نمازشب وجایگاه آن درقرآن وروایات

پیشگفتار

فصل اول. نمازشب ازمنظرقرآن

          گفتار۱.وجوب نمازشب برپیامبرص

         گفتار۲.وقت وعلت وجوب نمازشب برپیامبر

         گفتار۳.شب برای مناجات

        گفتار۴. وصف نمازشب مومنان

        گفتار۵. آثارنمازشب، محوکننده گناهان روز

        گفتار۶.وقت نمازشب

فصل دوم.نمازشب ازمنظرروایات

       گفتار۷.فضیلت وبرکات نمازشب

       گفتار۸. سفارش به نمازشب

      گفتار۹.سیره پیامبرص درنمازشب  

     گفتار۱۰.علل محروم شدن ازنمازشب

    گفتار۱۱.ماموریت شیطانی به نام رها

    گفتار۱۲. زنگ بیدارباش

    گفتار۱۳.دعای بعد ازبرخواستن ازخواب

   گفتار۱۴. وقت نمازشب

   گفتار۱۵.معذورین

   گفتار۱۶.قضاءنمازشب

فصل سوّم نحوه خواندن نمازشب

       گفتار۱۷. سوره های نمازشب و مبانی آن

       گفتار۱۸.نفرین دشمنان درسجده آخردورکعت اوّل

       گفتار۱۹. قنوت نمازوترومستحبات آن

      گفتار۲۰.فراموشی قنوت وتر

      گفتار۲۱.خواندن قنوت به هرزبانی

      گفتار۲۲. خواندن باجهریااخفات؟

     گفتار۲۳.تسبیحات حضرت زهرا درپایان

 پیشگفتار

درمیان نوافل ونمازهای مستحبی،نافله ای درترازارزشمندی واهمیت نمازشب وجود ندارد.شاید به همین دلیل نمازشب برپیامبرص وامامان معصوم علیهم السلام واجب بوده وبرامتش مستحب موکد می باشد. حدود هیجده آیه درقرآن ویکصدوپنجاه روایت پیرامون نمازشب آمده است.

مرحوم قاضی عارف و سالک، به علامه طباطبایی در نجف فرمود فرزندم دنیا می‌خواهی نماز شب بخوان. آخرت می‌خواهی نماز شب بخوان. می‌فرمود: تعجب از کسی که می‌خواهد به کمال دست یابد در حالی که برای نماز شب قیام نمی‌کند.

آیت الله بهجت فرمود: شبی برای نماز شب بیدار شدم در را باز کردم برف آمده بود. برگشتم. از لوله بخاری صدایی شنیدم که می‌گفت: عاشقی شیوه مردان بلاکش باشد و برگشتم.

حاج آقای حق شناس در مورد شهید نیری ۲۰ ساله بعد از تشییع جنازه در خانه ایشان فرمود: من یک نیمه شب زودتر از ساعت نماز راهی مسجد شدم.من دیدم یک جوان در حال سجده است اما نه روی زمین بلکه بین زمین و آسمان مشغول تسبیح حق است و آن شهید نیری بود.[1]

 هر گنج سعادت که خدا داد به حافظ           از یمن دعای شب و ورد سحری بود.

این نوشته درسه فصل وبیست وسه گفتارتنظیم شده است.

فصل اول.نمازشب ازمنظرقرآن

مقدمه

حدود هیجده آیه درقرآن به نمازشب پرداخته است.نمازشب برپیامبرص واجب بوده است.آن حضرت پاسی ازشب ازخواب برمی خواست،وبه نمازشب می ایستاد.آیات قرآن با استنادبه روایات معصومین علیهم السلام به نمازشب پیامبرص وهمچنین به مسائل نمازشب اشاره که تحت عنوان نکته ها پرداخته شده است.

گفتار۱.وجوب نمازشب برپیامبرص

 آیه۱.وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى‏ أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً (اسراء:۷۹) پاسى از شب را از خواب برخيز و به تهجدبپرداز، اين يك نافله براى تو است، تا پروردگارت تو را به مقامى درخور ستايش برانگيزد!.

نکته ها

۱/۱. طبق روایت صحیح ازعمارساباطی، این آیه نماز شب رابر پيامبر ص واجب دانسته است.  

 عمارساباطی می گوید:حضورامام صادق ع درمنا نشسته بودیم.مردی ازنوافل پرسید؟امام فرمود:واجب است.ما وهمچنین آن مرد،(ازاین حکم)وحشت کرده وترسیدیم.امام ع فرمود:منظورم نمازشب بررسول خداص است.خداوندمی گوید: وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ…. [2]

۲/۱. اعطای ” مقام محمود”به پیامبرص ازآثارنمازشب شمرده شده است. (عَسى‏ أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً).بی شك” مقام محمود” مقام بسيار برجسته‏اى است كه ستايش برانگيز است. (چرا كه محمود از ماده حمد به معنى ستايش مى‏باشد).

درروايات اسلامى، مقام محمود به عنوان مقام شفاعت كبرى تفسير شده است، چرا كه پيامبر ص ،بزرگترين شفيعان در عالم ديگر است و آنها كه شايسته شفاعت باشند، مشمول اين شفاعت بزرگ خواهند شد. [3]

گفتار۲.وقت وعلت وجوب نمازشب برپیامبرص

 آیه۲.يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ ،قُمِ اللَّيْلَ إِلاَّ قَلِيلاً ، نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلاً ، أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلاً،إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلاً ثَقِيلاً(مزمل،۱-۵)   

اى جامه به خود پيچيده! شب را، جز كمى، به پا خيز! نيمى از شب را، يا كمى از آن كم كن. يا بر نصف آن بيفزا، و قرآن را با دقت و تامل بخوان. چرا كه ما به زودى سخنى سنگين را به تو القا خواهيم كرد.

نکته ها

۱/۲.مخاطب اين آيات پيامبر ص است . ” يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ”، اشاره به اين كه دوران” جامه به خود پيچيدن” و در گوشه انزوا نشستن نيست،بلكه دوران قيام و خودسازى و آمادگى براى انجام رسالتى بزرگ است.

علامه طباطبایی:كلمه” مزمل”- با تشديد زاء و تشديد ميم- در اصل” متزمل” بوده، اسم فاعل از باب تفعل (تزمل) است، و معنايش لفافه به خود پيچيده است. كسى كه جامه يا چيزى به خود مى‏پيچد تا بخوابد يا مثلا سرما را دفع كند، آن را” مزمل” مى‏گويند، و از ظاهر اين جمله بر مى‏آيد در آن ساعتى كه اين سوره نازل مى‏شده آن جناب جامه‏اى را به خود پيچيده بوده، از اين جهت به” مزمل” مورد خطاب قرار گرفته.اين را بدان جهت گفتيم كه كسانى خيال نكنند اين خطاب جنبه توبيخ و يا تحسين دارد.[4]

۲/۲.گرچه مخاطب پیامبرص است.ونمازشب بروی واجب،ولی به دلیل اسوه بودن پیامبرص شامل مومنان هم می شود. (لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَة.(احزاب:۲۱)البته نمازشب برای مومنان مستحب موکّد است.

۳/۲. انتخاب شب براى اين كار بدین خاطر است كه كارهاى زندگى روزانه تعطيل مى‏باشد. و به همين دليل انسان آمادگى بيشترى براى انديشه و تفكر و تربيت نفس دارد.

۴/۲.” قيام” در جمله” قُمِ اللَّيْلَ” به معنى برخاستن در مقابل خوابيدن است، نه فقط روى پا ايستادن است.

۵/۲.وقت نمازشب ازنیمه شب است.(نصفه …) و از ظاهر سياق بر مى‏آيد كه جمله” نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِيلًا أَوْ زِدْ عَلَيْهِ”، بدل باشد از جمله” اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا”، كه متعلق تكليف” قم” است، و دو ضمير” منه” و” عليه” به كلمه” نصف”، و ضمير در” نصفه” به كلمه” ليل” بر مى‏گردد، و معناى آيه اين است كه نيمى از شب را بپا خيز، و يا كمى از نصف كم كن، و يا اندكى بر نصف بيفزا، و اين ترديد بين سه امر ترديد تخيير است، مى‏خواهد بفرمايد: مخيرى بين اينكه درست نيمى از شب را زنده بدارى، و يا كمى كمتر از نصف، و يا كمى بيشتر از آن را. [5]

۶/۲.علت وجوب نمازشب برپیامبرص

إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا” در مقام بيان اين است كه اصلا چرا نماز شب تشريع شد.

منظور از” قول ثقيل” همين قرآن عظيم است، به دليل اينكه اين آيات در اول بعثت نازل شده است.

اين آيه در مقام تعليل حكمى است كه جمله” قُمِ اللَّيْلَ …” بر آن دلالت دارد، در نتيجه به مقتضاى سياق- با در نظر گرفتن اين كه خطاب به خصوص رسول خدا (ص) است- اين معنا را مى‏رساند كه اگر گفتيم شب‏زنده‏دارى كن، و در شب با خواندن نماز متوجه درگاه ما شو، براى اين بود كه خود را براى كرامت قرب و شرف حضور، و افتخار همكلامى با ما، آماده سازى، تا ما قول ثقيلى را بر تو القاء كنيم. يكى از جهات سنگينى قرآن، سنگينى معارف آن، و نيز پذيرفتن شرايع و احكام آن است. قهرا بر امت هم ثقيل خواهد بود، همانطور كه بر رسول خدا (ص) سنگين بود. اما سنگينى آن بر پیامبر از جهت صعوبت تحقق حقائق آن، و از جهت مصائبى است كه در طريق ابلاغ آن خواهد ديد، و سلب راحت و فراغت از او خواهد شد، و از جهت مجاهدت نفس و انقطاع به سوى خدا، و زحماتى است كه لازمه گرفتن وحى است. و اما سنگينى آن بر امتت از اين جهت است كه آنها هم در تحقق دادن به حقائق قرآن در نفس، و نيز پيروى اوامر و نواهى خدا و رعايت حدود آن  به قدر وسع و طاقتش بايد اين رنجها را تحمل كند.

   بنا بر اين، نماز شب راهى است كه آن جناب را به چنين موقعى كريم منتهى مى‏سازد. در جاى ديگر هم خداى سبحان نماز شب را راه به سوى خدا خوانده، مى‏فرمايد:

” إِنَّ هذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلى‏ رَبِّهِ سَبِيلًا” (انسان:۲۹) [6]

۶/۲.ازآداب نمازشب،خواندن ” قرآن” با” ترتيل” است. ” ترتيل” در اصل به معنى” تنظيم” و” ترتيب موزون” است، در اينجا به معنى خواندن آيات قرآن با تانى و نظم لازم، و اداء صحيح حروف، و تبيين كلمات، و دقت و تامل در مفاهيم آيات، و فهم وانديشه در نتايج آن است. [7]

آیه۳. إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنى‏ مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ وَ طائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَك(مزمل:۲۰) پروردگارت مى‏داند كه تو و گروهى از كسانى كه با تو هستند نزديك دو سوم از شب يا نصف يا ثلث آن را بپا مى‏خيزيد.

نکته ها

۱/۳.آیه شریفه ازسیره پیامبرص ومومنان همراه وی جهت برخواستن برای نمازشب سخن می گوید. پيامبر ص در اين قيام شبانه، تنها نبود، بلكه گروهى از مؤمنان نيز در اين برنامه خودسازى و تربيتى ، همراه پيامبر ص بودند، و او را به عنوان اسوه و الگويى در اين راه پذيرفته بودند.(طائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَك)

 ۲/۳.وقت نمازشب ازنیمه شب آغازمی شود. (ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَ نِصْفَهُ) تخيير در ميان” دو سوم” و” نصف” و” يك سوم” شب درآیه آمد است. [8]  

گفتار۳.شب برای مناجات

 آیه۴. إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قيلاً. إِنَّ لَكَ فِي النَّهارِ سَبْحاً طَوِيلاً وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ وَ تَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلا (مزمّل:۸-۶) مسلما برنامه (عبادت) شبانه پابرجاتر و با استقامت‏تر است.و تو در روز تلاش مستمر و طولانى خواهى داشت. نام پروردگارت را ياد كن و تنها به او دل ببند.

نکته ها

۱/۴.اين آيه نیزسخنش باپیامبرص است.با رساترين سخن در باره” عبادت شبانه” و نيايش سحرگاهان، و راز و نياز با محبوب، در ساعاتى كه اسباب فراغت خاطر از هر زمان فراهم ‏تر است، و همچنين تاثير آن در تهذيب نفس، و پرورش روح و جان انسانى.و نشان مى‏دهد كه روح آدمى در آن ساعات آمادگى خاصى براى نيايش و مناجات و ذكر و فكر دارد.[9]

۲/۴.چراشب؟چون روز،وقت اشتغال وکاروتلاش است.فراغت وزمان خلوت کمتری برای مناجات با خداوند به دست می آید.ولی شب همه موجودات درخوابند وآرامش برمحیط زندگی دامن گسترده است.شب وسحرگاهان بهترین زمان خلوت وبدون هیاهوبرای رازونیازبامحبوب بشمارمی آید.

گفتار۴.وصف نمازشب مومنان

آیه۵. كانُوا قَلِيلاً مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ  وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُون(ذاریات:۱۷-۱۸).  آنها(مومنان) كمى از شب را مى‏خوابند و در سحرگاهان استغفار مى‏كنند.

نکات

  ۱/۵.محمدبن مسلم ازامام صادق ع درمعنی كانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ پرسیدم؟فرمود:کمی ازشب را می خوابند. (أَقَلَّ اللَّيَالِي تَفُوتُهُمْ لَا يَقُومُونَ فِيهَا.)[10]

۲/۵. ” اسحار” جمع” سحر” (بر وزن بشر) در اصل به معنى” پوشيده و پنهان بودن” است، و چون در ساعات آخر شب پوشيدگى خاصى بر همه چيز حاكم است” سحر” ناميده شده ووقت نمازشب، بشمارمی آید، که شاهد اخلاص و صدق ایمان و سیره پرهیزکاران و نیکان ،وقت تصفیه دل است.

 مومنان در آخر شب كه چشم غافلان در خواب است، و محيط از هر نظر آرام، قال و غوغاى زندگى مادى فرو نشسته، و عواملى كه فكر انسان را به خود مشغول دارد خاموش است ازخواب برمى‏خيزند، و به درگاه خدا به راز و نياز مى‏پردازند.

۳/۵.بسيارى معتقدند كه منظور از استغفار در اينجا همان” نماز شب” است، از اين جهت كه” قنوت نماز وتر” مشتمل بر استغفار است. [11]

آیه۶.وَ الْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحارِ (آل عمران:۱۷) نمازگذاران در وقت سحربه (نمازشب)واستغفارمی پردازند.

۱/۶. همين معنا(سیره  نمازشب خوانها)ازامام رضا (ع) از پدرش از حضرت امام جعفر صادق (ع) نقل شده است.[12]

آیه۷.تَتَجافى‏ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً … (سجده:۱۶) پهلوهايشان از بسترها در دل شب دور مى‏شود (بپا مى‏خيزند و رو به درگاه خدا مى‏آورند) پروردگار خود را با بيم و اميد مى‏خوانند،…

۱/۷.ابوعبیده ازامام باقرع: آیه تَتَجافى‏ جُنُوبُهُمْ…درموردامیرمومنان ع وشیعیان وی نازل شده است.اول شب می خوابند،وقتی ثلث یا پاسی ازشب گذشت ازبسترخواب بلندمی شوند وبه رازونیازباپروردگارشان می پردازند. (يَنَامُونَ‏ فِي‏ أَوَّلِ‏ اللَّيْلِ‏ فَإِذَا ذَهَبَ ثُلُثَا اللَّيْلِ أَوْ مَا شَاءَ اللَّهُ فَزِعُوا إِلَى رَبِّهِمْ)[13]

۲/۷.امام باقرع به سُلَيْمَانَ بْنِ خَالِد ٍفرمود:می خواهی تورا ازدرهای خیرآگاه سازم؟آری فدات.فرمود:دردل شب مرد ازخواب به پا خیزد وبه ذکرخدا بپردازد.آنگاه آیه تَتَجافى‏…را خواندند. (وَ قِيَامُ الرَّجُلِ فِي جَوْفِ اللَّيْلِ بِذِكْرِ اللَّهِ)[14]

آیه۸.أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَ قائِماً يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ يَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّه(زمر:۹)

آيا كسى كه در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قيام، از عذاب آخرت مى‏ترسد، و به رحمت پروردگارش اميدوار است(بادیگران یکسان است؟!)

۱/۸.مقام نمازشب خوانها.زراره می گوید:ازامام باقرع درموردآیه آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً…پرسیدم؟فرمود:منظورنمازشب است. (…يَعْنِي‏ صَلَاةَ اللَّيْلِ)[15]

آیه۹.وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبارَ النُّجُومِ (طور:۴۹) در دل شب او را تسبيح كن

۱/۹.بسيارى از مفسران جمله” وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ” را به” نماز شب” تفسير كرده‏اند،” [16]

آیه۱۰.وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبارَ السُّجُودِ (ق:۴۰)و در بخشى از شب او را تسبيح كن، وهمچنین بعد از سجده‏ها.

۱/۱۰. طبرسی: و من اللّيل يعنى نماز شب و نماز مغرب و عشاء نيز در آن هست. [17]

آیه۱۱.وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَوِيلاً (انسان:۲۶) و در شبانگاه براى او سجده كن، و مقدارى طولانى از شب، او را تسبيح گوى. 

۱/۱۱.درتفسیر علي بن إبراهيم آیه را به نمازشب تفسیرکرده است. (…وَ سَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا قال: صلوة الليل.) [18]

۲/۱۱.احمد بن محمدازامام رضا ع می پرسد:منظورازتسبیح چیست؟می فرماید:نمازشب است. (ما ذلك التسبيح؟ قال:صلوات الليل.) [19]

  وروى عن الرضا عليه السلام انه سأله احمد بن محمد عن هذه الاية و قال: ما ذلك التسبيح؟ قال:صلوات الليل. ( همان)

گفتار۵. آثارنمازشب، محوکننده گناهان روز،و…

 آیه۱۲.وَ أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ(هود:۱۱۴)  نمازرا در دو طرف روز و اوائل شب برپا دار، چرا كه حسنات، سيئات (و آثار آنها را) بر طرف مى‏سازند.

۱/۱۲..ازامام صادق ع:منظورازحسنات…،نمازمومن دردل شب است که گناهان روزراازبین می برد. (صلوة المؤمن بالليل تذهب بما عمل من ذنب النهار)[20]

  آیه۱۳. سِيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُود(فتح:۲۹)سیمای مومنان ازاثر سجده نمايان است.

 ۱/۱۳.عبد اللّه بن سنان از امام صادق عليه السّلام در مورد آيه سِيماهُمْ‏ فِي‏ وُجُوهِهِمْ‏ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ سؤال كرد؟ فرمود: مراد بيدارى و شب زنده دارى براى نماز است. (هُوَ السَّهَرُ فِي الصَّلَاةِ.) [21]

آیه۱۴.وَالْباقِياتُ‏ الصَّالِحاتُ‏ (الذاريات:۵۱) 

۱/۱۴.ازامام صادق ع:منظوراز وَالْباقِياتُ‏ الصَّالِحاتُ‏،بپا خواستن درآخرشب برای نمازشب ونیایش درسحرگاهان است.

وَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع‏ أَنَّ قَوْلَهُ تَعَالَى‏ وَ الْباقِياتُ‏ الصَّالِحاتُ‏ (الذاريات:۵۱)   هِيَ الْقِيَامُ آخِرَ اللَّيْلِ لِصَلَاةِ اللَّيْلِ وَ الدُّعَاءُ فِي الْأَسْحَارِ (فقه القرآن،راوندی،ج۱،ص۱۲۹)

  آیه۱۵.وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِيمَ خَلِيلاً (نساء:۱۲۵) خداوند ابراهيم را به عنوان خليل خود انتخاب كرد.

۱/۱۵.ازعلل خلیل شدن حضرت ابراهیم ع،نمازشب ذکرشده است.(وَ صَلَاتِهِ بِاللَّيْلِ)

جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيّ می گوید:ازپیامبرخدا ص شنیدم می فرمود:خداوند ابراهیم را خلیل ودوست خود برنگزید مگربه جهت اطعام ونمازشب اووقتی که مردم خواب هستند. (وَ صَلَاتِهِ بِاللَّيْلِ وَ النَّاسُ نِيَام‏)[22]

۲/۱۵.دردیگرروایات، علل دیگری چون کثرت سجده،مهمان نوازی وعدم درخواست ازغیرخدا،کثرت صلوات برمحمدواهل بیتش، برای خلیل شدن آمده است. [23]

  آیه۱۶. مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ أُمَّةٌ قائِمَةٌ يَتْلُونَ آياتِ اللَّهِ آناءَ اللَّيْلِ وَ هُمْ يَسْجُدُونَ (آل عمران:۱۱۳) از اهل كتاب جمعيتى هستند كه قيام (به حق و ايمان) مى‏كنند و پيوسته در اوقات شب آيات خدا را مى‏خوانند در حالى كه سجده مى‏نمايند.

۱/۱۶.مرحوم طبرسی دریک قول با استنادبه روایتی ازپیامبرص آیه را به نمازشب تفسیرمی کند. [24]

 آیه۱۷.وَ عِبادُ الرَّحْمنِ …وَ الَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِياماً (فرقان:۶۳-۶۴)

وعبادالرحمن…كسانى اند كه شبانگاه براى پروردگارشان سجده و قيام مى‏كنند.

۱/۱۷.علامه طباطبایی می نویسد: و معناى آيه اين است كه: بندگان رحمان كسانى هستند كه شب را درك مى‏كنند در حالى كه براى پروردگار خود سجده كنندگان و يا به پا ايستادگانند- يعنى پشت سر هم سجده مى‏كنند و برمى‏خيزند-، ممكن هم هست كه مراد تهجد به نوافل شب باشد. [25]

۲/۱۷.عبدالله بن عباس گفته است:هرکس درشب دورکعت یا بیشترنمازبخواندازعبادالرحمان شمرده می شود.[26]

گفتار۶.وقت نمازشب

آیه۱۸.سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي(یوسف:۹۸)(یعقوب به فرزندانش گفت:)بزودی برای شما استغفارمی کنم.

۱/۱۸. فَضْلِ بْنِ أَبِي قُرَّةَ ازامام صادق ع: پیامبرص فرمود:بهترین زمانی که خداوندشما را برای عبادت دعوت کرده سحرها است.وآنگاه آیه سَوْفَ أَسْتَغْفِرُلَكُمْ رَبِّي را تلاوت کرد. (خَيْرُ وَقْتٍ دَعَوْتُمُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهِ الْأَسْحَار)[27]

فصل دوم.نمازشب ازمنظرروایات

قریب یکصد وپنجاه(۱۵۰) روایت پیرامون نمازشب درمنابع روایی ودرتفاسیر آمده است.بخشی ازآنها درذیل آیات آمد وبخشی درذیل عناوین اشاره می کنیم.

گفتار۷.فضیلت وبرکات نمازشب

فضیلت وآثارودست آوردها وبرکات نمازشب دردنیا وآخرت قابل توصیف نیست. به همین جهت تاکید فراوان برخواندن آن شده است.پیامبرص فرمود:اگربرامتم مشکل نمی شد آن را واجب می کردم.

نمازشب دارای این برکات ودستاوردهاست:

۱.شرافت مومن (شرف المومن)۲.آرامش روحی.(تذهب بالهم)۳.جلای چشم.(تجلوالبصر)۴.خوش اخلاقی (تحسن الخلق)۵.بوی خوش(تطیب الریح)۶.

محوگناهان روز(تذهب بماعمل من ذنب النهار)۷.مونس قبروقیامت۸.سلامتی جسم( مَطْرَدَةُ الدَّاءِ عَنْ أَجْسَادِكُمْ) ۹.موردخشنودی خدا( وَ تُرْضِي الرَّبَّ)،۱۰.محبوب فرشتگان،۱۱.سنت پیامبران(سُنَّةُ نَبِيِّكُمْ )،۱۲. ناخشنودی شیطان،۱۳. اجابت دعا،۱۴.قبولی اعمال،۱۵.برکت رزق وروزی (تُدِرُّ الرِّزْقَ)،۱۶.شفیع صاحبش،۱۷.شفیع نزدعزرائیل،۱۸.خاکریزمانع جهنم(سِتْراًبَيْنَهُ وَ بَيْنَ النَّارِ)،۱۹. سنگینی میزان (ثِقْلًا فِي الْمِي