زینب کبری (س) درمصاف با بنی امیّه درجنگ نرم

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم

مصطفی آخوندی

شهریور۱۴۰۲/صفر۱۴۴۵ق

فهرست  …………………………………………………………………….۵

پیشگفتار……………………………………………………………………..۵                                                                    

 بخش نخست.سیمای زینب کبری (س) ……………………………..۷

فصل اول. تولد ونام‌گذاری …………………………………………………..۷ 

 گفتار۱.تولد………………………………………………………………….۸

گفتار۲.نام‌گذاری …………………………………………………………… ۸

گفتار۳. القاب وکنیه ها ………………………………………………………۹

 فصل دوم.فضایل ومناقب ………………………………………………….۱۲

گفتار۴.برترازهمه زنان عالم جزمادرش فاطمه س………………………….۱۳

گفتار۵. برخوردارازعلم لدنی ………………………………………………۱۵

گفتار۶. محدثه ……………………………………………………………. ۱۶

گفتار۷.عاقله (عقیله بنی هاشم) ……………………………………………..۱۸

گفتار۸.عابده وعارفه ……………………………………………………….۲۲

گفتار۹.برخوردارازولایت تکوینی ………………………………………….۲۵

گفتار۱۰.عصمت  صغری …………………………………………………۲۵

گفتار ۱۱.  صدّیقه  صغری ……………………………………………….۲۶

گفتار ۱۲. عفیفة کریمه ……………………………………………………۲۷

گفتار۱۳. فصیحة بلیغه ……………………………………………………۲۹

گفتار۱۴.صابرة محتسبه ………………………………………………….۳۰

  گفتار۱۵. لبوة الهاشمیّه(شیرزن هاشمی) ……………………………….۳۱

بخش دوم.درمصاف با حزب شیطان بنی امیه(عرصه جنگ نرم)…۳۲

گفتار۱۶.زینب کبری از زبان عالمان دینی ……………………………….۳۲

گفتار۱۷.سفارش امام حسین ع به زینب وزنان …………………………..۳۲

گفتار۱۸.افسانه سرکوبیدن زینب کبری به محمل!  ……………………….۳۳

فصل سوم.اسارت ……………………………………………………….۳۴

گفتار۱۹. کاروان اسیران به سوی کوفه وشام ……………………………۳۴

گفتار۲۰.اسیران آل البیت درمسیر شام …………………………………..۳۵

فصل چهارم.خطبه ها ……………………………………………………۳۶

گفتار۲۱.خطبه حضرت زینب درکوفه …………………………………..۳۷

گفتار۲۲.مناظره با ابن زیاد درکاخ عبیدالله درکوفه ………………………۴۹

گفتار۲۳.خطبه حضرت زینب درشام درکاخ یزید ……………………….۵۳

بخش سوم.راهکارهای  زینب کبری (س)  در جنگ نرم ………..۶۶

گفتار۲۴.مؤلفه های جنگ نرم ……………………………………………۶۷

فصل پنجم.راهکارها ……………………………………………………..۶۷

 گفتار۲۵.راهکاریکم.شناخت شیوه ها واهداف بنی امیه درجنگ نرم ……..۶۷

گفتار ۲۶. راهکاردوم.افشای چهره کریه حاکمان بنی امیه درزیرنقاب اسلام .۸۰

گفتار۲۷.راهکارسه.آگاهی بخشی وبصیرت دهی به جامعه غفلت زده ……….۸۰

 گفتار۲۸.راهکارچهار.دفاع از امامت و ولایت ……………………………۸۲

گفتار۲۹.راهکارپنج. احیا  باورها و ارزش های دینی ……………………..۸۵

گفتار۳۰. راهکارشش.تحقیر دشمن …………………………………………۸۸

گفتار۳۱.راهکارهفت.پایداری و استواری ………………………………….۹۰

گفتار۳۲.راهکارهشت. اقامه عزاداری برای سید الشهداء ………………….۹۱

پیشگفتار

کربلادرکربلا می ماند اگرزینب نبود            سرنی درنینوا می مانداگرزینب نبود

کربلا،مصاف ورویارویی دوجبهه حق وباطل بود.اسلام ناب ومکتب اهل بیت علیهم السلام درمقابل اسلام ابوسفیانی وحزب بنی امیه.

بنی امیه،این شجره ملعونه،حکومت خود را با جنگ نرم(تحریف حقایق،دروغ،جعل احادیث وفضیلت سازی برای خودوتخریب اهل بیت) وایجادجوپلیسی وکشتاروشکنجه وتهدیداستوارکرده بود.با شهادت امام علی ع وامام حسن ع راه را هموارساخته بود ولی آخرین مانع را امام حسین ع می دانست.ازاین روبا ارتکاب جنایت روزعاشورا وفتح این سنگرمقاومت به تصورخودبه فتح الفتوح دست یافته ودیگرمانعی ومخالفی دراجرای مقاصدپلیدخودنمی دید.ازاین روپس ازشهادت امام حسین ع ویارانش به جشن وپایکوبی پرداختند.(وفرحت به آل زیادوآل مروان بقتلهم الحسین ع).این شجره خبیثه با به اسارت گرفتن زن وبچه های آهل بیت وذریه رسول خدا ص (برخلاف قوانین شرع وعقل)می خواستندآخرین زهرچشم ازاهل بیت وپیروان مکتب اهل بیت علیهم السلام بگیرندوباخیالی آسوده وبی دغدغه به حکومت فاسدوظالمانه خویش ادامه دهند.ولی هیچگاه به ذهنشان خطورنمی کرد که خانمی به نام حضرت زینب س -درحال اسارت دردست اشرار-،تمام نقشه های آنان را برهم بریزد وپایه های حکومتشان را متزلزل کندوچون عصای موسی ع سحروجادوی آنان را باطل کرده رسوایشان نماید.( فَإِذا هِيَ تَلْقَفُ ما يَأْفِكُون فَوَقَعَ الْحَقُّ وَ بَطَلَ ما كانُوا يَعْمَلُون (اعراف:۱۱۷-۱۱۸)

زینب کبری (س) همانند پدرش امیر مؤمنان (ع)ذو ابعاد متضاد در همه عرصه های ایمان ، زهدو عبادت ، سلوک و عرفان ، دانش و معرفت، شجاعت ، استقامت ، سخنوری ، تربیت ، عفت ، مجاهدت و … بود. که بعد جهادی آن حضرت در عرصه جنگ نرم در مقابله با جنگ نرم سنگین و گسترده حزب اموی کمتر مورد توجه قرار گرفته است .

 عقیله بنی هاشم با وجود تمام مصائب وبلاها و ، با اقتداروصلابت وشجاعت بی نظیر وارد میدان شد و پیروزی وغلبه حق بر باطل را عینیت بخشید.

رمز موفقیت یک مجاهد در جنگ نرم درمصاف با دشمنان، برخورداری وی از شاخص هایی است که او را پیروز میدان می کند . مانند : داشتن ایمان راسخ ، علم و آگاهی ، شجاعت ، صبر و پایداری ، تلاش و پشتکار بی وقفه .

این شاخص ها در وجود زینب کبری (س) در حد اعلای توصیف ناپذیری ، موج می زند .  

ایمان واندیشه وخردورزی وعلم و آگاهی و دانش بی انتهایش او را ممتاز ساخته بود . او از پستان وحی شیر مکیده و از شجره نبوت و از سرچشمه رسالت بهره مند بود .  

شجاعت و صبر و استقامتش مثال زدنی است . شجاعت حیدری داشت و صبر فاطمی . ایثار و فداکاریش را از مادربزرگش خدیجه کبری به ارث برده بود . لذا همه هستی اش را در پای غربت و تنهایی حسین (ع) و اهداف آن حضرت تقدیم کرد.

 در یک کلام زینب کبری س عصاره پیامبر و علی و فاطمه و حسن و حسین بود . و ترجمان قریب به چهارصد آیه جهادی از آیات الهی . از مصادیق بارز این کلام وحی بشمار می آمد:

وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللّهِ وَاللّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ ( بقره :۲۰۷)

برخی از مردم ، جان خود را به خاطر خشنودی خدا می فروشند و از هستی خود می گذرند.

بخش نخست.سیمای زینب کبری (س)ازمنظرمعصومین ع

 فصل اول. تولد ونام‌گذاری   

 گفتار۱.تولد

 زینب درپنجم یاششم هجری درمدینه زمان حیات رسول خداص ازامام علی(ع) و حضرت زهرا(س)، متولدشد.ودرکربلا۵۵یا۵۶ساله بوده است.ودرسال۶۲ه.ق.(یک سال بعدازواقعه کربلا)درشام رحلت کردومرقدمطهرش درشام(سوریه فعلی)زیارتگاه عاشقان اهل بیت می باشد.

خبرتولدزینب را امام حسین ع به پیامبرص رساند.

 رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: «وُلْدُ فاطِمَةَ فَانَا وَ لِیُّهُم وَ عُصبَتُهُم، و هُم خُلِقُوا مِن طِینَتِی..؛ فرزندان فاطمه که من ولی و سرپرست نَسَبی آن‌ها هستم، از طینت و سرشت من آفریده شده‌اند.

درروایتی دیگرازرسول خدا چنین آمده است.هرمولودی به سرپرست خودمنسوب است.جزفرزندان فاطمه که من پدر وسرپرست آنان هستم.(به من منسوبند)

وَجَدْتُ فِي بَعْضِ كُتُبِ الْمَنَاقِبِ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ الْعَاصِمِيُّ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَحْمَدَ الْبَيْهَقِيِّ عَنْ أَبِيهِ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْحَافِظِ عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ الْخُرَاسَانِيِّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي الْعَوَّامِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَرِيزِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ شَيْبَةَ بْنِ نَعَامَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْحُسَيْنِ عَنْ فَاطِمَةَ الْكُبْرَى قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص‏ كُلُّ بَنِي أُمٍّ يَنْتَمُونَ إِلَى عَصَبَتِهِمْ إِلَّا وُلْدَ فَاطِمَةَ فَإِنِّي أَنَا أَبُوهُمْ وَ عَصَبَتُهُمْ‏. (بحار الأنوار (بيروت) ، ج‏۴۳،ص۲۲۸،باب۹ أولادها و ذريتها )

  گفتار۲.نام‌گذاری

حضرت زینب (سلام‌الله‌علیها)، توسط پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) صورت گرفت. به این صورت که پس از تولّد وی، حضرت فاطمه (سلام‌الله‌علیها) از امیرالمؤمنین علی (علیه‌السّلام) خواست نامی برای وی انتخاب نماید، امیر مؤمنان (علیه‌السّلام) فرمود: در این امر از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌) پیشی نمی‌گیرم.پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در مسافرت بودند. هنگامی که سه روز بعد از سفر برگشتند و همان‌گونه که  سیره آن حضرت بود، نخست، به منزل حضرت زهرا (علیها سلام) وارد شدند. امیرمؤمنان (علیه‌السّلام) از محضرشان در خواست کرد که برای دخترش نامی انتخاب کند. رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌) فرمود: من از پروردگارم پیشی نمی‌گیرم. در این هنگام جبرئیل نازل شد و درود پروردگار را ابلاغ کرد و گفت: نام این مولود را «زینب» بگذار، این نام در لوح محفوظ نوشته‌ شده است.زینب الکبری (س) من المهد الی اللحد، سید محمد کاظم، قزوینی، ص۳۵

   سپس پیامبر اسلام (ص )او را بوسید و فرمود: «به حاضران و غایبان امّتم وصیت می‌کنم که حرمت این دختر را پاس بدارند. همانا وی مانند خدیجه کبری (س) است.  زینب الکبری بطلة الحرّیة، ابوالقاسم، دیباجی، ص۱۵.

آنگاه جبرائیل مصایب و مشکلاتی را که بر زینب کبری س وارد خواهد شد، بازگو کرد. پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌) گریست و فرمود: هر کس بر این دختر بگرید، همانند کسی است که بر برادرانش حسن و حسین گریسته باشد. (إن من بكى عليها، وعلى مصائبها يكون ثوابه كثواب من بكى على أخويها)  (زینب الکبری (علیهاالسّلام) من المهد الی اللحد، سیدمحمدکاظم، قزوینی،ج۱، ص۵۱۰. خصائص الزینبیة، سیدنورالدین، جزائری، ص۴۲ )

     معنای زینب

زینب به دو معنی آمده است:
یک. زینب یک کلمه ترکیبی از «زین» و «اب» به معنای «زینت پدر» می‌باشد.   القاموس المحیط، محمد بن یعقوب، فیروز آبادی، ج۱، ص۸۰

دو.زینب کلمه‌ای بسیط بوده و نام «درخت » و یا «گل» می‌باشد. در لسان العرب آمده: «زینب درختی زیبا و خوش‌بو است از این‌رو این نام برای دختران انتخاب می‌گردد.  لسان العرب، محمد بن مکرم، ابن منظور، ج۱، ص۴۵۳

 در کنایات و استعارات عرب هر شخص بزرگ وشئی نفیس به «درخت» تشبیه می‌شود مانند:مَثَلاً کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرةٍ طَیِّبَةٍ (ابراهیم:۲۴) کلمه پاکیزه مانند درخت پاکیزه است.

 و یا حدیث «اَنا و علیٍّ من شجرهٍ واحدهٍ کنز العمال، علی بن حسام، متقی هندی، ج۱۱، ص۶۰۸.   

ازدواج  

زینب کبری سال ۱۷ق در سن ۱۱ یا ۱۲ سالگی با پسرعموی خود عبدالله بن جعفر طیار، ازدواج کرد.دوفرزندش به نام محمدوعون درکربلا شهیدشدند.(ارشادشیخ مفید،ج۲،ص۱۲۵)

 گفتار۳. القاب وکنیه ها

الف.القاب  

برای وی، القاب فراوانی نقل شده است، همانند: عقیله بنی هاشم، عالِمه غیر مُعلَّمه،  عارفه، موثّقه، فاضله، کامله، عابده آل علی، معصومه صغری، امینةالله، نائبةالزهرا، نائبةالحسین، عقیلة النساء، شریکة الشهداء، بلیغه، فصیحه و شریکةالحسین. وام المصائب. (الخصائص الزینبیة ،جزائری ، ۱۴۲۵ق، ص۵۲-۵۳.)شرح برخی القاب درفضایل می آید.
 ب.کنیه ها(ام‌کلثوم)

اگرچه در اکثر منابع تاریخی نصی نداریم که «ام‌کلثوم» کنیه حضرت زینب (سلام‌الله‌علیها) است اما در اکثر منابع حدیثی و روایی علما و محدثین مراد از ام‌کلثوم را همان زینب کبری (سلام‌الله‌علیها) دانسته‌اند. گرچه برخی مورخین ام کلثوم را خواهرزینب دانسته اند.
چون تعبیر ام‌کلثوم و زینب بدون قرینه در احادیث و اخبار منصرف است به همان شخصیت مشهور و حماسه‌ساز، یعنی حضرت زینب کبری (سلام‌الله‌علیها).   از مجموع اخبار و احادیث استفاده می شود که زینب کبری (علیهاالسّلام)، دارای کنیه ام‌کلثوم بوده است. در ذیل به قرائن و شواهدی اشاره می‌گردد: 
۱. علامه سیدحسن صدر، (م ١٣۵۴ ه.ق) می‌گوید: «زینب کبری (علیهاالسّلام)، کنیه‌اش ام‌کلثوم است .  (زینب الکبری سید حسن، صدر، (سلام‌الله‌علیها)، ص۱۸)

۲. درکتاب «ناسخ التواریخ»، چند بار تصریح کرده است که مراد از ام‌کلثوم در روایات، همان زینب کبری (علیهاالسّلام) است.  (ناسخ التواریخ، عباس‌قلی‌خان، سپهر،ص۱۱۰).

۳. سیدنورالدین محمد بن مرتضی، به این مطلب تصریح می‌کند که مراد از ام‌کلثومی که ابن‌طاووس، به نقل از ایشان، خبر دفن امیرمؤمنان را روایت کرده و آن بانو هنگام دفن امیرمؤمنان از نجف اشرف خارج شده و جنازه پدرش را تشییع کرده است، همان زینب (علیهاالسّلام)، دختر علی (علیه‌السّلام) است.

ابن طاووس، سید عبدالکریم، فرحة الغری، ص۶۴.    انصاری زنجانی، اسماعیل، الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهراء (علیهاالسّلام)، ج۷، ص۲۳۰.    

 از طرفی هم به تصریح برخی منابع مراد از ام‌کلثومی که ماجرای دفن مادرش حضرت زهرا را نقل می‌کند، همان زینب (علیهاالسّلام)، دختر علی (علیه‌السّلام) است.  (زینب کبری (س)، جعفر نقدی،ص۱۸).

۴. علامه سیدنورالدین جزائری، درکتاب «الخصائص الزینبیه»، به این موضوع تصریح کرده است که بیشتر خطبه‌ها و مرثیه‌هایی که به ام‌کلثوم نسبت داده می‌شود، متعلق به زینب (علیهاالسّلام) است. این دیدگاه، قوی‌ترین دیدگاه در این‌باره است.  خصائص الزینبیة، سید نورالدین، جزائری، ص۶۵.

۲.ام المصائب، ‌ام الرزیا، ‌ام النوائب زینب پناهگاه مصیبت‌هاست، مصیبت که به تنهایی افراد را از پا در می‌آورند در مقابل عظمت زینب از پا می‌افتد.

زینب کبری را ام المصائب نامیدند.درطول عمرش با مصیبت های بیشماری روبه روبوده است.درسن ۴یا۵سالگی جدش پیامبرص وبعداز۷۵یا۹۵روزبعددرسوگ مادرش فاطمه زهرا می نشیند.وچون مادرام ابیها واخیها می شود.درسال ۴۰هجری مصیبت شهادت پدربزرگوارش امام علی ع رامی بیند.وبعدازمدتی نظاره گرشهادت برادربزرگوارامام حسن ع است.تنها امیدش امام حسین ع است که درسال۶۱هجری واقعه عاشوراوشهادت ۱۸تن ازعزیزانش وبعداسارت به دست آل امیه رخ می دهد.

مصیبت ها وحوادث کربلابزرگترازآن است که درچکامه قلم بیاید.

سیدمهدی شجاعی هنرمندادیب این آن روزرا ترسیم می کند:درآن بیابان خشک که قدم ازقدم نمی شدبرداشت،دربرهوتی که خورشید به خاک چسبیده بود،ازآسمان حرارت می بارید،اززمین آتش می جوشید،درآن کربلای آتشناک،زینب کبری س به اندازه تمام عمرش پیاده راه رفت وحرفی ازعطش نزد،کلامی ازتشنگی نگفت،غریب بود این زن،این زن چقدرراه رفت،چقدردوید،چقدرهروله کرد،چقدرگریست،چقدرفریاد زد،چقدرجنازه بردوش کشید،چقدربچه درآغوش گرفت،چقدرزمین خورد،چقدرفررفت وچقدرفرودآمد…اما…اما…خم به ابرونیاورد.

کجایی بود این زن؟چه صولتی! چه جبروتی!چه فخری!چه فخامتی،چه شکوهی،چه عظمتی!  (پدر،عشق،پسر،سیدمهدی شجاعی،کانون پرورش فکری کودکان ونوجوانان۱۳۷۳،ص۵۳)

فصل دوم.فضایل ومناقب

حضرت زینب (علیهاالسّلام) به اعتراف همه تاریخ‌نویسان، آراسته به همه فضایل و خصلت‌های والای اخلاقی و الهی بودند. زینب کبری (علیهاالسّلام) در وقار و شخصیت مانند جده‌اش خدیجه (علیهاالسّلام) در حیا و عفّت همچون مادرش فاطمه (سلام‌الله‌علیها)، در رسایی و شیوایی بیان، مانند پدرش علی (علیه‌السّلام)، در حلم و بردباری چون امام حسن (علیه‌السّلام) و در شجاعت و قوّت قلب، مانند برادرش حسین بود.

کم کنید صحبت زاسرارقیامت مردمان           تاقیامت،قامتِ زینب،قیامت می کند.

 گفتار۴.برترازهمه زنان عالم جزمادرش فاطمه س

درآموزه های دینی برخی ازبانوان به عنوان الگومعرفی شدند.مانند:مریم مادرحضرت عیسی ع،آسیه زن فرعون،هاجرمادراسماعیل ع،خدیجه کبری،همسررسول خدا ص.

درمستدرک سفینه البحارآمده: زینب کبری،بانوی بنی‌هاشمی  که در صفات ستوده، برترین اسـت و کسی جز مادرش بر اوبرتری ندارد. (هیَ عَقیلَةُ بَنی‌هاشِمٍ وَ قَدْ حازَتْ‌ مِنَ‌ الصِّفاتِ‌ الْحَمیدَةِ مـا لَم یُحزْها بَعْدَ‌ اُمِّها‌ احَدٌ‌.) (مستدرک سفینه البحار،شیخ علی نمازی،(متوفای۱۴۰۵هجری)جامعه مدرسین قم، ج۴، ص۳۱۳)