دریا درقرآن وروایات

خلاصه  

دریا این پدیده زیبای ترسناک در نظام آفرینش از جایگاه ویژه و اسرار فراوانی برخوردار است وپیامبر خدا (ص) فرمود : پیرامون دریاها بحث کنید .   

مقاله حاضر که در هشت فصل سازماندهی شده  در صدد بررسی و تحلیل و تبیین دریا ودریانوردی از منظر قرآن و روایات می باشد .. جایگاه و شگفتی های دریا ، دریا در تسخیر انسان ، دریا مظهر تجلی فطرت آدمی و خداباوری ، جایگاه نبرد دریایی و فضلیت شهادت در دریا ، بهداشت دریا ، دعا در سفر دریایی ، دریا درتمثیل ها و سرانجام دریاها .

دریا نخستین مخلوق آفرینش است که خداوند خشکی را بر امواج آن قرار داد . دریا ها 71% کره زمین را می پوشاند . که این نسبت 71% آب و 29% خشکی در قرآن به عنوان معجزه ذکر شده است .

دریا پر از شگفتی و اسرار است . «یا من فی البحار عجائبه » .از موجودات ذره بینی گرفته تا موجودات غول پیکر و تسبیح دریاها ، جزر و مد  آن ها ، آب شور و شیرین کنار هم ، امواج دریا ها و … نمونه ی کوچکی از اسراری هستندکه  برای بشر شناخته ناشناخته هستند .

خداوند دریا را در تسخیر انسان قرار داد تا به منبع تمام نشدنی مواد غذایی رایگان دست یابد واز زیور های گران قیمت و انرژی نهفته در دل دریاها برای بهبود اقتصاد خود بهره بگیرد . از ارزان ترین راههای دریایی برای حمل و نقل کالا و انسان استفاده کند .

دریا و دریا نوردی از آیات الهی شمرده شده است . لذا بستر مناسبی برای تجلی فطرت خدا جوی آدمی و خدا باوری به شمار می آید . در آموزه های دینی، دریا از لشکریان خدا به شمار آمده و پاداش نبرد در دریا به دلیل مشکلات آن ،چند برابر خشکی محاسبه می شود و شهادت در دریا از فضیلت بالاتری برخوردار است.

بهداشت دریا قابل توجه است . در قرآن فساد دریاها و مشکلات زیست محیطی به اعمال و رفتار انسان ها نسبت داده شده است . گناه و لاابالی گری آدم ها موجب فساد دریا می شود . وظیفه انسان در قبال نعمت دریا ، حفظ بهداشت وشکر گذاری است .

دیا محور تمثیل و تشبیه است . بسیاری از معارف به دریا تشبیه شده است .

و در پایان سرانجام دریاها در آستانه قیامت به آتشی تبدیل شده و شعله ور می شوند و این چنین پایان می پذیرند.

چکیده   

به « دریا و دریا نوردی » در آموزه های دینی ، توجه خاصی شده است . حدود 77 آیه پیرامون دریا و کشتی نازل شده و همچنین دهها روایت از اسرار و شگفتی ها ، منافع و ذخایر و … دریاها سخن به میان آورده است .

پیامبر (ص) فرمود: شگفتی های آفرینش در دریاها ست . و همچنین فرمود: از دریا سخن بگویید .   

خداوند این پدیده پر اسرار را در تسخیر انسان قرار داد تا با بهره گیری از آن ، نیازمندی ها خود را در عرصه اقتصادی ، تغذیه ای ، حمل و نقل و … تأمین کند. دریا به عنوان نشانه ای از آیات الهی شمرده شده و در بیدار کردن فطرت خفته آدمی نقش بسزایی دارد . دریا از لشکریان حق است و خداوند به مجاهدان در نبرد دریایی پاداشی افزون در نظر گرفته است . نقش دریا در معارف الهی و ارتقاء معنوی و انگیزش دهی بسیار بالاست . انسان ها وظیفه دارند در بهداشت دریا بکوشند و با رفتار خود موجب فساد آن نگردند.

پژوهش حاضر در هشت بخش تنظیم یافته ودر پی تبیین دریا ودریا نوردی از منظر آموزه های دینی است.

کلید واژه ها : دریا ، کشتی ، حمل و نقل ، تسخیر، نبرد دریایی ، شهید دریا، بهداشت .

مقدمه :

دریا ، این پدیده زیبای ترسناک ، اعجاب انگیزترین آفرینش دست قدرتمند پروردگار است، که با تمام نعمت ها و دارائی هایش در تسخیر و اختیار انسان ها قرار گرفته است.

دریا دو روی متضاد دارد . یک روی آن زیبا ، لذت بخش ،آرامش دهنده و فرح آفرین است . آنگاه که نسیم از موج های آرام دریا می وزد ، رنگ آبی وسبز فام آب دریاکران تا کران چشم را خیره می کند و صدای آرامش بخش آب و مرغان دریایی گوش را نوازش می دهد.چه لذتی بهتراز این؟  وَ جَرَيْنَ بهِِم بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَ فَرِحُواْ بهَِا (یونس : 22) .

روی دیگر دریا ترسناک ، وحشت آفرین ، خشمگین و بی رحم است. آنگاه که موج های کوه آسا ، غرش کنان به پیش می آیند، ظلمت و تاریکی ،رگ قلب آدمی را پاره می کند. أَوْ كَظُلُمَاتٍ فىِ بحَْرٍ لُّجِّىٍ‏ّ يَغْشَئهُ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِ مَوْجٌ مِّن فَوْقِهِ سحََابٌ  ظُلُمَاتُ  بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَئهَا (نور : 40)

ظلمتی است در دریایی ژرف ، موج بر فراز موج آن را در برگرفته ، ابری تاریک بر فراز آن ، ظلمتی پشت ظلمت ، آن گونه که حتی ممکن نیست دست خود را ببینید.

دریا با داشتن نفاط استراتژیکی و سوق الجیشی ، ذخایر تمام نشدنی انرژی و مواد غذایی و صنعتی و … از عوامل قدرت کشور ساحل نشین محسوب می شود و در توان مندی آن کشور در مسائل سیاسی ، نظامی ، اقتصادی ، تجاری و … نقش بسزایی ایفاد می نماید .

دریا هزاران رمز و راز دارد . بویش ، رنگش ، سکوتش ، نغمه گوش نوازش ، غرشش، موجش ، خروشش ، خشمش ، ظلمتش ، نعمت های بیکران شناخته شده و ناشناخته اش و … همه از شگفتی ها و اسرار آن حکایت دارد که جز خداوند کسی به آن آگاه نیست.

به همین جهت ، قرآن کریم در آیات بیشماری و همچنین دهها روایت از معصومین علیهم السلام ، انسان ها را به مطالعه پیرامون دریا تشویق می نماید.

از رسول گرامی (ص) روایت شده که فرمود : حدثوا عن البحر و لا حرج[1] پیرامون دریا سخن بگویید و بحث کنید ، حرجی نیست .

در روایتی از حضرتش ، نگاه به دریا عبادت شمرده شده است . فرمود : نگاه به سه چیز عبادت است : نگاه به چهره پدر و مادر ، قرآن کریم و دریا . [2]

با این بیان ، ضرورت دریافت رهنمودهای آموزه های دینی پیرامون دریا و دریا نوردی و کارکرد و اسرار آن بر کسی پوشیده نیست . بویژه که موضوع دریا و دریانوردی از منظر قرآن و روایات (لسان وحی ) با نگاهی جامع و کاربردی کمتر مورد توجه پژوهشگران در این عرصه قرار گرفته است.

پژوهش حاضر با این هدف مهندسی شده که با مطالعه آموزه های دینی پیرامون دریا و دریانوردی بویژه جایگاه نبرد دریایی و مسائل پیرامون آن ، نیروی دریایی را از یک پشتیبانی دینی و معنوی برخوردار سازد . یک نیرو آنگاه که بداند در پشت مأموریت او ، رهنمودهای دینی (قرآن و پیامبر ) خوابیده ، با آرامش خاطر بیشتر و انگیزش برتری دل به دریا می زند. در این راستا 77 آیه نورانی مربوط به دریا و برخی آیات مرتبط و دهها روایت مربوط به موضوع دریا ، مورد کنکاش و پژوهش قرار گرفته و به شیوه تحلیل و توصیف اسنادی به رشته تحریر در آمده است.

سؤال اصلی این پژوهش : جایگاه و کارکرد دریا و دریا نوردی بویژه نبرد دریایی در آموزه های دینی (قرآن و روایات ) چیست ؟

سؤالات فرعی :

1. دریا در نظام آفرینش از چه جایگاه و شگفتی برخوردار است ؟
2. خداوند دریا و دریا نوردی را در تسخیر انسان قرار داد ، چرایی و چگونگی ؟
3. نقش دریا در ظهور فطرت الهی و خداباوری چیست؟
4. جهاد و دفاع و شهادت در عرصه دریا ، از چه جایگاهی برخوردار است؟
5. انسان ها در قبال بهداشت دریا چه وظیفه ای دارند؟
6. پایان دریا ها چگونه است ؟

دو نکته:

1. مراد از دریا اعم از دریا های بزرگ و کوچک و دریا چه ها و اقیانوس ها است .
2. پژوهش فوق افزون بر گنجایش یک مقاله با فرصت محدود است ولی از باب

آب دریا را اگر نتوان چشید            هم به قدر تشنگی باید چشید

1. جایگاه و شگفتی های دریا در نظام آفرینش

دریا ، در نظام آفرینش از جایگاه والایی برخوردار است . در عظمتش همین بس که خداوند 77 آیه در ارتباط مستقیم با دریا نازل کرده و همچنین دردو آیه به دریا و کشتی سوگند یاد کرده است . وَ الْبَحْرِ المَْسْجُور (طور : 6) سوگند به دریای پر آب و برافروخته  . فَالجَْارِيَاتِ يُسْرًا ( ذاریات : 3) پس سوگند به کشتی که به آسانی به روی آب روان است.

1/1 . معنا یابی دریا

دریا ، ترجمه و برگردان واژه « بحر » و «یم » است . واژه « بحر » با مشتقاتش 42 بار و کلمه « یم » 8 بار در قرآن آمده است.

«بحر» در اصل به معنای هر چیز فراخ و گسترده و پهناور است . دریانیز به جهت گستردگی و وسعتش ، «بحر » نامیده شده است. [3]

راغب اصفهانی می نویسد : اصل واژ] « بحر » به هر جای وسیعی که آب فراوان داشته باشد گفته می شود. [4]

« یم » نیز به معنای دریا ست و به رودخانه های بزرگی مانند رود نیل نیز اطلاق می شود. [5]

2/1 . آفرینش دریا

خداوند ابتدا دریا ها را آفرید ،آن گاه خشکی را بر امواج دریا قرار داد . امیر مومنان (ع) فرمود:

خداوند زمین را بر امواج پر خروش و سرمست  و در دل آب کوهه ی دریا ها فرو نشاند ، در حالی که امواج شکننده و پر هول ، در تلاطمی سخت ، هریک ، دیگری را واپس می زد … زمین در دل امواج خروشان جای گرفت وگسترش یافت و غرور و برتری جویی و خود بزرگ بینی و بلند پروازی دریا را درهم شکست و جریان تندش را مهار کرد . پس آب با پذیرش شکست ، فرونشست و در پی خیزش هایی چند ، پیرامون زمین را فرا گرفت … این نمونه ای از اقتدار جبروت و نوآوری لطیف سازندگی خداوند است که از آب انباشته و پر تلاطم دریا ، پدیده ای خشک و جامد به وجود آورد . [6]

3/1. نسبت دریا به خشکی واعجاز قرآن

دریا با وسعت 361 میلیون کیلومتر مربع از سطح کرده زمین به مساحت 510 میلیون کیلومتر ، را فراگرفته است . یعنی 71% دریا در مقابل 29% خشکی [7] . این نسبت در قرآن کریم به عنوان اعجاز این کتاب آسمانی آمده است. با این بیان که واژه « بحر» به صورت صیغه مفرد 32 بار و کلمه «بر» (خشکی ) 12 بار ویک مورد نیز واژه « یبساٌ» (به معنای خشکی ) آمده است . که جمعا به 13 مورد می رسد . بنابراین مجموع آیاتی که واژه دریا و خشکی آمده به 45 مورد می رسد (45=13+32) . حال اگر این عدد را با نسبت ریاضی محاسبه کنیم ، نسبت های زیر به دست می آید .

نسبت واژه دریا 71%=32:45 و نسبت واژه خشکی 29%= 13:45 می شود . یعنی دریا 71% از مجموع 45 آیه و خشکی 29% از مجموع 45 آیه . حال اگر به سایت سازمان فضا نوردی آمریکا (NASA) مراجعه کنیم و نسبت دریا ها و خشکی های زمین را مشاهده کنیم ، با شگفتی می بینیم که این نسبت برای دریاهای کره زمین 71% و برای خشکی ها 29% ثبت شده است . [8]

4/1. شگفتی ها و اسرار دریا

شگفتی ها و اسرار دریاها تنها در علم خداوند می گنجد ، تنها به چند مورد بسنده می کنیم .

رسول خدا (ص) فرمود : یا من فی البحار عجائبه [9]

 – قرار گرفتن دو دریای شور و شیرین (همانند آب شیرین گلف استریم در دل اقیانوس ها ودریای بالتیک ودریای شمالی) در کنار هم با حائلی نامرئی بدون غلبه یکی بر دیگری از راز هستی و تدبیر خالق بزرگ خبر می دهد . در چند آیه به این آیت بزرگ اشاره شده است از جمله سور فرقان آیه 53.  وَ هُوَ الَّذِى مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هَاذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَ هَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَ جَعَلَ بَيْنهَُمَا بَرْزَخًا وَ حِجْرًا محَّْجُورًا[10]

او كسى است كه دو دريا را در كنار هم قرار داد يكى گوارا و شيرين، و ديگر شور و تلخ و در ميان آنها برزخى قرار داد تا با هم مخلوط نشوند (گويى هر يك به ديگرى مى‏گويد:) دور باش و نزديك نيا!

-اگر آب دریاها کمتر از 71% بود ، کره زمین به خشکی می گرایید ، میزان برف و باران کم می شد ، در نتیجه نه گیاهی می روئید و نه زمین به خرمی و سبزی می رفت .

– اگر آب دریاها شیرین می بود ، چه فاجعه ای رخ می داد؟ جز فاسد شدن و از بین رفتن بخش عظیمی از مواد غذایی و حتی دارویی؟

-دریا مانند گهواره پیوسته در جنب و جوش است . امام علی (ع) فرمود : ای کسی که دریا ها به قدرت او روان اند.![11]

این تحرک و بی قرار ی ، جز آن است که آب را از غفونت و فساد حفظ می کند و به دریا حیات می بخشد؟

-راستی آیا اندیشیده ایم که چرا دریا ها در کرانه ها از حرکت باز می ایستد ؟ از تلاطم و خروش می افتند؟

امام صادق (ع) پاسخ می دهد . به مفضل فرمود : مفضل ! او کسی است که برای دریا ها حد و مرزی قرارداد که با افزایش و یا کاهش آب از آن حد و مرز تجاوز نمی کند ، بدان دلیل که دریا با امواج کوه آسا به دشت و کوه نزدیک می شود ، و اگر آن امواج خروشان در جاهایی که مأمورند بایستند، ولی نمانند و ( از مرز خود تجاوز کنند ) دنیا را فرا می گیرند… [12]

-در شبانه روز دو مرتبه بر اثر جاذبه ماه ، جزر و مد دریاها صورت می گیرد.که ازجمله موجب رونق کشاورزی ساحل نشینان  مصب رودخانه های آب شیرین می شود . [13]

: جریان آبها همچنان که امام صادق (ع) فرمود: از شمال به جنوب است . یعنی خداوند جهت شمال را بلند تر از جهت جنوب قرار داده است . تا آب ها به روی زمین روان شوند و آن را آبیاری و سیراب کنند و سرانجام به دریا بریزند . همانند پشت بام که یک طرف آن بلند تر از طرف دیگر است ، و اگر چنین نبود ، آب بر روی زمین سرگردان می ماند و مردم را از کار و فعالیتشان باز میداشت … [14]

-تسبیح و ستایشگری دریا همانند همه موجودات عالم ، از ذات پاک خداوند، از دیگر اسرار دریا و نظام هستی است . پیامبر(ص) فرمود: (ای خدای من ) از تو درخواست می کنم به حق آن نامت که دریا های مالامال از آب که بر زمین احاطه دارند ، با آن نام ، تو را تسبیح گوی هستند و به پاکی می ستایند . [15]

– دریا محو کننده آثار است . بدین جهت حضرت موسی گوساله ی طلایی سامری را سوزاند و خاکسترش را به دریا ریخت تا ریشه فتنه کنده شود و آثاری حتی ذره  ای از آن باقی نماند ، تا مبادا در آینده مورد تقدیس طاغوت ها قرار گیرد . لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفاً( طه : 97 )

امام صادق (ع) فرمود: ای مفضل! اگر می خواهی به گستردگی حکمت آفریدگار و ناچیزی دانش آدمی پی ببری به آنچه در دریاست بیندیش . از انواع ماهی ، آبزیان ، صدف ها و دیگر گونه های بی شماری که سودمندی آنها شناخته نمی شود مگر به تدریج و با پیشرفت ابزار و اسباب . [16]

• دریا در تسخیر انسان

خداوند مهربان ، چنین دریای اسرار آمیز و پر از شگفتی را و همچنین کشتی ها ی روان بر بستر دریاها را به تسخیر انسان ها در آورد . وَ هُوَ الَّذِى سَخَّرَ الْبَحْر (نحل : 14) و او همان کسی است که دریا را به تسخیر شما در آورد .

وَ سَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتَجْرِىَ فىِ الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ (ابراهیم : 32) و (خداوند ) کشتی را مسخر شما کرد تا به دستور او در دریا حرکت کند.

خداوند دریا وکشتی را در اختیار و اراده انسان قرار داد و کشتی های کوچک و غول پیکر را نشانه ها و آیت هایی از آیات الهی دانست تا انسان را به تدبر در قدرت خدا راهنمایی کند .

وَ مِنْ ءَايَاتِهِ الجَْوَارِ فىِ الْبَحْرِ كاَلْأَعْلَام ( شوری : 32)  و از نشانه های او کشتی هایی است که در دریا همچون کوهها به نظر می رسند .

خداوند نظاماتی را پدی اورده تا حرکت کشتی ها بر بستر دریای ناپایدار به آسانی انجام گیرد .

1. آب به صورت مرکبی راهوار و بدون هزینه آفریده شده است .
2. نیروی محرک کشتی ها مانند فرستادن بادها برای حرکت کشتی های باد بانی و نیرو بخشی به سوخت بخار و ذرات اتم تا کشتی ها را به حرکت در آورند .
3. سنگینی آب دریا و سبک وزن بودن برخی اشیا که درساخت کشتی استفاده می شوند،مانند چوب و … که روی آب بماند و یاکشتی به شکلی مهندسی شود که در عمل وزنی کمتر از آب پیدا کند . [17]
4. راهنمایی کشتی ها توسط ستارگان آسمانی . [18]

نعمت های دریا بی انتهاست . از وجود انرژی و مواد صنعتی و دارویی گرفته تا مواد زینتی و آرایشی و مواد غذایی تازه و لذیذ  و تأثیر دریا بر مسائل دفاعی ، سیاسی ، اقتصادی و تجاری ، اگر هفت دریا مرکب شوند ، برای لیست کردن نعمت ها، آب دریاها تمام می شود ولی نعمت های الهی پایان نمی گیرد. [19]

از میان آیات و روایات بیشمار در این موضوع به یک آیه بسنده می کنیم .

وَ هُوَ الَّذِى سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُواْ مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا وَ تَسْتَخْرِجُواْ مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَ تَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَ لِتَبْتَغُواْ مِن فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُون (نحل : 14)

و او خدایی است که دریا را برای شما مسخر کرد تا از آن ، گوشت تازه بخورید و زیورها استخراج کرده بپوشید – و زیور تن قرار دهید  – و در آن کشتی را روان می بینی تا از فضل خدا ، روزی طلبید . باشد که شکر گزار نعمت های خدا باشید .

در این آیه شریفه به سه نعمت بزرگ دریا مانند:1.دریا مهم ترین منبع غذایی ، 2.نقش اقتصادی دریا و3.نقش دریا در حمل و نقل دریایی پرداخته است .

1/2. دریا غنی ترین منبع مواد غذایی

دریا بزرگ ترین منبع تمام ناشدنی تامین کننده مواد غذایی برای انسان ها و حیوانات محسوب می شود و با رشد جمعیت کره زمین و خطر تهدید کمبود مواد غذایی ، دریا ها تنها امید دانشمندان برای رفع این کمبود به شمار می آیند . (لِتَأْكُلُواْ مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا)

دریاها می توانند سالانه ، حدود  یک صد میلیارد تن  فرآورده ها ی گوشتی و پانصد میلیارد تن محصولات گیاهی رایگان در اختیار بشر قرار دهند که میزان بهره وری کنونی بسیار ناچیز است .[20]

یک قلم از مواد غذایی ماهی است که خوراک انسان و بسیاری از پرندگان و آبزیان و حتی درندگان است .

امام صادق (ع) به مفضل بن عمر فرمود:  در آفرینش ماهی تأمل نما و بیندیش در فراوانی نسل ماهی . درشکم ماهی تخم های بیشماری می بینی ، بدان سبب تا پاسخگوی تغذیه انواع موجودات باشد … از انجا که درندگان در حاشیه بیشه ها ماهی می خورند ، پرندگان ماهی می خورند ، آدمیان ماهی می خورند ، و حتی ماهی نیز ماهی می خورد ، تدبیر الهی این بوده که نسل ماهیان به این فزونی باشد. [21]

جالب است که خدای مهربان صید ماهی را برای حاجیان در حال احرام حلال دانسته است درحالی که صید حیوانات صحرایی و خشکی رابرای آنان حرام شمرده است .

أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَ طَعَامُهُ مَتَاعًا لَّكُمْ وَ لِلسَّيَّارَةِ  وَ حُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبرَِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا(مائده : 96)

صید دریا و طعام آن برای شما و کاروانیان حلال است تا (در حال احرام ) از آن بهره مند شوید و مادام که محرم هستید ، شکار صحرایی برای شما حرام است .

صید ماهی بر شما باشد حلال       گرمحلید ار که محرم بی سؤال

نکته زیبا و ظریف که آیه شریفه بر آن تأکید دارد ، «طراوت و تازگی » گوشت های دریایی است . (لَحْمًا طَرِيًّا)که از لحاظ طب و بهداشت تغذیه حائز اهمیت فراوان است . گوشت های مانده و کهنه و نمک سود مانند کنسروها ، ماهی دودی و .. علاوه بر این که خواص تغذیه ای خود را از دست می دهد و یا کاهش پیدا می کند ، بعضا برای جسم ضرر دارد .[22]

2/2. نقش اقتصادی

دریا ، نقش پر بهایی در اقتصاد جامعه ایفا می کند . وجود انرژی صنعتی و غیر صنعتی ، گران بها ترین زیورها مانند : مروارید ، لؤلؤ و مرجان و … در دریاهاست . (وَ تَسْتَخْرِجُواْ مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا)

امیر مومنان(ع) به مردم بصره فرمود: (خداوند ) …. دریا را موجب افزونی دارایی و ثروت شما قرار داد . [23]

امام صادق (ع) به مفضل فرمود : … دریا معدن مروارید (هایی است که با لبخند صدفها آشکار می شوند ) ، در و یاقوت (غلطان ) عنبر ، و انواع گوناگون اشیایی (مانند لؤلؤ و مرجان و … ) است که از دریا استخراج می شوند و سواحل آن ، رویشگاه عود بخور و انواع گیاهان خوش بو و دارویی است . [24]

يخَْرُجُ مِنهُْمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجَان(الرحمن : 22) از آن دو (دریای شور و شیرین ) لولو و مرجان خارج می شود.

  انواع جواهرات گران قیمت ، لباس های خوب ، عطریات ، سنگ های قیمتی ، که هم می تواندنیاز روحی و حس زیبا طلبی انسان ها بویژه زنان جامعه را تأمین کند و هم در رونق تحارت و اقتصاد نقش داشته باشد، در دل دریاها به صورت رایگان نهفته است .

3/2 . حمل و نقل دریایی

دریا، ارزان ترین و متنوع ترین راهها را به صورت رایگان در اختیار بشر قرار داده است . (وَ تَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ)

  حمل و نقل دریایی یکی از مهم ترین پایه های تمدن اسلامی و زندگی اجتماعی بشر است . حجم کالاهایی که به وسیله دریا ها حمل و نقل می شوند و مسافرانی که با کشتی جابه جا می گردند به قدری زیاد است که با هیچ وسیله نقلیه دیگر قابل مقایسه نیست . چنان که یک کشتی می تواند به اندازه دهها هزار کامیون بار  با خود حمل کند .

به همین جهت حمل و نقل دریایی به عنوان یکی از نشانهای تدبیر و قدرت الهی مطرح است که در قرآن کریم در هشت آیه از آن یاد شده است . [25] از جمله : وَ ءَايَةٌ لهَُّمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتهَُمْ فىِ الْفُلْكِ الْمَشْحُون(یس : 41) نشانه‏اى (ديگر از عظمت پروردگار) براى آنان است كه ما فرزندانشان را در كشتيهايى پر (از وسايل و بارها) حمل كرديم.

در روایت امام صادق (ع)  چنین آمده است : دریا مرکب آدمیان و راهی برای حمل و نقل کالاهاست که از سرزمین های دوردست می آورند و اگر کشتی نبود ، مردم به علت هزینه بالای حمل و نقل (در خشکی و هوایی ) ،کالاها روی دستشان می ماند و دیگران که نیازمند آن کالا هستند ، از آن بی بهره می ماندند. [26]

نکته : سفر دریایی به هنگام متلاطم و مواجی بودن مکروه است . از پیامبر (ص) نقل شده است : خداوند عزوجل … سفر کردن در دریا را به هنگام متلاطم بودن آن ، ناخوش داشته است. [27]

• دریا مظهر تجلی فطرت آدمی و خدا باوری

دریا بر خلاف خشکی ، عوامل و بسترهای معنویت زای بسیار بالایی در خود دارد و برای دل آدم ها پنجره ای به سوی خدا گشوده است . برخلاف خشکی که پر است از تابلوهای غلط و ورود آزاد که چوب حراج به فطرت خدا جوی آدمی میزند .

دریا از دو لایه ی « خوف » و « رجا » تشکیل شده است . هم ترسناک و وحشت آفرین است و هم امیدزا . هم انذار است و هم بشارت بخش. و یک مجاهد دریایی به هر دو نیازمند است تا با اتصال به مبدأ هستی در حرکت بین خوف و رجا  به مأموریت خویش رنگ خدایی ببخشد .

دریا به عنوان مظهر آیات الهی ، محل بیداری فطرت های خفته و غفلت گرفته و همچنین تجلی خدا باوری است که از خداشناسی و علم الیقین و حق الیقین عبور کرده به عین الیقین راه می نمایاند.

توضیح آن که سرشت انسان ، با توحید و یکتا پرستی گره خورده است لیکن در بسیاری مواقع ، تحت تأثیر تمایلات نفسانی ، وسوسه های شیطانی و تبلیغات فریبنده خداستیزان ، پرده ضخیمی از غفلت بر آن کشیده شده ، آدمی را از خداباوری و خدا پرستی دور می سازد