و مثل آن پاسخ را شنيد.

وسواس خناس گفت: اين كار را به من واگذار، پرسيد از چه راهى آن را خنثى خواهى كرد؟ گفت: به آنان وعده مى‏دهم، آرزومندشان مى‏كنم تا مرتكب خطا و گناه شوند، وقتى در گناه واقع شدند، استغفار را از يادشان مى‏برم.

 شيطان گفت: آرى تو، به درد اين كار مى‏خورى، و او را موكل بر اين ماموريت كرد، تا روز قيامت.  [73]

۳/۱۲.منافقین وکفارومستکبرین وطاغوت ها وفرعون ها

وَ إِذا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قالُوا آمَنَّا وَ إِذا خَلَوْا إِلى‏ شَياطِينِهِمْ قالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّما نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ(بقره:۱۴) و هنگامى كه افراد با ايمان را ملاقات مى‏كنند مى‏گويند ما ايمان آورده‏ايم، (ولى) هنگامى كه با شياطين خود خلوت مى‏كنند مى‏گويند با شمائيم ما (آنها) را مسخره مى‏كنيم.

إِنَّا جَعَلْنَا الشَّياطِينَ أَوْلِياءَ لِلَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ(اعراف:۲۷) ما شياطين را دوستان و سرپرستان كسانى كه ايمان نمى‏آورند قرار داديم.

أَلَمْ تَرَ أَنَّا أَرْسَلْنَا الشَّياطِينَ عَلَى الْكافِرِينَ تَؤُزُّهُمْ أَزًّا  (مريم:۸۳)

آيا نديدى كه ما شيطان‏ها را به سوى كافران فرستاديم تا آنان را شديداً تحريك كنند؟

۴/۱۲قارون و فرعون و هامان  

وَ قارُونَ وَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ لَقَدْ جاءَهُمْ مُوسى‏ بِالْبَيِّناتِ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ وَ ما كانُوا سابِقِينَ(عنكبوت:۳۹)  

و قارون و فرعون و هامان را (نيز هلاك كرديم) و به راستى موسى همراه دلايل روشن (و معجزات) به سوى آنان آمد، (ولى) آنان در زمين تكبّر و سركشى كردند، و (با اين همه) نتوانستند (بر خدا) پيشى گيرند (و از عذاب الهى فرار كنند).

سه نفر از گردنكشان که هر كدام نمونه بارزى از يك قدرت شيطانى بودند به نام   قارون و فرعون و هامان نه تنها قربانی شیطان که ازلشکریان شیطان بشمارمی آمدند.وسرانجام یکی با فررفتن درزمین وفرعون وهامان به همراه پیروانشان دردریای نیل به هلاکت رسیدند. (فَكُلاًّ أَخَذْنا بِذَنْبِهِ (عنکبوت:۴۰)

۵/۱۲.مرتدین(ازدین برگشتگان)

إِنَّ الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلى‏ أَدْبارِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى الشَّيْطانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَ أَمْلى‏ لَهُمْ(محمد:۲۵) 

 كسانى كه بعد از روشن شدن حق پشت كردند شيطان اعمال زشتشان را در نظرشان زينت داده، و آنها را با آرزوهاى طولانى فريفته است.

۶/۱۲.رباخواران

الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبا لا يَقُومُونَ إِلاَّ كَما يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَس(بقرة:۲۷۵) كسانى كه ربا مى‏خورند، (در قيامت از قبرها) بر نمى‏خيزند مگر همانند برخاستن كسى كه بر اثر تماس شيطان، آشفته و ديوانه شده است.

۷/۱۲.مبذرین واسراف کاران

إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطِينِ وَ كانَ الشَّيْطانُ لِرَبِّهِ كَفُوراً  (اسراء:۲۷) 

 همانا اسرافكاران برادران شيطان‏هايند و شيطان نسبت به پروردگارش بسيار ناسپاس بود.

كلمه‏ى تبذیرازبذربه معنی ریخت وپاش و«اخ» در عربى هم به معناى برادر، هم به معناى ملازم و همراه مى‏باشد. اسرافكاران يعنى كسانى كه در مسير شيطان و همراه اويند. نه تحت امر او. یعنی كار از وسوسه شدن گذشته و به مرحله‏ى همكارى و معاونت رسيده است.                       

 «تبذير»، گرچه بيشتر در مسائل مالى است، ولى در مورد نعمت‏هاى ديگر نيز وجود دارد، مانند هدر دادن عمر و جوانى، به كار گرفتن فكر، چشم، گوش و زبان در راه ناصحيح، سپردن مسئوليّت‏ها به افراد ناصالح، پذيرش مسئوليّت بدون داشتن لياقت و بيش از حد توان و ظرفيّت، آموزش و آموختن مطالب غير ضرورى و غير مفيد و امثال اينها.[74]

۸/۱۲.دروغگویان

  هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلى‏ مَنْ تَنَزَّلُ الشَّياطِينُ تَنَزَّلُ عَلى‏ كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ يُلْقُونَ السَّمْعَ وَ أَكْثَرُهُمْ كاذِبُونَ(شعراء:۲۲۱-۲۲۳) آيا شما را خبر دهم كه شياطين بر چه كسى فرود مى‏آيند؟  بر هر دروغساز گنه پيشه‏اى فرود مى‏آيند. (زيرا اين افراد) به سخنان شياطين گوش فرا مى‏دهند و بيشترشان دروغگويند.«أَفَّاكٍ» یعنی كذّاب ودروغ ساز. 

۹/۱۲.مترفین واشراف (قارون هاو…)

مترفین یعنی اشراف وثروتمندان ولاکچری های بی درد،به عنوان یاوران وسربازان شیطان درصف اول مخافت با پیامبران ورهبران الهی قراردارند.

وَ ما أَرْسَلْنا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلاَّ قالَ مُتْرَفُوها إِنَّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ كافِرُونَ( سبإ:۳۴)

و ما در هيچ ديارى هشدار دهنده‏اى نفرستاديم مگر آن كه افراد خوشگذر آنان گفتند: حتماً ما به آن چه بدان فرستاده شده‏ايد كافريم.

 قارون  

 قارون، تمام زينت وثروت خود را در مبارزه با حضرت موسی به نمایش گذاشت. (فَخَرَجَ عَلى‏ قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ(قصص:۷۹)‏

تعبير به” فى زينته” گوياى اين حقيقت است كه او تمام توان خود را به كار بردتا آخرين زينت و بالاترين ثروت خود را به نمايش بگذارد.در تواريخ ، بعضى نوشته‏اند قارون با يك جمعيت چهار هزار نفرى در ميان بنى اسرائيل رژه رفت، در حالى كه چهار هزار نفر بر اسبهاى گران قيمت با پوششهاى سرخ سوار بودند كنيزان سپيدروى با خود آورد كه بر زين‏هايى طلايى كه بر استرهاى سفيدرنگ قرار داشت سوار بودند، لباسهايشان سرخ، و همه غرق زينت‏آلات طلا! [75]

قارون با نمایش ثروت می خواست باایجاد تفرقه بین غنی وفقیر،مردم را علیه موسی ع بشوراند وآن پیامبراولوالعزم را دراهدافش شکست دهد.اما با این نمایش قدرت اقتصادی کاری ازپیش نبرد.مردمی که مسحوردیدن ثروت قارون شده بودند،بازگشتند وبه جمع پیروان موسی ع پیوستند.سرانجام قارون با وسوسه شیطان نقشه خطرناک اتهام بی عفتی به حضرت موسی ع را طراحی کرد.

  در روايات آمده روزى موسى ع به قارون گفت: خداوند به من فرمان داده كه حق نيازمندان زكات مالت را بگيرم. قارون كه از كم و كيف زكاة با خبر شد و با يك حساب ساده فهميد چه مبلغ هنگفتى را بايد در اين راه بپردازد سر باز زد، و به مبارزه با موسى ع برخاست، در ميان جمعى از ثروتمندان بنى اسرائيل گفت: مردم! موسى مى‏خواهد اموال شما را بخورد. باید با اومبارزه کنیم. گفتند چگونه ؟

قارون بافكر شيطانى خود گفت: بايد براى موسی  پرونده عمل منافى عفت بسایم! بايد اززن بدكاره‏ و فاحشه استفاده کنیم.نقشه اودرجمع پذیرفته شد. به سراغ زن بدرکاره ای ازفاحشه های بنی اسرائیل فرستادند و گفتند: آنچه بخواهى به تو مى‏دهيم كه گواهى دهى موسى با تو رابطه نامشروع داشته! زن نيز پذيرفت. اين از يك سو. از سوى ديگر قارون به سراغ موسى آمد و گفت: خوب است بنى اسرائيل را جمع كنى و دستورات خداوند را بر آنها بخوانى، موسى پذيرفت و آنها را جمع كرد. 

گفتند: اى موسى! دستورات پروردگار را بازگو، گفت: خداوند به من دستور داده كه جز او را پرستش نكنيد، صله رحم بجا آوريد و چنين و چنان كنيد، و در مورد مرد زناكار دستور داده است اگر زناى محصنه باشد، سنگسار شود! آنها (ثروتمندان توطئه‏گر بنى اسرائيل) در اينجا گفتند: حتى اگر خود تو باشى!! گفت: آرى، حتى اگر خود من باشم!! در اينجا وقاحت را به آخرين درجه رساندند و گفتند: ما مى‏دانيم كه تو خود مرتكب اين عمل شده‏اى، و به سراغ فلان زن بدكاره رفته‏اى، آنگاه آن زن بدكاره را برای گواهی احضارکردند. موسى ع رو به زن كرد و گفت: به خدا سوگندت مى‏دهم حقيقت را فاش بگو! زن بدكاره با شنيدن اين سخن ، لرزيد و منقلب شد و گفت:اكنون كه چنين مى‏گويى من حقيقت را فاش مى‏گويم، اينها از من دعوت كردند و پاداش سنگينى قرار دادند كه تو را متهم كنم، ولى گواهى مى‏دهم كه تو پاكى و رسول خدايى! در روايت ديگرى آمده است كه آن زن گفت: واى بر من، من هر كار خلافى را كرده‏ام اما تهمت به پيامبر خدا نزده‏ام، و سپس دو كيسه پولى را كه به او داده بودند نشان داد. 

موسى ع به سجده افتاد و گريست، در اينجا بود كه فرمان مجازات قارون زشت‏سيرت وتوطئه‏گر صادر شد. وخدا فرمان فرو رفتن قارون واموال وهمدستانش در زمين ( خسف)را در اختيار موسى ع قرار داد) (فَخَسَفْنا بِهِ وَ بِدارِهِ الْأَرْضَ).واوباتمام ثورت وگنجهایش به دل زمین فررفت . [76]

 ۱۰/۱۲.زنازاده ها

فرزندان نامشروع (زنازاده)  بهترین وکارآمدترین سربازان شیطان ونظام سلطه بشمارمی آیند.چون زنازاده ها گوشی برای شنیدن وچشمی برای دیدن وقلبی برای دریافت حق وحقیقت ندارند. آنها كر و لال و نابينا هستند وچيزى درك نمى‏كنند”! (صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ(بقره:۱۷۱)

 به دستوراربابان خود به راحتی آدم می کشند ولوپیامبران وامامان وخوبان باشند.با ارزشهای انسانی مبارزه می کنند.

جابر ازامام باقرع:پیامبران وفرزندان پیامبران را جزولد زنا نمی کشد.(لَا يَقْتُلُ النَّبِيِّينَ وَ أَوْلَادَ النَّبِيِّينَ إِلَّا أَوْلَادُ زِنًا.) [77]

شیخ صدوق:قاتل يحیى وامام حسين عليهما السّلام زنا زاده بوده اند. [78] سیدبن طاووس درالهوف می گوید:ده نفری که اسب بربدن مطهرامام حسین ع تاختند،همه زنا راده بودند.[79]

 امام حسين عليه السلام در روز عاشورا فرمود : هان ! اين حرامزاده پسر حرامزاده مرا ميان دو چيز مخيّر كرده است : ميان شمشير و تن دادن به ذلت وخوارى (بیعت). و هيهات كه ما تن به ذلّت و خوارى دهيم.   (ألا وَإنَّ الدَّعيَّ ابنَ الدَّعيِّ قَد رَكَّزَ بَينَ اثنَتينِ بَينَ السُلَّهِ وَالذِلَّةِ وَهَيهاتَ مِنّا الذِلَّة.) [80]

نمونه بارزاین لشکریان وحزب شیطان درعصرحاضر داعش وگروه های تکفیری وتروریستهای دراختیارآمریکا وصهیونیسم هستندکه بویی ازانسانیت نبردند.

۱۱/۱۲.مبذرین ومسرفین

  إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطِينِ وَ كانَ الشَّيْطانُ لِرَبِّهِ كَفُوراً  (اسراء:۲۷) 

تبذيركنندگان برادران شياطينند، و شيطان كفران (نعمتهاى) پروردگارش كرد.

مبذرین (بذرپاشان) اهل ریخت وپاش و اسرافكاران همكار شيطانند، نه تحت امر او. كارازوسوسه شدن گذشته و به مرحله‏ى همكارى و معاونت رسيده است.

  فصل۱۳. فریب خوردگان وقربانیان

درقرآن ازقربانیان وفریب خوردگان به دست ابلیس وشیطان نام برده شده است.ازقبیل:

۱/۱۲آدم وحوا

وَ يا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ فَكُلا مِنْ حَيْثُ شِئْتُما وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ   فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطانُ لِيُبْدِيَ لَهُما ما وُورِيَ عَنْهُما مِنْ سَوْآتِهِما وَ قالَ ما نَهاكُما رَبُّكُما عَنْ هذِهِ الشَّجَرَةِ إِلاَّ أَنْ تَكُونا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونا مِنَ الْخالِدِينَ   وَ قاسَمَهُما إِنِّي لَكُما لَمِنَ النَّاصِحِينَ   فَدَلاَّهُما بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما وَ طَفِقا يَخْصِفانِ عَلَيْهِما مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَ ناداهُما رَبُّهُما أَ لَمْ أَنْهَكُما عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَ أَقُلْ لَكُما إِنَّ الشَّيْطانَ لَكُما عَدُوٌّ مُبِينٌ (اعراف:۱۹-۲۲)

و اى آدم تو و همسرت در بهشت ساكن شويد و از هر جا كه خواستيد بخوريد اما به اين درخت نزديك نشويد كه از ستمكاران خواهيد شد.

  سپس شيطان آنها را وسوسه كرد تا آنچه را از اندامشان پنهان بود آشكار سازد و گفت پروردگارتان شما را از اين درخت نهى نكرده مگر به خاطر اينكه (اگر از آن بخوريد) فرشته خواهيد شد يا جاودانه (در بهشت) خواهيد ماند!.

  و براى آنها سوگند ياد كرد كه من خيرخواه شما هستم! و به اين ترتيب آنها را با فريب (از مقامشان) فرود آورد، و هنگامى كه از آن درخت چشيدند اندامشان (عورتشان) براى آنها آشكار شد و شروع كردند به قرار دادن برگهاى (درختان) بهشتى بر يكديگر تا آن را بپوشانند و پروردگارشان آنها را ندا داد كه آيا شما را از آن درخت نهى نكردم و نگفتم شيطان براى شما دشمن آشكارى است؟!

قصه آدم وشیطان،ماجرای آموزنده ای است وامروزکاربردی ترین قصه بشمارمی آید. قرآن چه زیبا به این قصه عبرت آموزپرداخته است.

 شیطان نخستین حربه ای که علیه آدم وحوا به کارگرفت،آنان را برهنه کرد وزشتی ها(اندام جنسی وعورتشان)را که پنهان بودآشکارساخت.واین آغازماجرا بود.داستان ازآنجا آغازشدکه

خداوندپس ازآفریدن آدم به فرشتگان دستوردادبرآدم سجده کنند.فرشتگان همه اطاعت کردندجزابلیس که درصف فرشتگان جای داشت وبااین احساس وتوهم که چون ازآتش آفریده شده ازآدم برتراست،ازسجده برآدم امتناع ورزید وحکم خدارا زیرپانهاد.خدواندشیطان راازجایگاه ومقامش تنزل داد واوازصف فرشتگان بیرون شد وآواره زمین گشت.شیطان که ازدرگاه الهی رانده شده وازسویی می دیدخداوندمقام آدم رابالا برده واووهمسرش را دربهشت جای داده کینه خداوآدم رابه دل گرفت.وچون زورش به خدانمی رسیدکمربه انتقام ازآدم گرفت.ازاین روخودرابه بهشتی که آدم وحوا درآن می زیستند رساندتاآنان را ازبهشت بیرون کند.شیطان می دانست هرچه هست درآن میوه درخت ممنوعه می باشدکه خداوندبه شدت آدم وحوا را ازنزدیک شدن به آن منع کرده بود.ابلیس باسوگندهای دروغین وناصحانه آدم وحوا را به خوردن میوه درخت ممنوعه تشویق کرد.همین که آدم وهمسرش ازمیوه درخت ممنوعه چشیدند اندام جنسیشان که پنهان بودآشکارشد.لباس بهشتی ازتنشان فروافتاد وخود رابرهنه یافتند وبلافاصله به چیدن برگهای درختان باغ روی آوردندتا عورت خودرابپوشانند.دراین جا ازخداوندبه آنان خطاب رسید:مگرشما را ازنزدیک شدن به این درخت منع نکرده بودم!چرابه این درخت نزدیک شدیدوفریب شیطان راخوردید!مگرنگفتم اودشمن شماست نه خیرخواه!آدم وحواکه به اشتباه خودپی بردند زودعذرخواهی کرده توبه کردندولی دیگرجایشان دربهشت وبهره بردن ازنعمت های فراوان وبی دردسربهشتی وجودنداشت.خطاب آمدکه ازبهشت بیرون روید وروی زمین بارنج وزحمت زندگی کنید.واین همان خواسته شیطان بود که با راهبرد دروغ وفریب وجنگ نرم وبرهنه ساختن، به آن دست یافت.وآدم وحوا ازبهشت بیرون شدند. حضرت ادم وحوا،دوقربانی فریب ابلیس شدند.وفریب سوگند دروغ ناصحانه راخوردند. وَ قاسَمَهُما إِنِّي لَكُما لَمِنَ النَّاصِحِينَ ودرکمین وعده دروغ فرشته شدن وجاودان دربهشت گرفتارآمدند. أَنْ تَكُونا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونا مِنَ الْخالِدِينَ .

۲/۱۳. حضرت ایوب   

وَاذْکُرعَبْدُنآ ﺃَیُوب ﺇِذنَادَی رَبَّهُ_و ﺃَﻧِّﻲ مَسَّنِیَ ﭐلشَّیطَانُ بِنُصُبٍ وَعَذَابٍ﴾(ص:۴۱)

به خاطر آور بنده ما ایوب را،هنگامی که پروردگارش را خوانده که شیطان مرا به رنج وعذاب افکنده است.((نُصب وعذاب)) یعنی گرفتاری های شدید و بیماری سخت.ایوب پیامبر،قربانی سپاس گذاربودنش شد.

ازامام صادق (ع) سؤال شد بیماری وبلائی که دامنگیر ایّوب شده بودچه بود؟

امام (ع)فرمود:ایوب به خاطر شاکربودنش به درگاه خدا،به این مصائب گرفتارشد.نه اینکه کفران نعمتی کرده باشد.شیطان به خدا گفت:اگرایّوب راشاکرمی بینی به خاطرنعمت های فراوان(ازمال وفرزندوسلامتی)است که به اوداده ای!اگر این نعمت هاراازاو بگیری اورا شاکر نخواهی یافت.خداوند برای نشان دادن اخلاص و صبرو شاکر بودن ایوب،اموال و فرزندان اورا گرفت،وبه شیطان اجازه داد برجسم او مسلّط شود.شیطان نیزاوراچنان بیمار کردکه ازشدّت درد و رنج اسیربسترگردیدوتنها همسرش اورا همراهی وپرستاری می کرد.[81]

البته شیطان برروح واعتقادپیامبران واولیای خداتسلط ندارد،اما می تواندجسم آنان را بیمارکند.[82]

۳/۱۳. بلعم باعورا

وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِي آتَيْناهُ آياتِنا فَانْسَلَخَ مِنْها فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطانُ فَكانَ مِنَ الْغاوِينَ (اعراف:۱۷۵)

و بر آنان، داستانِ آن كس (بَلعَم باعورا) را بخوان كه آيات خود (از علم به معارف و اجابت دعا و صدور برخى كرامات) را به او داده بوديم، پس او (ناسپاسانه) خود را از آن آيات جدا ساخت، پس شيطان او را در پى خويش كشيد تا از گمراهان شد.

«انسلاخ»، كنايه از آگاهى و احاطه‏ى كامل بلعم باعورا به معارف است.

  او در مسير حقّ به مقامى رسيده بود كه شيطان از او قطع اميد كرده بود، امّا با بروز نشانه‏هاى انحراف، شيطان به سرعت او را تعقيب كرد و سرانجام در صف گمراهان و شقاوت‏مندان قرار گرفت.

اين آيه، به داستان دانشمندى از بنى اسرائيل ، به نام «بَلعَم باعورا» اشاره مى‏كند كه نخست در صف مؤمنان ویاوران حضرت موسی ع و حاملان آيات وعلوم الهى بود، امّا با وسوسه‏ى شيطان،به دام ابلیس افتاد ومنحرف شد.

امام رضا عليه السلام فرمود: بَلعَم فرزند باعور، اسم اعظم الهى را مى‏دانست و دعايش مستجاب مى‏شد، ولى به دربار فرعون جذب شد و با آنكه در ابتداى كار، مبلّغ حضرت موسى عليه السلام بود، ولى سرانجام عليه موسى و ياران او اقدام كرده و بد عاقبت شد.[83]

۴/۱۳.برصيصای عابد

كَمَثَلِ الشَّيْطانِ إِذْ قالَ لِلْإِنْسانِ اكْفُرْ فَلَمَّا كَفَرَ قالَ إِنِّي بَرِي‏ءٌ مِنْكَ إِنِّي أَخافُ اللَّهَ رَبَّ الْعالَمِينَ(حشر:۱۶) كار آنها مانند شيطان است كه به انسان گفت كافر شو و هنگامى كه كافر شد گفت من از تو بيزارم، من از خداوندى كه پروردگار عالميان است بيم دارم !

بعضى از مفسران و ارباب حديث در ذيل اين آيات روايتى پر معنى از عابدى از بنى اسرائيل بنام” برصيصا” نقل كرده‏اند كه مى‏تواند درس بزرگى براى همه افراد باشد تا هرگز با طناب پوسيده شيطان و منافقان به چاه نروند كه رفتن همان، و سرنگون شدن در قعر چاه همان! 

در ميان بنى اسرائيل عابدى بود بنام” برصيصا” كه زمانى طولانى عبادت كرده بود، و به آن حد از مقام قرب رسيده بود كه بيماران روانى را نزد او مى‏آوردند و با دعاى او سلامت خود را باز مى‏يافتند، روزى زن جوانى را از يك خانواده با شخصيت به وسيله برادرانش نزد او آوردند، و بنا شد مدتى بماند تا شفا يابد، شيطان در اينجا به وسوسه‏گرى مشغول شد، و آن قدر صحنه را در نظر او زينت داد تا آن مرد عابد به او تجاوز كرد! چيزى نگذشت كه معلوم شد آن زن باردار شده (و از آنجا كه گناه هميشه سرچشمه گناهان عظيمتر است) زن را به قتل رسانيد، و در گوشه‏اى از بيابان دفن كرد! برادرانش از اين ماجرا با خبر شدند كه مرد عابد دست به چنين جنايت هولناكى زده، اين خبر در تمام شهر پيچيد، و به گوش امير رسيد، او با گروهى از مردم حركت كرد تا از ماجرا با خبر شود، هنگامى كه جنايات عابد مسلم شد. او را از عبادتگاهش فرو كشيدند، پس از اقرار به گناه دستور داد او را به دار بياويزند، هنگامى كه بر بالاى چوبه دار قرار گرفت شيطان در نظرش مجسم شد، گفت: من بودم كه تو را به اين روز افكندم! و اگر آنچه را مى‏گويم اطاعت كنى موجبات نجات تو را فراهم خواهم كرد! عابد گفت چه كنم؟ گفت: تنها يك سجده براى من كن كافى است! عابد گفت: در اين حالتى كه مى‏بينى توانايى ندارم، شيطان گفت: اشاره‏اى كفايت مى‏كند، عابد با گوشه چشم، يا با دست خود، اشاره‏اى كرد و سجده به شيطان آورد و در دم جان سپرد و كافر از دنيا رفت! [84]

  ۵/۱۳.قوم لوط (همجنس گرایان)

درسوره شعراء آیات۱۶۵تا۱۷۴وآیات دیگربه همجنس گرایی قوم لوط وعذاب آنها اشاره دارد.أَتَأْتُونَ الذُّكْرانَ مِنَ الْعالَمِينَ (۱۶۵) آيا در ميان جهانيان، شما به سراغ جنس ذكور مى‏رويد؟ (اين زشت و ننگين نيست؟).

   قصه قوم لوط همجنسگرا،قربانی شیطان، قصه تلخ  وهشداری است.این قوم در آغاز روشى نيكو داشتند  و براى بناى تمدن خود تلاش مى‏كردند.ولی با روآوردن به زندگی اشرافی و رفاه طلبى،بستری گرديد تا شیطان آنان را به انحرافات جنسى وهمجنس گرایی سوق دهد ودرنهایت جهنمی کند.[85]

شهرهاى قوم لوط -در كرانه بحر الميت – در آيه ۹ سوره  حاقه و آيه ۷۱ سوره توبه بنام »مؤتفكات« ناميده شده .” مؤتفكات” جمع” مؤتفكه” به معنى انقلاب و زير و رو شدن است  و از آن جهت اين شهرها به اين نام خوانده شده كه منقلب و واژگون شدند. [86]

قوم لوط به عمل زشت و رذيله‏اى همجنس گرایی روآورده بودندکه تا آن زمان بى سابقه بود.طبیعتا لازمه این عمل شنیع وکثیف برهنگی است. انحطاط اخلاقى قوم لوط ودوری ازفضيلت و اخلاق به اينجا كشيده بود که اين كار بى‏شرمانه را علنی و بى‏پرده ودرانظارانجام می دادند نه مخفی درخانه ها.و ديگران را نيز به پيروى خود مى‏خواندند! 

شیطان چنان قوم لوط رادرباتلاق ومنجلاب  شهوت و همجنس گرایی غرق وغوطه‏ ور کرده بود که نه تنها چشم وگوش خود را از اندرزهاى رهبر الهى خودحضرت لوط ع بسته بودند (صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ.(بقره:۱۷۱) که به مبارزه با او برخاستند، و” گفتند: اى لوط! بس است، خاموش باش، اگر از اين سخنان خوددارى نكنى از اخراج شوندگان اين شهر و ديار خواهى بود” (قالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يا لُوطُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمُخْرَجِينَ(شعراء:۱۶۷).

سخنان تو فكر ما را به هم مى‏ريزد و آرامش ما را به هم مى‏زند، و اگر هم چنان ادامه دهى، كمترين مجازات تو تبعيد از اين سرزمين است. شیطان چنان این مردم را گمراه و آلوده کرده بود كه پاكى و تقوا را بزرگترين عيب ، و ناپاكى و آلودگى جنسی را افتخارمی دانستند! لذا سران دستور دادند خاندان لوط را از شهر بيرون كنيد، چرا كه آنها افرادى پاكند و آلوده به گناه نیستند!(أَخْرِجُوهُمْ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُناسٌ يَتَطَهَّرُونَ(اعراف:۸۲).

  حضرت لوط که درمقابل این قوم فرورفته درلجن فساد درمانده شده بود ازخداونداستمدادطلبید وسرانجام با نفرین او عذاب الهی نازل شد. 

    فرشتگان آن فرستادگان الهی لوط را فرمان دادند تا خود و خانواده  وتعداداندک مومنان-جزهمسرش که باهم جنس گرایان بود-در پاس آخر شب از آن شهر كوچ كنند، و آن قوم  را به دست خشم و عذاب الهى سپارند.عذاب الهی نازل شد وچون زلزله‏ شديد شهر را زير و رو ساخت. و بارانى از سنگريزه فرو باريد چه باران بدى وصبحگاهان اثری ازآن قوم فاسد نبود. (وَ أَمْطَرْنا عَلَيْهِمْ مَطَراً فَساءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ(شعراء:۱۷۳)                         

  باهلاکت قوم لوط شیطان پیروزشد.اوتوانست درمصاف با لوط پیغمبرخداکه مردم را به راه راست می خواند،قومی رابه وسیله ابزارجنسی گمراه وجهنمی کند.وامروزنیزهمین برنامه درنظام سلطه جاری است.

 ۶/۱۳.اقوام گرفتارعذاب استیصال (قوم نوح،شعیب،عادوثمود،فرعون و…)

 أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَؤُا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَ عادٍ وَ ثَمُودَ وَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ لا يَعْلَمُهُمْ إِلاَّ اللَّهُ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْواهِهِمْ وَ قالُوا إِنَّا كَفَرْنا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ وَ إِنَّا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَنا إِلَيْهِ مُرِيبٍ(إبراهيم:۹) 

 آيا خبر كسانى كه قبل از شما بودند، (مثل خبر غرق شدن) قوم نوح و (طوفان قوم) عاد و (صاعقه‏ى قوم) ثمود و كسانى كه بعد از آنها بودند، به شما نرسيده است؟

همان‏ها كه جز خداوند از (آمار و تعداد تلفات) آنها آگاه نيست، پيامبرانشان همراه با معجزات به سراغشان آمدند، ولى آنها دست‏هايشان را در دهانشان مى‏گذاشتند (يعنى ساكت شويد و ما را موعظه نكنيد) و مى‏گفتند: ما به آنچه شما به آن فرستاده شده‏ايد، كفر مى‏ورزيم و ما از آنچه شما ما را به آن دعوت مى‏كنيد، در شكّ و ترديد هستيم.

درسوره عنكبوت،آیات۳۶-۴۰به سرگذشت قوم شعیب وعادوثموداشاره داردکه قربانی فریب شیطان شدند،درمقابل پیامبران خدا ایستادند. وباطناب پوسیده شیطان به عذاب الهی گرفتارگشتند. 

    قوم شعيب پیامبرشان را تکذیب کردند.پیامبری که آنان را به خدا پرستی   و به روز بازپسين دعوت و ازفساد در زمين نهی می کرد.ولی آنان ازشیطان پیروی کردند و به اين سبب زلزله آنها را فرو گرفت و در خانه‏هاى خود به رو در افتادند و مردند.

  همچنین طايفه عاد و ثمود قربانی شیطان شده و هلاك كشتند.شيطان اعمالشان را براى آنها زينت كرده بود.هر يك از آنها به تله گناهانشان گرفتارشدند، بعضى  با طوفانى توأم با سنگريزه و بعضى با صيحه آسمانى و بعضى در زمين فرو رفتند. و بعضى دردریاغرق شدند. خداوند هرگز به آنها ستم نكرد، ولى آنها با پیروی ازشیطان قربانی شده وخودشان بر خويشتن ستم نمودند.شيطان اعمالشان را براى آنها زينت كرده بود، و در نتيجه آنها را از راه حق بازداشته بود” (وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ).

۷/۱۳. قوم موسی ع(درکمندسامری شیطان)

از فتنه‌های بزرگی که قوم موسای کلیم راقربانی کرد، فتنه سامری و گوساله پرستی بنی اسرائیل بود که در یک غیبت کوتاه پیامبر خدا(ص) رخ داد.

حضرت موسی(ع) سی روز به میعادگاه پروردگار دعوت شد، ولی سی روز او به چهل روز رسید، و ده روز میعادگاه افزوده شد.(فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً (اعراف: ۱۴۲)

 در این مدت سامری از غیبت موسی(ع) سوء استفاده کرد  و با جمع‌آوری طلاها و زیورآلات مردم، مجسمه گوساله‌ای طلایی ساخت و به گونه‌ای آن را طراحی کرد که صدای طبیعی گوساله از دهان او بیرون می‌آمد.(عِجْلًا جَسَدًا لَّهُ خُوَارٌ  (اعراف: ۱۴۸)

سامری که گوساله را ساخت و قوم بنی‌اسرائیل را دعوت به پرستش گوساله کرد.

فَقَالُواْ هَاذَا إِلَهُمْ وَ إِلهُ مُوسىَ‏ فَنَسى‏ (طه:۸۸)و (به يكديگر) گفتند: «اين خداى شما، و خداى موسى است!» و او فراموش كرد (پيمانى را كه با خدا بسته بود)!

با این دعوت در مدت کوتاهی اکثریت بنی اسرائیل به بت‌پرستی روی آوردند و غوغائی اطراف گوساله به راه انداختند. طبق برخی از روایات ششصد هزار نفر به پرستش گوساله سامری پرداختند.[87]

خداوند در میعادگاه به موسی خبر داد که سامری قومت را گمراه ساخت و از خداپرستی به گوساله پرستی کشاند. فرمود: «ما قوم تو را بعد از تو، آزموديم و سامرى آنها را گمراه ساخت!  (وَ أَضَلَّهُمُ السَّامِرِى‏ (طه:۸۵)

سامری،ازلشکریان شیطان توانست در مدت کوتاهی، زحمات چندین ساله حضرت موسی(ع) را از بین ببرد. و مردم را از خداپرستی به گوساله پرستی بکشاند. فرعون و اشرافیان و دربارش با آن همه امکانات و توسل به جنگ نرم و سخت در گستره‌ای وسیع، نتوانستند، چنین فتنه‌ای پدید آورند، بلکه در همه شیوه‌ها، با شکست روبه‌رو می‌شدند  ولی سامری توانست با جنگ نرم و ابزاری ساده، و بدون هزینه، در مدتی کم مردم را گمراه سازد. و گوساله طلایی را به عنوان خدا به مردم معرفی نماید! 

فصل ۱۴.راهکارهای مقابله با نفوذ شیطان

۱/۱۴. شناخت شیطان

آشنایی با هویت،اهداف،ابزاروشیوه ها ولشکریان شیطان،مهمترین راهکاربرای مقابله با این دشمن قسم خورده است. قرآن ابلیس ولشکرش راباهمه عده وعده اش بر ضعیف بودن مکروحیله ونقشه های او تاکید می ورزد. فَقاتِلُوا أَوْلِياءَ الشَّيْطانِ إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطانِ كانَ ضَعِيفاً   (نساء:۷۶)پس با دوستان و ياران شيطان بجنگيد (و بيم نداشته باشيد) زيرا حيله‏ى شيطان در برابر اراده‏ى خداوند، سست و ضعيف است. چون پايان خط طاغوت و راه شيطان، ناكامى وشکست است.

شیطان بلوف می زندوباوعده ووعیدهای دروغ وخالی بندی،انسان رافریب می دهد.دونفرکشتی گرفتند.به کسی که شکست خوردگفتند:چی شدکه شکست خوردی؟گفت:رقیبم قوی نبود،من ضعیف بودم.شیطانی که با یک بسم الله پا به فرارمی گذاردآیاضعیف نیست؟!  

 ۲/۱۴. بردن نام خدا درهرکاری
  بردن نام خدا،شیطان را ازحریم انسان فراری می دهد.درروایات اهل بیت علیهم السلام گفته شده درآغازهرکاری اگرنام خدا برده شود  شیطان ارآنجا دورمی شود.درغیراین صورت شیطان در آن عمل سهیم وشریک می‌گردد. 

 امام صادق‌(ع): هرگاه از شما بی‌بسم‌اللَه وضو بگیرد شیطان شریک وضویش میشود و اگر بخورد یا بنوشد یا بپوشد سزاست که نام خدا بر آن برد و اگر- این کار را- نکند شیطان شریکش می شود.[88]

داستان شیطان لاغروافسرده وشیطان چاق وخوشحال

شیطان لاغر به شیطان چاق وخوشحال گفت:من مامورکسی شدم که درآغازهرکاری می گوید: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم.درخوردن،خوابیدن،بیرون رفتن ازخانه،ورزش،پوشیدن لباس و…من نتوانستم ازیاد او ببرم.وهمین مرا به زمین زده وناتوان ولاغرساخته است.

شیطان چاق وخندان گفت:من مامورکسی هستم که هیچوقت به یاد خدانیست.ودرهیچ کاری بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم نمی گوید.غافل غافل است.لذامن همیشه خندان وسرحال هستم. [89]

۳/۱۴. پناه بردن به خداوند
وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيم(اعراف:۲۰۰) وهرگاه وسوسه‌ای از شیطان به تو رسد، به خدا پناه بر؛ که او شنونده و داناست!  

إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ (اعراف:۲۰۱) 

همانا كسانى كه تقوا پيشه كرده‏اند، هر گاه وسوسه‏هاى) شيطانى به آنان نزديك شود، متوجّه مى‏شوند (و خدا را ياد مى‏كنند)، آن گاه بينا مى‏گردند.

فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ (نحل:۹۸) هر گاه خواستى قرآن بخوانى، از (شر) شيطان رانده شده به خداوند پناه ببر.

امام صادق‌(ع) درتفسیر آیه‌ وَ شارِکْهُمْ فِی الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلاد (اسراء:۶۴) فرمود:دراین هنگام بگو:پناه می برم به خدای شنوای دانا،ازشرشیطان رانده شده. [90]   

 ۴/۱۴. دعا ونماز

دعا ونماز،سپربی نظیری برای مقابله باشیطان است. نماز وسجده، کمرشیطان رامی شکند.دعا به درگاه الهی انسان متصل می کند به مبداقدرت ومهمترین تکیه گاه برای حفظ وصیانت ازشرشیطان.
  از امیرالمؤمنین‌(ع): هرگاه یکى از شما ‌آمیزش مى‌کند بگوید: به‌ نام خدا و به یاری خدا؛ خدایا، مرا از شیطان دور بدار و شیطان را از آنچه روزی‌ام کرده‌ای (فرزند یا نتیجه این کار) دور ساز. سپس فرمود: پس اگر خداوند بین آن دو، فرزندى مقرر کند، هرگز شیطان نمى‌تواند هیچ‌گونه ضررى به او وارد کند. [91]

 ۵/۱۴. پرهیزاز گناه
  گناه و آلودگی‌ها،مهم  ترین ابزاروبسترهای نفوذشیطان است.اگراین پنجره به روی شیطان بسته شود،راه نفوذشیطان هم بسته می شود.امیرالمؤمنین(ع) در وصف اصحاب جمل که با گناهانشان به اسارت شیطان درآمده بودندفرمود:  

شیطان را ملاک و پشتوانه زندگى خود گرفتند، او هم از آنان به‌عنوان دام استفاده کرد. در درون‌شان لانه کرد و در دامن‌شان پرورش یافت، چشم‌شان، چشم شیطان و زبان‌شان، زبان شیطان شد.برمرکب لغزش‌ها سوارشان کرد وامورفاسد را در دیدگان‌شان جلوه داد، کارشان کار کسى است که شیطان او را شریک سلطنت خود قرار داده و با زبان او به یاوه‌سرایی برخاسته است.
افراد به‌واسطه تبعیت از شیطان و ارتکاب گناه، شیطان در وجود آنان رسوخ کرده و شریک او شده و با چشم او می‌بینند و با زبان او سخن می‌گویند.[92]
 امام صادق(ع) چند نمونه از رفتارهایی را که مصداق دام شیطان است برشمرده و فرموده‌اند:  هرکسی باک نداشته باشد چه می‌گوید و یا مردم درباره او چه می‌گویند و کسى که باکی ندارد مردم او را هنگام کار بد مشاهده کنند و کسى که با محبت حرام دلش خوشحال شده و به شهوت زنا خو گرفته، همه این افراد در دام شیطان قرار گرفته‏اند و از او پیروى می‌کنند. [93] 

۶/۱۴. پرهیزازحرام خواری

درآمدهای حرام،مانند: ربا، رشوه، کم‌فروشی،دزدی،غصب،کلاه برداری و…ابزارکاروبسترنفوذشیطان بشمارمی آیند.
 محمد بن‌مسلم می‌گوید از امام باقر‌(ع) در مورد سخن خداوند در قرآن پرسیدم که می‌فرماید: «در اموال و فرزندان‌شان با آنان شریک شو»؛ حضرت فرمود: هر مالی که از راه حرام به دست آید، شیطان در آن شریک است.  [94]

۷/۱۴. رعایت مسایل بهداشتی وپاکی وناپاکی
  رعایت نظافت و بهداشت وپاکی وپاکیزگی وپرهیزازناپاکی ها وآلوده و بی‌نظمی ها،زمینه وبسترنفوذشیطان راازمیان می برد.بخشی درفصل ۱۰مورداشاره قرارگرفت.

  پیامبر (ص):چرک زیر ناخن‌ها سبب نزدیک شدن شیطان می‌شود. [95]‌  

همچنین فرمود: زباله در خانه،لانه‌ شیطان است.‌ [96] ‏،

امام صادق‌(ع):برای پیامبر اکرم غذایی بسیار داغ آوردند؛ فرمود: خداوند عزوجل برای ما آتش نمی‌آورد تا بخوریم! بگذارید تا خنک شود و بتوان آن را خورد، زیرا غذایی که داغ خورده شود، برکتش از میان می‌رود و شیطان در آن بهره دارد. [97] 
۸/۱۴.صدقه وانفاق

شیطان دشمن صدقه وانفاق است.انسان بخیل را می ستاید وانسان سخی را تهدید به فقرمی می کند. الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ (بقره:۲۶۸)   

 ۹/۱۳.صلوات برمحمدوآل محمد

إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِيماً(احزاب:۵۶)  

 خداوند و فرشتگانش بر پيامبر درود مى‏فرستند، اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد بر او درود فرستيد و سلام گوئيد و تسليم فرمانش باشيد.

صلوات یعنی اتصال وتوسل به معصومین علیهم السلام ومحل امن ازنفوذشیطان.

خواص صلوات

درزیارت جامعه کبیره چهارخاصیت برای صلوات ذکرشده است:۱.پاکیزکی سرشت وطینت،۲پاکی نفس،۳.تزکیه،۴کفاره گناهان.[98]

صلوات سبب حزن واندوه شيطان می شود.

پیامبرخدا(ص): اگر مى‏خواهيد هميشه شيطان غمگين باشد براطاعت ویاد خدا استواروبر صلوات برمحمدوآل محمد مداومت داشته باشيد. [99]

صلوات نور است.وچون هاله ای ازنورآدمی رادربرمی گیرد. پیامبرخدا(ص):کسی که برمن یکبارصلوات بفرستد،خداوندتعالی درروزقیامت بالای سروسمت راست وسمت چپ وزیرپا وتمام اعضایش نورمی آفریند. [100]

  همچنین فرمود: بسیارصلوات برمن بفرستید.صلوات برمن، نوری است  درقبروصراط ودربهشت (برصلوات فرستنده).[101]

پایان دی۱۴۰۴

---

[1] . ترجمه الميزان، ج‏۸، ص:۴۲.

[2] . انفال ، آیه ۴۸ و نحل۸، آیه ۶۳.

[3] . انعام، آیه ۱۲۱ و اعراف، آیه ۲۰.

[4] . مجمع البحرین،واژه ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍بلس،ج۴،ص۵۳.

[5] . ر.ک.تفسير نمونه، ج‏۱، ص: ۱۹۲،ذیل سوره بقره:۳۴.

[6] . تفسير نمونه، ج‏۲۶، ص:۱۹۹.

[7] . تفسیرنمونه،ج۲۷،ص۴۷۳ 

[8] . ترجمه تفسیرالميزان، ج‏۲۰، ص۶۸۹.

[9] . تفسیرنمونه،ج۲۷،ص۴۷۴.

[10] . تفسير نور، ج‏۱۰، ص: ۱۷.

[11] . تفسير نمونه، ج‏۱۱، ص۵۱.

[12] . وَ أَقُولُ وَجَدْتُ هَذَا الْخَبَرَ فِي كِتَابِ غَوْرِ الْأُمُور… إِلَى يَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّا ع (بحار الأنوار، مجلسى ج۶۰،ص۲۲۶به بعد،ح ۷۱ازكِتَابِ غَوْرِ فِي الْأُمُورِتِّرْمِذِيِّ.)

[13] . تفسير المناررشیدرضا ج ۱ ص ۲۸۲- ۲۶۷ و ج ۸ ص ۳۵۳ .

[14] . همان ص۲۶۷-۲۷۵.

[15] . تفسير القرطبى ج ۴ ص۲۶۱۱ و تفسير الكبير ج ۱۴ ص۳۹-۴۰.    

[16] . تفسير الكبير ج ۲، ص۱۷۷-۱۷۸و تفسير المنار ج ۸ ص ۳۵۴.

[17] . مجمع البيان ج ۴ ص ۶۵.

[18] . تفسير المنار ج ۸ ص۳۵۴.

[19] . ترجمه الميزان، ج‏۸، ص:۴۲-۴۷.

[20] . تفسير نمونه، ج‏۱۱، ص۷۵.

[21] . مجموعه‏آثاراستادشهيدمطهرى، ج‏۱، ص۲۹۱-۲۹۲.

[22] . ر.ک.تفسير نمونه، ج‏۱۹، ص: ۳۳۹-۳۴۰.

[23] . قَالَ الصَّادِقُ ع‏ فَأَوَّلُ مَنْ قَاسَ إِبْلِيسُ وَ اسْتَكْبَرَ وَ الِاسْتِكْبَارُ هُوَ أَوَّلُ مَعْصِيَةٍ عُصِيَ اللَّهُ بِهَا- قَالَ فَقَالَ إِبْلِيسُ يَا رَبِّ اعْفُنِي مِنَ السُّجُودِ لِآدَمَ ع وَ أَنَا أَعْبُدُكَ عِبَادَةً لَمْ يَعْبُدْكَهَا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِيٌّ مُرْسَلٌ- قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَا حَاجَةَ لِي إِلَى عِبَادَتِكَ- إِنَّمَا أُرِيدُ أَنْ أُعْبَدَ مِنْ حَيْثُ أُرِيدُ لَا مِنْ حَيْثُ تُرِيدُ- فَأَبَى أَنْ يَسْجُدَ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى «فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّكَ رَجِيمٌ وَ إِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلى‏ يَوْمِ الدِّينِ‏» فَقَالَ إِبْلِيسُ يَا رَبِّ كَيْفَ وَ أَنْتَ الْعَدْلُ الَّذِي لَا تَجُورُ- فَثَوَابُ عَمَلِي بَطَلَ قَالَ لَا- وَ لَكِنِ اسْأَلْ مِنْ أَمْرِ الدُّنْيَا مَا شِئْتَ ثَوَاباً لِعَمَلِكَ فَأَعْطَيْتُكَ- فَأَوَّلُ مَا سَأَلَ الْبَقَاءَ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ- فَقَالَ اللَّهُ قَدْ أَعْطَيْتُكَ قَالَ سَلِّطْنِي عَلَى وُلْدِ آدَمَ قَالَ قَدْ سَلَّطْتُكَ- قَالَ أَجْرِنِي مِنْهُمْ مَجْرَى الدَّمِ فِي الْعُرُوقِ قَالَ قَدْ أَجْرَيْتُكَ- قَالَ وَ لَا يَلِدُ لَهُمْ وَلَدٌ إِلَّا وَ يَلِدُ لِي اثْنَانِ قَالَ وَ أَرَاهُمْ وَ لَا يَرَوْنِي- وَ أَتَصَوَّرُ لَهُمْ فِي كُلِّ صُورَةٍ شِئْتُ فَقَالَ قَدْ أَعْطَيْتُكَ- قَالَ يَا رَبِّ زِدْنِي- قَالَ قَدْ جَعَلْتُ لَكَ فِي صُدُورِهِمْ أَوْطَاناً قَالَ رَبِّ حَسْبِي- فَقَالَ إِبْلِيسُ عِنْدَ ذَلِكَ «فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ‏ ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ- وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ‏(اعراف:۱۷) (تفسيرقمي،ج۱،ص۴۲،ذیل سورة البقرة:۳۰) 

[24] . البرهان في تفسير القرآن،ج۳،ص۴۵۴.

[25] . تفسير نمونه، ج‏۲۰، ص۲۹.

[26] . فَاعْتَبِرُوا بِمَا كَانَ مِنْ فِعْلِ اللَّهِ بِإِبْلِيسَ إِذْ أَحْبَطَ عَمَلَهُ الطَّوِيلَ وَ جَهْدَهُ الْجَهِيدَ وَ كَانَ قَدْ عَبَدَ اللَّهَ سِتَّةَ آلَافِ سَنَةٍ لَا يُدْرَى أَ مِنْ سِنِي الدُّنْيَا أَمْ مِنْ سِنِي الْآخِرَةِ عَنْ كِبْرِ سَاعَةٍ وَاحِدَةٍ فَمَنْ ذَا بَعْدَ إِبْلِيسَ يَسْلَمُ عَلَى اللَّهِ بِمِثْلِ مَعْصِيَتِهِ كَلَّا ….(نهج البلاغة، ترجمه دشتى؛خطبه۱۹۲،قاصعه،ص۳۸۱)

[27] . مجموعه‏آثاراستادشهيدمطهرى، ج‏۱، ص: ۲۹۱.

[28] . أَمْتَنِعُ مِنْ شَيَاطِينِ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ وَ مِنْ رَجِلِهِمْ وَ خَيْلِهِمْ وَ رَكْضِهِمْ وَ عَطْفِهِمْ وَ رجعيهم [رَجْعَتِهِمْ‏] وَ كَيْدِهِمْ وَ شَرِّهِمْ وَ شَرِّ مَا يَأْتُونَ بِهِ تَحْتَ اللَّيْلِ وَ تَحْتَ النَّهَارِ مِنَ الْبُعْدِ وَ الْقُرْب…(مصباح المتهجد وسلاح المتعبدح۲،ص۴۹۹)

[29] . مجمع البيان، ج۱۰،ص۵۷۱.    

[30] . تفسير نور، ج‏۳، ص۳۳۳. 

[31] . تفسير نور، ج‏۷، ص۲۹۶ .

[32] . تفسير نمونه، ج‏۱۰، ص۳۲۸.

[33] . تفسير نور، ج‏۱۰، ص ۴۵۴ .

[34] . ترجمه الميزان، ج‏۲۰، ص۶۸۹.

[35] . تفسير نور، ج‏۶، ص۵۱۴.

[36] . تفسير نور، ج‏۴، ص۳۳۹.

[37] . تفسير نمونه، ج‏۲، ص۳۳۷.

[38] . تفسير نور، ج‏۲، ص: ۳۹۰.

[39] . تفسير نور، ج‏۲، ص: ۳۹۱.

[40] . تفسير نمونه، ج‏۲۳، ص۴۳۱.

[41].  بیانات امام خامنه ای در خطبه‏هاى نماز عيد فطر ۷|۲|۱۳۶۹.

[42] . أَعْدَى‏ عَدُوِّكَ‏ نَفْسُكَ الَّتِي بَيْنَ جَنْبَيْكَ‏ مجموعة ورام،ج‏۱،ص۵۹ و نهج الفصاحة (كلمات قصار حضرت رسول ص)،ص۲۲۰

[43] . ر.ک.تفسیرتسنیم

[44] . ر.ک.تفسير نمونه، ج‏۱۷، ص۶۶.

[45] . بحار الأنوار، مجلسى ج۶۰،ص۲۲۶به بعد،ح ۷۱ازكِتَابِ غَوْرِ فِي الْأُمُورِتِّرْمِذِيِّ.

[46] . تفسير نمونه، ج‏۱، ص: ۵۷۱

[47] . تفسير نمونه، ج‏۲۷، ص۴۶۱ .                      

[48] . تفسیر نمونه، ج‌۱۲ ص۱۸۴.

[49] . تفسير نور، ج‏۳، ص: ۱۶۰.

[50] . بحار، ج ۲۷، ص ۲۳۴.

[51] . تفسير نمونه، ج‏۵، ص۷۶از نشريه مركز مطالعه پيشرفتهاى ايران (در باره الكل و قمار)

[52] . كافى، ج ۵، ص ۱۲۳.

[53] . تفسير نور، ج‏۳، ص: ۱۵۹

[54] . ر.ک.تفسير نور، ج‏۱۰، ص: ۴۵۴-۴۵۵.

[55] . نهج الفصاحة،ص۵۵۰،ح۱۸۷۷.

[56] . غرر الحكم و درر الكلم‏ ، آمدى ،عبد الواحد بن محمد تميمى، محقق مصطفى درايتى،  قم دفتر تبليغات‏ ‏۱۳۶۶،ص۱۷۵،ح۳۳۴۳.

[57] . مروج الذهب ج۲ ص۲۶۲ وداستان راستان،شهیدمطهری، ج ۱، ص ۱۰۲-۱۰۳ .

[58] . حديث ولايت، ج ۳، ص۱۷.  

[59] . تفسير نمونه، ج‏۲۷، ص:۴۶۱.

[60] . مَوتُ الاِنسان بِالذّنوب اکثرمِن مَوتِه بالآجال. (الفقه منسوب به امام رﺿﺎ(ع)،مؤسسه آل البیت(ع)مشهد۱۴۰۶ﻫ، ص۳۴۰.)

[61] . كُلَّمَا أَحْدَثَ النَّاسُ مِنَ الذُّنُوبِ مَا لَمْ يَكُونُوا يَعْمَلُونَ أَحْدَثَ اللَّهُ لَهُمْ مِنَ الْبَلَاءِ مَا لَمْ يَكُونُوا يَعُدُّونَ. (تحف العقول،ابن شعبه حرانی،ص۴۱۰)

[62] . العیون ج ۱،ص۱۰۱.

. [63] علل الشرایع ،ج۲،ص۴۸۴،ح۱.

[64] . همان ح ۴.

[65] کافی،ج۶،ص۳۹۴  .

[66] . کنزالعمال،متقی هندی(م۹۷۵ه)۱۵/۲۹۹.

[67] . کافی۶/۴۹۰،ح۶.

[68] . کافی۶/۳۸۵،ح۵.

[69] .همان.

[70] .همان.

[71] . کافی۶/۳۲،ح۱۱

[72] . تفسير نمونه، ج‏۲۳، ص: ۴۶۲.

[73] . امالى صدوق، ص۳۷۶،ح۵

[74] . ر.ک.تفسير نور، ج‏۷، ص۴۶  

[75] . تفسير نمونه، ج‏۱۶، ص: ۱۶۴.

[76] .تفسير نمونه، ج‏۱۶، ص: ۱۶۷ذیل سوره قصص آیه۸۰

[77] . ابن قولويه، جعفر بن محمد، كامل الزيارات، دار المرتضوية – نجف اشرف، اول، ۱۳۵۶ش. ص۷۹،ح۹.

[78] . عَنْ كُلَيْبِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: كَانَ قَاتِلُ يَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّا وَلَدَ زِنًا وَ كَانَ قَاتِلُ الْحُسَيْنِ ع وَلَدَ زِناً (ترجمه إثبات الوصية ؛ متن ؛ ص۱۵۳.كامل الزيارات ؛ ص۷۷).

[79] . اللهوف ،ابن طاووس،ص۹۷.

[80] . اللهوف ،ابن طاووس،ص۹۷

[81] .ر. ک .تفسیرنمونه ج۱۹،ص۲۹۵،خلاصه روایت.این روایت درتفاسیرفراوان آمده است.

[82] .ر. ک تفسیرنور،قرائتی،ج۱۰،ص۱۱۴.

[83] . تفسير نور، ج‏۴، ص۲۲۴ازتفسیرنورالثقلین

[84] . تفسير نمونه، ج‏۲۳، ص: ۵۴۵،ازمجمع البيان،ج۹،ص۲۶۵.  

[85] . ر.ک.تفسير هدايت، ج‏۳، ص: ۳۱۶.

[86] . تفسير آسان، ج‏۷، ص: ۳۵۴.

[87] قصه‌های قرآن، ص۳۰۳.

[88] . إِذَا تَوَضَأَ أَحَدُکُمْ وَ لَمْ یُسَمِ کَانَ لِلشَیْطَانِ فِی وُضُوئِهِ شِرْکٌ وَ إِنْ أَکَلَ أَوْ شَرِبَ أَوْ لَبِسَ وَ کُلُ شَیْ‏ءٍ صَنَعَهُ یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یُسَمِیَ عَلَیْهِ فَإِنْ لَمْ یَفْعَلْ کَانَ لِلشَیْطَانِ فِیهِ شِرْکٌ؛ (المحاسن، برقى، احمد بن محمد ، محقق:جلال‌الدین، محدث، قم: دارالکتب الإسلامیه، ۱۳۷۱ ق، ج‏۱، ج‏۲، ص ۴۳۰،ح ۲۵۲)

[89] . لئالی الاخبار،شیخ محمدنبی توسرکانی متوفای۱۳۲۰ق.

[90] . قُلْ فِی ذَلِکَ: أَعُوذُ بِاللَهِ السَمِیعِ العَلِیمِ مِنَ الشَیْطَانِ الرَجِیمِ.(تفسیر العیاشی، محمد بن مسعود، محقق: سید‌هاشم‏ رسولى محلاتى، تهران: المطبعه العلمیه، ۱۳۸۰ ق‏، ج‏۲، ص ۳۰۰، ح ۱۰۷.  

[91] . اذَا جَامَعَ أَحَدُکُمْ فَلْیَقُلْ بِسْمِ اللَهِ وَ بِاللَهِ اللَهُمَ جَنِبْنِی الشَیْطَانَ وَ جَنِبِ الشَیْطَانَ مَا رَزَقْتَنِی. فَإِنْ قَضَى اللَهُ بَیْنَهُمَا وَلَداً لَا یَضُرُهُ الشَیْطَانُ بِشَیْ‏ءٍ أَبَداً(کافی، کلینى محمد بن یعقوب، دارالکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ج۵،ص۵۰۳،ح۳) .

[92] . اتَخَذُوا الشَیْطَانَ لِأَمْرِهِمْ مِلَاکاً وَ اتَخَذَهُمْ لَهُ أَشْرَاکاً فَبَاضَ وَ فَرَخَ فِی صُدُورِهِمْ وَ دَبَ وَ دَرَجَ فِی حُجُورِهِمْ فَنَظَرَ بِأَعْیُنِهِمْ وَ نَطَقَ بِأَلْسِنَتِهِمْ فَرَکِبَ بِهِمُ الزَلَلَ وَ زَیَنَ لَهُمُ الْخَطَلَ فِعْلَ مَنْ قَدْ شَرِکَهُ الشَیْطَانُ فِی سُلْطَانِهِ وَ نَطَقَ بِالْبَاطِلِ عَلَى لِسَانِه‏؛(   نهج‌البلاغه،شریف رضی،خطبه۷،ص۵۳).  

[93] . مَنْ لَمْ یُبَالِ مَا قَالَ وَ مَا قِیلَ فِیهِ فَهُوَ شِرْکُ شَیْطَانٍ وَ مَنْ لَمْ یُبَالِ أَنْ یَرَاهُ النَاسُ مُسِیئاً فَهُوَ شِرْکُ شَیْطَانٍ وَ مَنِ اغْتَابَ أَخَاهُ الْمُؤْمِنَ مِنْ غَیْرِ تِرَهٍ بَیْنَهُمَا فَهُوَ شِرْکُ شَیْطَانٍ وَ مَنْ شُغِفَ بِمَحَبَهِ الْحَرَامِ وَ شَهْوَهِ الزِنَا فَهُوَ شِرْکُ شَیْطَان( من لایحضره الفقیه، ابن‌بابویه،ج‏۴، ص۴۱۷،ح ۵۹۰۹.)  

[94] . تفسیر العیاشی،ج‏۲، ص ۲۹۹، ح ۱۰۲.

[95] . نهج‌الفصاحه‌، ابوالقاسم پاینده،ص ۴۶۰، ح ۱۴۵۶

[96] . من لایحضره الفقیه،   ابن‌بابویه، محمد بن على،ج‏۴، ص۵، ح ۴۹۶۸.

[97] . إِنَ النَبِیَ أُتِیَ بِطَعَامٍ حَارٍ جِداً فَقَالَ مَا کَانَ اللَهُ عَزَ وَ جَلَ لِیُطْعِمَنَا النَارَ أَقِرُوهُ حَتَى یَبْرُدَ وَ یُمْکِنَ فَإِنَهُ طَعَامٌ مَمْحُوقُ الْبَرَکَهِ وَ لِلشَیْطَانِ فِیهِ نَصِیبٌ(کافی، کلینى،ج۶، ص۳۲۲، ح ۲)

[98] .  وَ جَعَلَ‏ صَلَوَاتِنَا عَلَيْكُمْ وَ مَا خَصَّنَا بِهِ مِنْ وَلَايَتِكُمْ طِيباً لِخَلْقِنَا وَ طَهَارَةً لِأَنْفُسِنَا وَ تَزْكِيَةً لَنَا وَ كَفَّارَةً لِذُنُوبِنَا ( زاد المعاد – مفتاح الجنان ،علامه مجلسی،ص۲۹۸،باب۱۱ وكافي (اسلامية)،ج۴،ص۵۵۹،ح۱ )

[99] . فإن أردتم أن تديموا على إبليس سخنة عينه و ألم جراحاته فداوموا على طاعة الله و ذكره، و الصلاة على محمد و آله[تفسير الإمام العسكري، ص۳۹۶].

[100] . مَنْ صَلَّى عَلَي مَرَّةً خَلَقَ اللَّهُ تَعَالَى يوْمَ الْقِيامَةِ عَلَى رَأْسِهِ نُوراً وَ عَلَى يمِينِهِ نُوراً وَ عَلَى شِمَالِهِ نُوراً وَ مِنْ فَوْقِهِ نُوراً وَ مِنْ تَحْتِهِ نُوراً وَ فِي جَمِيعِ أَعْضَائِهِ نُوراً(جامع الأخبار، ص۶۰).

[101] . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص):أَكثِرُوا الصَّلَاةَ عَلَي فَإِنَّ الصَّلَاةَ عَلَي نُورٌ فِي الْقَبْرِ وَ نُورٌ عَلَى الصِّرَاطِ وَ نُورٌ فِي الْجَنَّة(الدعوات، ص۲۱۶).